và bị nhận diện để ngăn chặn theo cách khác nhau, do đặc
thù và trình độ văn hóa, kinh tế của mỗi xã hội. Nó luôn
biến đổi cùng với mức sống vật chất và phi vật chất
(văn hóa, tinh thần và pháp lý) của xã hội đó.
Ở Việt Nam, giai đoạn từ 1945 đến 1975, tham nhũng đã có
nhưng không quá nhiều và ở dạng còn sơ khai, là dạng lạm
dụng quyền lực thô sơ, do động lực trực tiếp là THAM vật
chất, và không cần phải nhũng để có được cái mình muốn.
Đây là tham nhũng thế hệ 1.0, chỉ với quyền hạn, chức vụ
và lòng tham là những kẻ tham nhũng thế hệ đầu này có thể
trực tiếp CHIẾM ngay được những gì mình muốn. Đối tượng
trực tiếp của thế hệ tham nhũng này là vật chất hay "quan
hệ vật chất" (ép hủ hóa với người khác). Hiện tượng
tham nhũng thế hệ 1.0 thường đơn lẻ, không có tổ chức,
không có hệ thống.
Công cụ chống tham nhũng thế hệ 1.0 lúc đó rất hùng hậu là
đạo đức xã hội và tấm gương của lãnh tụ, cùng sự
nghiêm minh của hệ thống kỷ luật tuy thô sơ. Nhưng phải nói
hệ thống pháp luật, công cụ, phương pháp và lực lượng
chống tham nhũng của Thế hệ 1.0 đã hoàn thành khá xuất sắc
½ nhiệm vụ: chống tham nhũng vật chất. Còn ½ tham nhũng vì
tham dục thì không bị chống vì đó không phải… tài sản
chung XHCN. Nhưng theo những gì còn lưu truyền lại đến nay
thì… trong suốt 30 năm đó rất-rất nhiều những chị Dậu
đã tiếp tục bị các quan tham dục ức hiếp bằng quyền lực
mà không có pháp luật che chở hay Ngô Tất Tố nào đứng ra
bênh vực (các anh Dậu đều bị ốm, im lặng và không biết
gì)… Cái "đạo đức" chống tham nhũng một nửa và bỏ qua
chính đạo đức gốc suốt 30 năm đó đã lòi sang… văn hóa
tham nhũng ở giai đoạn sau, đến tận hôm nay.
Sang giai đoạn 1976-1999, tức là từ sau giải phóng đất nước,
tham nhũng phát triển tràn lan và sang cấp độ mới: 2.0, với
các hình thức công khai nhũng nhiễu (từ quan chức) để đổi
lấy vật chất (tài sản hối lộ) hay quan hệ từ người bị
nhũng nhiễu. Người dân bị nhũng nhiễu ở mọi cơ quan và
buộc phải "mua" công việc, chức vụ, quyền lợi mà họ
nhiều khi chính đáng được hưởng. Hoạt động tham nhũng
đặc thù Thế hệ 2.0 là TRAO ĐỔI BẮT BUỘC dù một bên không
muốn. Văn hóa tham nhũng thế hệ này được công khai chấp
nhận và gọi là văn hóa "CHẠY CHỌT", "chạy" tất cả
mọi thứ: quan hệ, bằng cấp, chức tước, đặc quyền và
tất nhiên quyền sở hữu đất đai và tài sản công. Đối
tượng trực tiếp của tham nhũng thế hệ 2.0 thường là những
quyền, lợi và giá trị không phải là vật chất nhưng có thể
đễ dàng đổi ra tiền, tài sản, vật chất… Công cụ và
lực lượng chống tham nhũng thế hệ 2.0 đều tham gia tham nhũng
công khai. Việc chống tham nhũng chỉ làm vì, chiếu lệ, theo
kỳ đại hội…và không hề có kết quả vì pháp luật chống
tham nhũng vẫn lạc hậu, chỉ qui những hoạt động làm thiệt
hại vật chất trực tiếp mới là tham nhũng… Đây là giai
đoạn phát triển cực thịnh và tồi tệ, ghê tởm nhất của
văn hóa tham nhũng và "chống" tham nhũng xứ ta, suốt khoảng
trên 25 năm: tham nhũng là bình thường!
Tham nhũng thế hệ 2.0 ở ta đến nay vẫn còn nhiều và khá tinh
vi hơn tước kia, nhưng chỉ còn bị coi là tham nhũng vặt…
Từ khoảng 2000 đến nay những kẻ có điều kiện để tham
nhũng – có chức có quyền - đều giàu có hơn nhiều, không
tham nhũng vặt nữa. Tham nhũng do vậy đã phát triển qui mô
hơn, thành các tổ chức, đường dây dọc ngang các tổ chức
xã hội và các ngành kinh tế, tôi gọi là tham nhũng thế hệ
3.0! để nhắm tới những "quả" rất lớn. Để làm việc
đó những kẻ tham nhũng Thế hệ 3.0 phải bày binh bố trận
rất công phu và khá lâu từ trước khi hành động để chiếm
các lợi thế "canh tranh", chiếm những quyền lợi và giá
trị phi vật chất, tài sản vô hình của cơ quan, công ty nhà
nước như: quyền thương hiệu, quyền kinh doanh với công ty,
quyền đại diện; quyền sở hữu một phân công ty (qua cổ
phần hóa "bèo"); chiếm các tài sản vô hình như thương
hiệu, quyền đại diện, thị trường và thị phần của công
ty; chiếm quyền tiếp cận sớm các thông tin kinh doanh, đầu
tư, nhân sự, chính sánh, tài chính…; quyền cài người của
mình vào các vị trí chủ chốt từ trên xuống dưới….;
quyền chọn các đối tác làm ăn với công ty không qua các tiêu
chuẩn minh bạch (công ty sân sau), quyền đấu thầu…
Động từ chủ đạo của hoạt động tham nhũng thế hệ 3.0 là
THIẾT KẾ và BỐ TRÍ, XÂY DỰNG và ĐẦU TƯ, có nghĩa là
đằng sau mỗi đường dây và hệ thống tham nhũng đều có
một vài ông trùm chủ chốt ở các vị trí quyền hành rất
cao, chót vót…và các bộ óc sáng láng. Họ có thể kiểm soát
mọi khía cạnh của hoạt động tham nhũng của mình một cách
rất tinh vi, thường ở cấp độ và trình độ cao hơn, nhanh
hơn những người có trách nhiệm chống tham nhũng rất nhiều.
Về pháp lý mà nói, không cơ quan nào có thể có cơ sở mà
bắt bẻ tính hợp pháp của một phi vụ của một đường dây
tham nhũng thế hệ 3.0, trừ… một đường dây tham nhũng khác
đanh cạnh tranh tồn tại trên cùng một "ngư trường đánh
bắt" hay "nông trường bò sữa" là các dự án lớn và các
tập đoàn nhà nước.
Nói tóm lại, tham nhũng thế hệ 3.0 bát đầu bằng những việc
"vô hại" hay "có ích" là chiếm các giá trị vô hình, phi
vật chất, giá trị tri thức, thông tin, kiến thức, quyền sở
hữu các giá trị phi vật chất…của các tập đoàn, tổng
công ty nhà nước cho các công ty "sân sau" và "người
nhà", rồi sau đó "đàng hoàng" và "hợp pháp" dùng các
lợi thế đó để thắng thầu công khai, rồi thông qua các hợp
đồng đầu tư, hợp tác cũng rất "công khai minh bạch"
chuyển những khối tài sản khổng lồ của nhà nước sang các
đối tác và các nhà thầu sân sau, chiến hữu, sau đó chia nhau
tài sản tuồn ra và giải thể hay "mua lại" các công ty sân
sau đó, tùy tình hình cụ thể… . Tại sao họ có thể làm
vậy? Vì đó là những giá trị rất lớn mà các tập đoàn,
công ty nhà nước không hề "phải" quản lý và có thể phân
phát cho không, nhưng ai chiếm được và đã sẵn sàng để có
thể dễ dàng biến chúng thành những khối tiền không lồ,
"sạch sẽ". Có nghĩa là họ đã rửa xong đồng tiền
"bẩn" trước khi tham nhũng ra những đồng tiền đó. Và đó
là không còn là những nhóm người nữa, mà là những tập
đoàn tham nhũng "siêu quốc gia"…
Vì thế, các cơ quan chống tham nhũng hiện nay với luật pháp
và lực lượng chống tham nhũng của thế hệ 1.0 hay 2.0 không
thể "sờ" tới thế hệ 3.0 được (vì họ chỉ nhận và
chia nhau tiền từ các đối tác xa lắc xa lơ ở các thời
điểm khác xa hoàn toàn mà khó ai có thể có điều kiện và có
đủ dũng cảm để lần ra manh mối).
Thế còn tham nhũng thế hệ 4.0? Vâng, chừng 5 năm gần đây xã
hội ta cũng đã có những vụ tham nhũng trình độ cao hơn nữa
đó. Đó là những tham nhũng nhằm thông đồng và can thiệp vào
hệ thống làm ra chính sách, qui hoạch, luật lệ, qui định…
từ cấp tỉnh đến trung ương, nhằm mang lợi ích không công
bằng cho một nhóm nhỏ đã được chuẩn bị từ trước. Đó
cũng là những tham nhũng để tạo ra dư luận xã hội qua các
cơ quan thông tấn tham nhũng nhằm có lợi cho một nhóm nào đó.
Tham nhũng thế hệ 4.0 của ta sẽ còn nở rộ và làm đau đầu
dài lâu cả các chính phủ trong sạch nhất sau này (nếu có!).
Tham nhũng thế hệ 3.0 và 4.0 hiện nay hầu như chưa được đưa
ra xét xử vụ nào ở xứ ta, vì làm sao xét và xử tham nhũng
trình độ 3.0 hay 4.0 bằng luật chống tham nhũng Thế hệ 1.0 hay
2.0? Vì thế theo Luật thì "nước ta làm gì có tham nhũng!"
Vụ PM 18 hay Đại lộ Đông Tây là dạng 2.0 còn khá thô thiển.
Muốn chống tham nhũng thế hệ 3.0 và 4.0 vốn đang cùng tồn
tại hiện nay ở ta rất đơn giản, nhưng CP không dám làm,
muốn làm: chỉ cần học theo các bộ luật chống tham nhũng
của các nước phát triển như Canada, Thụy điển , Sing, Phần
lan…, bắt đầu từ minh bạch và kê khai tài sản quan chức…
(Ối, thôi!)
Tham nhũng để gây ảnh hưởng lên, hay dựng lên những kẻ
siêu tham nhũng – những người ở vị trí cao nhất trong xã
hội có thể viết ra chính sách "phù tham nhũng", là tham
nhũng cấp cao nhất, thế hệ 5.0, ở ta có không? Tôi đành để
câu hỏi "Lã Bất Vi" này cho thời gian trả lời thôi.
Tham nhũng chỉ có thể được ngăn chặn hữu hiệu bởi hệ
thống chống tham nhũng thuộc thế hệ tương đương hoặc cao
hơn. VN hiện nay tham nhũng hoành hành ở đủ mọi cấp độ
cùng lúc, từ 1.0 đến 5.0 trong khi hệ thống pháp lý và nhân
lực chống tham nhũng chỉ ở cấp độ 1.0 và 2.0… Đó là chưa
kể đến tinh thần chống tham nhũng hiện nay: gần như bằng
không – Zero.
Nếu ở giai đoạn 30 năm đầu lực lượng chống tham nhũng
của VN rất mạnh nhưng cực tả, cực đoan, nhiều khi không
cần dựa trên luật pháp, thì đến giai đoạn sau cả xã hội
lại hầu như đầu hàng tham nhũng, chuyển sang thái cực ngược
lại: cực loạn. Đến giai đoạn sau nữa thì sợ và tránh né
tham nhũng, muốn ngăn chặn cũng bất lực hoàn toàn trước tham
nhũng thế hệ 3.0. Với tham nhũng 4.0 thì xã hội hầu như
không có khái niệm và thông tin để mà chống đỡ, nếu ai đó
nhận thấy thì liền phải phủ nhận nó, nếu không thì nguy
hiểm cận kề...
Những đường dây tham nhũng thế hệ 3.0 có rất nhiều trong
mọi tập đoàn, tổng công ty nhà nước, còn loại 4.0 thì đang
tồn tại như dạng "độc quyền" của những tầng lớp chóp
bu và "thượng lưu" mà thôi. Khi tham nhũng 3.0 và 4.0 đã cùng
nhau hoạt động thì hầu như chẳng Luật pháp nào động đến
được.
Một ví dụ cụ thể là số tiền trên 86,000 tỷ đồng VNS vay
rồi làm bốc hơi hết cũng là thông qua hệ thống và mạng
lưới tham nhũng khổng lồ (gồm vài trăm công ty con) thế hệ
3.0 này. Luật pháp và lực lượng chống tham nhũng hiện nay
(hạng 1.5!) chỉ có hy vọng "đánh đu" giữa các tập đoàn
tham nhũng 3.0 hay 4.0 khi chúng cạnh tranh loại bỏ nhau, để lập
công mà thôi. Nếu các tập đoàn tham nhũng thế hệ 3.0 và 4.0
đoàn kết với nhau (thỏa thuận ăn chia "ghế" xong), và
thường là thế, thì xã hội ta "yên ổn" và "trong sạch"
hoàn toàn, "chẳng có tham nhũng gì sất!", chỉ có dân Việt
ta, nước Việt ta là ngày càng mạt vận mà thôi.
Thực tế VN hiện nay là tham nhũng tràn lan mà chẳng thấy tham
nhũng đâu cả (?) là vì như vậy đó: những kẻ tham nhũng thế
hệ 3.0 và 4.0 lại là người được "tin cậy" giao "nhiệm
vụ cao cả" là chống tham nhũng, nên họ chỉ tìm diệt tham
nhũng thế hệ 1.0 và 2.0 "tượng trưng", rồi lại phải nuôi
cho "tham nhũng vặt" 1.0 và 2.0 sinh sôi đàn đống để mà có
thể diệt nó, như Càn Long nuôi một lũ heo Hòa Thân, lâu lâu
đem thịt vài "con", vừa có của ăn vừa có công với thiên
hạ… và cả có nơi đổ tội làm nghèo đất nước nữa chứ
- cho những con heo con Hòa Thân tham nhũng thô thiển thế hệ
1.0+2.0 (chết là đáng lắm các con ơi!)
Vậy, tham nhũng ở VN có thể ngăn chặn được không?
Câu trả lời cũng đã rõ: Chỉ là người ta - Chính Phủ - có
thực sự muốn ngăn chặn hay không? Với những gì Chính Phủ
đã và đang trình diễn mấy chục năm nay (từ 1969?) thì là:
không. KHÔNG.
Ai có thể ngăn chặn bản chất của chính mình?
<em>Phan Châu Thành</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7334), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét