Thạch Giản - Khi tham nhũng trở thành một thứ "văn hóa"

Tuy luôn nói phải diệt tham nhũng nhưng chúng ta lại sẵn sàng
hối lộ cho bất cứ ai mỗi khi ta cần. Khi đưa hoặc nhận
hối lộ chẳng mấy người còn biết xấu hổ như ngày xưa.

<h2>Chuyện kể của một người bạn</h2>

<div class="boxright320"><img
src="http://danluan.org/files/u1/Tham-nhung-thanh-van-hoa-2.jpg" width="320"
height="224" alt="Tham-nhung-thanh-van-hoa-2.jpg" /></div>
Cuối năm ấy tôi sang Đan Mạch thăm con và tình cờ quen bác sĩ
Chen, một nghiên cứu sinh Trung Quốc, bạn của con tôi. Chen rủ
tôi tối tối đi tắm tại bể bơi nước nóng của khu phố,
mở cửa miễn phí suốt năm cho tất cả mọi người, nhưng
mỗi tuần anh nghỉ bơi 3 buổi vì phải đi học tiếng Đan
Mạch.

Anh ngữ là ngôn ngữ chính thức thứ 2 của xứ này, Chen tất
nhiên giỏi tiếng Anh rồi, cớ sao lại học thêm tiếng của
một dân tộc chỉ có 5 triệu người? Anh tâm sự: Sang năm tôi
sẽ đón vợ con sang đây định cư. Muốn vậy phải biết
tiếng Đan Mạch. Xã hội nước này vô cùng dễ thở và đặc
biệt là cực kỳ trong sạch, không có thói giả dối mà tôi
căm ghét đến xương tủy. Đây là nơi đáng sống hết đời!

Tôi vô cùng sững sờ trước quyết định rời bỏ Tổ quốc
dễ dàng như thế của Chen. Phải chăng tôi yêu nước mình hơn,
đất nước tôi đáng yêu hơn, hay là xã hội của Chen ngột
ngạt và không trong sạch? Chen nói có gì ghê gớm đâu, anh ta
chỉ là một trong những đồng bào mình sẽ tiếp tục gia nhập
đội quân 60 triệu người Hoa định cư ở ngoài nước thôi.
Đội quân ấy có không ít người thành đạt, trở thành nghị
sĩ, Thống đốc bang, Bộ trưởng, tương lai có thể làm Tổng
thống Mỹ nữa kia. Một số người còn đoạt giải Nobel, trong
khi hơn tỷ đồng bào Chen chưa ai nhận vinh dự ấy...

<h2>Trong sạch và tham nhũng</h2>

Sau ngày Tổ chức Minh bạch Quốc tế công bố Đan Mạch, New
Zealand và Singapore là 3 quốc gia trong sạch nhất thế giới năm
2010, một chính khách Đan Mạch khi trả lời nhà báo có nói:
<em>Truyền thống lịch sử nước chúng tôi không có vấn đề
tham nhũng, cho nên chúng tôi căn bản không cần phòng chống tham
nhũng. Điều đó bắt rễ từ nền văn hoá Đan Mạch, nền văn
hoá ấy không tin vào hối lộ, bóp nặn đục khoét và biển
thủ; đời sống dân chủ, mọi người bình đẳng trước pháp
luật, chế độ công khai tài sản cá nhân giúp xã hội chúng
tôi luôn trong sạch...</em>

Ai cũng biết tham nhũng sợ nhất dân chủ và luật pháp. Hai
thứ đó hầu như là truyền thống của các dân tộc Bắc Âu
nói riêng, phương Tây nói chung. Văn hóa cổ Hy Lạp đề xướng
dân chủ; văn hoá Ý thời cổ tôn sùng luật pháp. Nước dân
chủ coi chính quyền là bộ máy do dân bỏ tiền thuê để quản
lý xã hội. Chính quyền có nhiệm vụ phục vụ dân, làm không
tốt thì bị dân thay.

Châu Á từ xưa đã thiếu dân chủ và luật pháp. Do không có ý
thức làm chủ bản thân và xã hội, người dân coi mọi quyền
lợi mình được hưởng là do chính quyền ban cho, họ phải xin
mới được. Lẽ đương nhiên kẻ đi xin phải biết ơn, kẻ ban
phát thì tự cho mình có quyền hưởng sự cảm ơn. Vì thế xã
hội hình thành "văn hoá" tham nhũng.

Chế độ phong kiến coi đạo Khổng là hệ tư tưởng nhưng
lại hoàn toàn không thực hành "Nhân (thương người) trị" của
Khổng Tử. Sự giả dối đó thể hiện ngay trong thời thịnh
trị: Vua Đường giữ 3.000 cung nữ, thực chất là nô lệ tình
dục chung thân, "Nhân" ở đâu? Vua quan giả dối thì xã hội
không thể có văn hoá trong sạch.

Nhưng truyền thống hoặc văn hoá là thứ có thể tạo dựng,
và dần thay đổi được. Với 77% dân người Hoa, Singapore ngày
trước nạn tham nhũng rất nặng, nay là nước trong sạch số 1
trong số 178 nước được xét. Đó là do họ xây dựng được
nền văn hoá trong sạch với cơ sở là dân chủ và thượng tôn
pháp luật. Trung Quốc cũng toàn người Hoa, xếp hạng 79. Cuộc
chiến chống tham nhũng ở đây rất gay go, có cả đổ máu.

Một số quan chức bị xử tử, cán bộ - kể cả Ủy viên Bộ
Chính trị, Phó Chủ tịch Quốc Hội, thứ trưởng Bộ Công an
bị khởi tố, bỏ tù vì tham nhũng. Thủ tướng Ôn Gia Bảo
mới đây nói tham nhũng là nguy cơ lớn nhất của đảng cầm
quyền nước ông, có lẽ vì thế ông hăng hái nhất đòi hỏi
thực hành cải cách dân chủ.

Như vậy, có thể thấy tham nhũng là một hiện tượng xã hội
liên quan tới văn hoá, truyền thống. Văn hoá trong sạch thì
tham nhũng không có đất phát triển. Thực hành dân chủ và
thượng tôn pháp luật thì có thể hạn chế được tham nhũng.
Ý thức hệ tư bản hay XHCN, kinh tế kế hoạch hay thị
trường, nước giàu hay nghèo đều không quyết định vấn đề
có tham nhũng hay không.

<h2>Khi tham nhũng trở thành "cách sống"</h2>

Tiếc thay, ở ta giờ đây đưa hối lộ dường như đã trở
thành thói quen của người dân trong ứng xử với bộ máy công
quyền; nhận hối lộ trở thành cách sống của không ít
người ở vị trí công quyền, có khi chỉ là cơ quan hành
chính. Hối lộ là cách để giải quyết nhanh gọn mọi việc
cần xin xỏ hoặc việc trái pháp luật; là một luật lệ bất
thành văn ai cũng biết là xấu, nhưng ai cũng chấp nhận như
lẽ đương nhiên. Vì nếu không thì sẽ chẳng đạt được
mục đích của mình.

Xin cho con học trái tuyến, vào trường điểm, trường chuyên;
xin việc ở cơ quan xí nghiệp, đặc biệt những ngành béo bở
mà không có tiền lót tay thì "hãy đợi đấy". Trò hối lộ
thầy; em bé lớp 1 cũng biết vâng lời bố mẹ "phong bì" cho cô
giáo. Người ốm vào bệnh viện, thậm chí cấp cứu cũng phải
xì tiền ra thì mới được quan tâm. Khi phạm luật giao thông
muốn được giảm tiền phạt và nhanh chóng giải quyết thì
hãy dúi cho người phạt ít nhất một nửa số tiền lẽ ra
phải nộp phạt cho nhà nước. Các loại bằng cấp, chứng
chỉ, từ bằng lái xe tới bằng tốt nghiệp một cấp học nào
đấy đều có thể mua được.

Những đức tính quý giá của dân tộc như chất phác thật
thà, đạo đức cần kiệm liêm chính mà Bác Hồ dạy và dầy
công xây dựng đang có nguy cơ dần dần bị lùi bước trước
thói xấu coi tiền bạc trên hết. Tuy luôn nói phải diệt tham
nhũng nhưng chúng ta lại sẵn sàng hối lộ cho bất cứ ai mỗi
khi ta cần. Khi đưa hoặc nhận hối lộ chẳng mấy người còn
biết xấu hổ như ngày xưa.

Quốc hội ta từ lâu đã coi tham nhũng là quốc nạn. Nhiều vị
lãnh đạo, nhất là các vị đã nghỉ hưu, từng lên tiếng
mạnh mẽ phê phán tệ nạn này. Nhưng công cuộc phòng chống
tham nhũng, xem ra còn lắm gian nan.

Tham nhũng gây thiệt hại lớn về tài sản quốc gia và tài
sản riêng của dân. Có nước ước tính tham nhũng làm thất
thoát vài phần trăm GDP. Người nghèo chịu thiệt nhiều nhất,
vì không có tiền lót tay nên trong mọi dịch vụ họ đều
không được phục vụ đúng yêu cầu, kể cả y tế sức khỏe
và giáo dục. Người dân đưa hối lộ thì tự dưng mất không
khoản tiền lẽ ra không phải chi.

Tham nhũng không chỉ làm dân nghèo nước yếu, mà nguy hiểm
nhất là nó làm hỏng toàn bộ hệ thống cán bộ công quyền,
làm hỏng nền tảng đạo đức tổ tiên để lại. Thiệt hại
về đạo đức tinh thần này vô cùng lớn, hậu quả lâu dài,
không thể đánh giá định lượng được. Lịch sử sẽ nói gì
thế hệ chúng ta, những người để xảy ra quốc nạn ấy mà
không kiên quyết trừ diệt?

Nguy hiểm thứ 2: Tham nhũng làm tăng khoảng cách giàu nghèo,
tức làm tăng sự mất ổn định của xã hội; dân sẽ mất
lòng tin khi thấy bộ máy công quyền từ cơ sở không có tiền
"bôi trơn" thì không chạy.

Nhiều trí thức Trung Quốc cảnh báo chủ nghĩa xã hội ở
nước họ đang bị thay thế dần bằng chủ nghĩa tư bản thân
quen: Một số người lợi dụng quan hệ thân quen chính quyền
để thao túng nền kinh tế nhằm kiếm lợi cho mình, gây thiệt
hại quyền lợi của đa số nhân dân. Xã hội chia làm quần
thể yếu thế là đông đảo nhân dân lao động và thiểu số
quần thể quyền thế có xu hướng kết bè đảng và nối dõi.

Tham nhũng còn có thể làm mất nước hoặc mất độc lập tự
chủ, ít nhất là mất một số lợi ích quốc gia. Kẻ địch
thừa biết cách núp bóng các công ty đầu tư vào Việt Nam để
mua chuộc cán bộ ta cho họ trúng thầu những dự án có liên
quan tới an ninh quốc gia.

<h2>Vì sao khó chống tham nhũng?</h2>

Nhưng nạn tham nhũng, trong thực tế cũng rất khó chống. Đó
là do: Thứ nhất, con người có bản tính tham. Nhà bác học
Stephen Hawking nói mã di truyền của chúng ta có chứa các bản
năng ích kỷ và xâm lấn (our genetic code "carries selfish and
aggressive instincts"). Vì thế hễ có điều kiện là phần lớn
người ta tự nhiên sinh lòng tham muốn chiếm hữu tài sản
không phải của mình, trước hết là tài sản công.

Anh tham, tôi tham, mọi người đều tham. Những kẻ phê phán tham
nhũng như tôi hoặc bạn khi có chức quyền sẽ vẫn có thể
tham nhũng. Người châu Á có tình cảm gia đình rất nặng, lo
cho mình lại còn lo cho con cháu, họ hàng, do đó lại càng tham,
sắp chết vẫn còn vơ vét.

Thứ hai, người tham nhũng là người có chức quyền (theo định
nghĩa, tham nhũng là hành vi lợi dụng chức quyền để kiếm
lợi), cho nên họ có quyền lực và thủ đoạn để che đậy,
giấu giếm hành vi tham nhũng của mình, thậm chí trù dập
người tố cáo họ. Thủ tướng Phan Văn Khải từng nói:
Trước khi vụ tham nhũng ở Tamexco lộ diện, chi bộ công ty này
năm nào cũng được công nhận là chi bộ trong sạch, vững
mạnh.

Tại Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc mới đây, các
đại biểu điển hình chống tham nhũng nói chỉ cựu chiến binh
và người về hưu mới dám tố cáo tham nhũng.

<h2>Không kiên quyết chống tham nhũng là chấp nhận tự sát</h2>

Muốn phòng chống tham nhũng, trước hết phải thực thi hệ
thống quy chế pháp lý hoàn thiện, hiệu quả, ngăn chặn mọi
điều kiện dẫn đến tham nhũng, sao cho bất cứ ai dù muốn
cũng không thể tham nhũng được. Nhiều nước có kinh nghiệm
tốt về mặt này. Thí dụ, thực hiện luật công khai tài sản
riêng của tất cả viên chức công quyền. Đồng thời hình
thành bộ máy giám sát theo dõi quá trình thay đổi tài sản
để tránh tẩu tán tài sản và sớm phát hiện tham nhũng. Mỗi
viên chức có một hồ sơ tài sản và thu nhập trong hệ thống
máy tính quản lý toàn quốc, bất cứ ai cũng có thể kiểm tra.
Mọi khoản tiền chính quyền thu của dân dù nhỏ cũng phải có
ghi chép công khai và được giám sát.

Do có hệ thống pháp luật phòng chống tham nhũng hoàn thiện mà
phương Tây tuy công nhiên đề cao đồng tiền nhưng lại ít tham
nhũng. Luật chống tham nhũng ở nước ngoài (Foreign Corrup
Practices Act) của Mỹ nghiêm ngặt tới mức không công ty Mỹ
nào dám đưa hối lộ cho quan chức nước ngoài. Cũng vì có
luật chặt chẽ mà Chính phủ Nhật thẳng tay khởi tố vụ
công ty Nhật PCI đưa hối lộ cho Huỳnh Ngọc Sỹ khi Sỹ đòi
"hoa hồng" bằng 15% tổng đầu tư thì mới cho PCI trúng thầu
làm dự án Đại lộ Đông Tây TP Hồ Chí Minh.

Thứ hai, lãnh đạo phải đi đầu chống tham nhũng, "Đảng viên
đi trước, làng nước theo sau". Lãnh đạo không ủng hộ thì
mọi biện pháp, mọi quy chế phòng chống tham nhũng chỉ còn là
hình thức. Phải dứt khoát không đưa người dính tham nhũng
hoặc người thiếu kiên quyết chống tham nhũng lên làm lãnh
đạo. Cơ quan chống tham nhũng phải độc lập với chính
quyền.

Thứ ba, phải đẩy mạnh dân chủ hóa xã hội, sao cho toàn dân
hiểu được họ là chủ đất nước, có quyền yêu cầu chính
quyền phục vụ họ mà không được đòi hỏi họ phải chi phí
"lót tay". Mặt khác phải tạo điều kiện ngôn luận để
người dân mạnh dạn tố cáo tham nhũng. Phòng bệnh hơn chữa
bệnh. Phòng ngừa tham nhũng là quan trọng nhất. Để xảy ra
tham nhũng rồi thì rất khó chống, nhất là khi nó đang đứng
trước nguy cơ trở thành một thứ "văn hoá" của xã hội.

<div class="special_quote">Nạn tham nhũng, trong thực tế cũng rất
khó chống. Đó là do con người có bản tính tham. Nhà bác học
Stephen Hawking nói mã di truyền của chúng ta có chứa các bản
năng ích kỷ và xâm lấn (our genetic code "carries selfish and
aggressive instincts"). Vì thế hễ có điều kiện là phần lớn
người ta tự nhiên sinh lòng tham muốn chiếm hữu tài sản
không phải của mình, trước hết là tài sản công.

Anh tham, tôi tham, mọi người đều tham. Những kẻ phê phán tham
nhũng như tôi hoặc bạn khi có chức quyền sẽ vẫn có thể
tham nhũng. Người châu Á có tình cảm gia đình rất nặng, lo
cho mình lại còn lo cho con cháu, họ hàng, do đó lại càng tham,
sắp chết vẫn còn vơ vét.</div>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7430), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!