Ông Trần Xuân Bách: Một tấm lòng son

<div class="special_quote">Ông Trần Xuân Bách là một nhà lãnh
đạo có những tư tưởng cải cách rất mạnh dạn đã dẫn
đến những phản ứng mạnh mẽ trong Đảng CSVN, và bản thân
ông phải nhận những kỷ luật nặng nề của Đảng.

Nhân ngày giỗ đầu của ông (1/1/2007), những người thuộc
nhóm cộng sự của ông đã viết bài gửi một tờ báo đã
từng viết về tư tưởng cải cách của ông, nhưng rất tiếc,
bài viết đã không có may mắn được xuất hiện trên công
luận.

Nhân kỷ niệm làn thứ năm ngày ông mất (1/1/2011), nhóm cộng
sự xin gửi bài viết này tới trang Bauxite Việt Nam, để tỏ
lòng tưởng nhớ kính cẩn tới một chí sỹ đã dành những
năm tháng cuối đời của mình cho một ý tưởng cải cách chưa
thành đạt của ông.

<em>Vũ Cao Đàm</em></div>

Hôm nay là giỗ đầu anh Trần Xuân Bách. Chúng tôi xin thành
kính gửi gắm những tình cảm sâu nặng tới anh, một chí sỹ
đã dành trọn những năm tháng cuối cùng của cuộc đời cho ý
tưởng trong sáng vì sự phát triển của đất nước.

Vào cuối năm 1989, trong quá trình chuẩn bị Đại hội VII của
Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN), chung tôi nhận được giấy
mời đến Văn phòng Trung ương ĐCSVN để làm việc với anh
Trần Xuân Bách. Chúng tôi được tập hợp thành một nhóm
nghiên cứu gồm 5 người: Lê Hồng Tâm, nhà kinh tế, tên thật
là Phó Bá Tòng, em ruột của Giáo sư Phó Bá Long (Ông Phó Bá
Long trước 1975 là Hiệu trưởng Trường Chình trị Kinh doanh,
Đại học Đà Lạt, sau là giáo sư Đại học Georges Town, Hoa
Kỳ); Vũ Cao Đàm, viện trưởng Viện nghiên cứu Chính sách
thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ; Bùi Thế Vĩnh, viện trưởng
Viện Hành Chính học, Học viện Hành chính Quốc gia; Nguyễn
Mạnh Tôn, chuyên viên Ngân hàng Ngoại thương và Nguyễn Thanh
Sơn, chuyên viên Ban Công nghiệp Trung ương ĐCSVN. Hai người
lớn tuổi nhất, là anh Tâm và anh Sơn đã mất. Ba người còn
lại chúng tôi đều đã lần lượt bước qua tuổi bảy mươi,
vì vậy, chúng tôi mong muốn được ghi nhận lại một vài cảm
nghĩ, với tư cách là những cộng sự và nhân chứng trực
tiếp, về những điều anh Bách trăn trở trong suốt những năm
cuối đời của anh.

Sau nhiều buổi trao đổi để "phát hiện" chúng tôi, anh
Bách đã giao cho mỗi người chúng tôi phụ trách một chuyên
đề: Lê Hồng Tâm nghiên cứu về chính sách kinh tế để phục
hưng đất nước; Bùi Thế Vĩnh – biện pháp giải phóng lực
lượng sản xuất; Vũ Cao Đàm – hệ thống chính trị trong
tiến trình cải cách kinh tế; Nguyễn Thanh Sơn – chính sách
phát triển nhân lực; Nguyễn Mạnh Tôn – biện pháp chống
lạm phát. Công bằng mà nói, nhiều nội dung chúng tôi bàn
thời đó còn khác lạ so với những điều được công nhận
ngày nay, nhưng ngược lại cũng có nhiều biện pháp cải cách
ngày nay đã vượt rất xa những điều chúng tôi bàn thời đó;
tuy nhiên, do anh Bách luôn mạnh dạn gọi sự vật bằng tên
thật của nó, cho nên đã dẫn đến những hệ luỵ như chúng
ta đã chứng kiến.

Toàn bộ những nghiên cứu của chúng tôi đã được anh Bách
xem xét rất thận trọng và cuối cùng anh đã tóm lược (rất
kín kẽ) như sau:

Thứ nhất, cần mạnh dạn thực hành chính sách kinh tế theo
kiểu chính sách kinh tế mới của Lênin, và anh Bách đã nói
theo cách đã sử dụng từ Đại hội ĐCSVN lần thứ VI, là
"kinh tế thị trường", với sự tham gia của mọi thành
phần xã hội;

Thứ hai, theo kinh tế quyết định luận của Marx, đã đa thành
phần kinh tế, mà anh gọi là "đa nguyên kinh tế", thì tất
yếu sẽ dẫn đến "đa thành phần" trong xu hướng chính
trị, mà anh cũng thẳng thắn gọi là "đa nguyên chính trị".
Chúng tôi muốn lưu ý, anh chưa một lần nào nói đến hai chữ
"đa đảng";

Thứ ba, anh đưa ra nhận định khái quát "Thị trường và đa
nguyên là những thành tựu nổi bật của nhân loại".

Thứ tư, anh luôn nhắc đến ý tưởng hàn gắn vết thương dân
tộc. Chúng tôi nhớ mãi một lần anh nói, đấu tranh cho công
bằng xã hội là lý tưởng cao cả của các nhà cải cách xã
hội, nhưng đáng tiếc, cải cách ruộng đất và cải tạo tư
sản lại là hai cuộc vận động đã mắc những sai lầm dẫn
tới sự chia rẽ dân tộc lớn nhất trong lịch sử nước nhà.

Về kinh tế thị trường, anh Trần Xuân Bách luôn khẳng định,
đó là con đường duy nhất dẫn đến dân giàu nước mạnh;
về đa nguyên chính trị, anh luôn khẳng định, đó là một
đảm bảo thực tế cho việc hình thành một nền kinh tế thị
trường thực thụ, và là con đường tất yếu khắc phục sự
mất dân chủ trong xã hội, xóa bỏ những nhóm độc quyền thao
túng chính quyền.

Trong suốt những ngày làm việc với anh Bách, chúng tôi học
được ở anh tấm gương làm việc nghiêm túc. Anh đọc và trao
đổi ý kiến rất tỉ mỉ về tất cả những công trình của
các nhà nghiên cứu trong nước và ngoài nước mà chúng tôi
giúp anh sưu tầm. Anh rất thích những tài liệu nguyên gốc
bằng tiếng Pháp, chẳng hạn, những bài viết về kinh tế thị
trường trong chủ nghĩa xã hội của Boukharin; những bức thư
đầy tâm huyết, với những dự báo sắc sảo về sự diệt
vong của nhà nước soviet của nhóm Kameniev và Zinôviev chống
quan điểm độc tài trong đường lối tổ chức chính quyền
của Lênin. Anh luôn luôn tự viết tất cả những bài anh cần
phát biểu trên các diễn đàn.

Sau một thời gian thảo luận trong nhóm chúng tôi, anh Trần Xuân
Bách có hai lần đưa quan điểm của mình thảo luận trong khuôn
khổ những diễn đàn rộng hơn: một lần với các nhà khoa
học tại phòng họp của Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ
thuật (KH&KT) Việt Nam ở số 53 phố Nguyễn Du, Hà Nội, một
lần cũng với các nhà khoa học tại Phòng họp của Ban Khoa
Giáo Trung ương Đảng ở số 10 phố Nguyễn Cảnh Chân, Hà
Nội. Trong lần họp ở Liên hiệp các hội KH&KT, một người
nào đó đã viết bài tường thuật đăng trên một tờ báo
chính thống, sau đó không thấy có bài phản bác hoặc ủng hộ
nào chính thức trên công luận.

Trước khi khai mạc Hội nghị BCHTƯ lần thứ VII của Đảng
CSVN dự định vào cuối năm 1989, anh Trần Xuân Bách chuẩn bị
bài phát biểu, trong đó đề cập hai nội dung về kinh tế thị
trường và đa nguyên chính trị. Anh đưa bài phát biểu cho nhóm
chúng tôi thảo luận để đóng góp ý kiến. Khi đó, anh Vũ Cao
Đàm có nêu câu hỏi: "Anh cân nhắc thêm, xem phát biểu bây
giờ liệu có quá sớm không?", anh Bách đã trả lời ý là
"Không quá sớm và cũng không quá muộn". Cuối cùng anh vẫn
quyết định trình bày quan điểm của mình tại Hội nghị Trung
ương lần thứ VII, và kết cục như chúng ta đã thấy, anh bị
khai trừ khỏi Ban Chấp hành Trung ương, và sau đó là khai trừ
khỏi Đảng CSVN.

Tuy là những người có nhiều cơ hội làm việc với các nhà
lãnh đạo, nhưng chúng tôi vẫn không khỏi ngỡ ngàng vì cách
làm việc của anh: khi anh cần gặp riêng một người nào đó
trong chúng tôi, anh hầu như không cho thư ký gọi chúng tôi lên
văn phòng, mà chính anh đến tận nơi chúng tôi làm việc, với
chiếc xe Peugeot 404 đã cũ, không có bảo vệ và cần vụ đi
cùng (cần vụ là cách gọi những người phục vụ sinh hoạt
cho các nhà lãnh đạo), mặc dầu khi đó anh đã là nhà lãnh
đạo rất cao cấp của ĐCSVN. Những lần làm việc như thế,
thường khi anh ngồi riêng với chúng tôi cả buổi, cũng không
có thư ký, không có bảo vệ và cần vụ, chỉ một mình anh.
Có lần ngồi quá trưa, chúng tôi lo anh đói, hỏi anh có muốn
ăn chút gì không, và anh đã rất hào hứng ăn nắm xôi gói lá
dong riềng mà các chị trong cơ quan chúng tôi ra phố mua ở các
quán bán xôi dành cho dân nghèo.

Sau khi anh nhận kỷ luật của Đảng, có một vị lãnh đạo cao
cấp của Đảng mời anh ra làm cố vấn, anh đã cáo lỗi
khước từ. Anh từ chối tất cả những đề nghị phỏng vấn
của các nhà báo nước ngoài. Anh cũng đã nhanh chóng trả ngôi
biệt thự sang trọng trên phố Phan Đình Phùng, dọn về ở khu
Trung Tự. Anh chị cùng gia đình ở một phần, còn một phần
sử dụng để mở lớp mẫu giáo và chính anh chị trực tiếp
chăm sóc, nuôi dạy các cháu cho đến khi anh qua đời.

Trong số những kỷ niệm còn lưu đọng mãi trong chúng tôi, là
hồi tết nguyên đán năm 1990, anh chị mời chúng tôi đến
biệt thự mà anh chị được Văn phòng Trung ương Đảng bố
trí trên phố Phan Đình Phùng (thời Pháp có tên là phố Carnot,
một trong những phố đẹp nhất của Hà Nội hiện nay). Chúng
tôi vô cùng sững sờ: Trong căn biệt thự sang trọng, chúng tôi
nhận ra toàn một loại đồ gỗ tồi tàn, mà thời đó được
gọi là bàn ghế "tài chính", tủ "tài chính", giường
"tài chính", nghĩa là những đồ gỗ do Bộ Tài chính đóng
hàng loạt bằng gỗ tạp để phân phát đồng loạt cho cán bộ
nhà nước các cấp từ khi vào tiếp quản các thành phố lớn,
năm 1954. Chúng tôi nhìn quanh bàn làm việc của anh, thấy dán
chi chít những bài thơ mộc mạc với nét chữ nắn nót mực
tím của các cháu viết tặng bố mẹ. Chúng tôi được anh chị
tiếp đón với những món mứt đơn sơ truyền thống, nhưng
thật ấm áp như những người trong nhà. Tuy là vợ một nhà
lãnh đạo cao cấp, nhưng chị xử sự thật khiêm nhường, chị
giản dị xưng "em" với chúng tôi, không thể hiện chút gì
là cao xa theo kiểu các mệnh phụ phu nhân.

Nhân ngày giỗ đầu của anh, chúng tôi xin được thắp một
nén nhang kính cẩn tưởng nhớ anh, con người đã dành trọn
những năm tháng cuối đời cho một tư tưởng cải cách xã
hội chưa thành đạt của anh.

Tháng 1/2007

V. C. Đ., B. T. V., N. M. T.

Bài do các tác giả gửi trực tiếp cho BVN.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7375), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét