nhà triết học Hy Lạp cổ đại Aristoteles (384 - 322 TCN) và
được hoàn thiện thành học thuyết hoàn chỉnh bởi nhà tư
tưởng vĩ đại người Pháp là ông Montesquieu (1689 - 1755).
Nội dung cốt lõi của học thuyết này cho rằng
quyền lực nhà nước luôn có xu hướng mở rộng và lạm
quyền. Điều này có bởi trong mỗi người ý chí vì quyền
lợi cá nhân luôn lấn át ý chí vì quyền lợi chung. Để bảo
vệ các quyền tự do của người dân trong mối quan hệ với
nhà nước thì quyền lực nhà nước cần được giới hạn.
Mặt khác quyền lực chỉ có thể được giới hạn bởi chính
quyền lực, do vậy để giữ cho quyền lực nhà nước không
tiêu cực xâm phạm tới người dân thì quyền lực nhà nước
không nên tập trung mà cần phân chia.
Học thuyết về tam quyền phân lập hay phân chia quyền lực là
nền tảng cơ bản xây dựng lên các bản Hiến pháp tư sản
trong đó tiêu biểu là Hiến pháp Hoa Kỳ. Theo đó quyền lực
nhà nước được phân chia làm ba nhánh tồn tại độc lập,
kiềm chế, giám sát lẫn nhau là lập pháp, hành pháp và tư
pháp.
Ở Việt Nam, trên cơ sở tiếp thu những tinh hoa kiến thức
nhân loại và phù hợp với đường lối phát triển đất
nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, mô hình tổ chức
quyền lực nhà nước được thể hiện dưới dạng như sau:
Nghị quyết đại hội 10 của Đảng cộng sản khẳng định:
"<em>Xây dựng cơ chế vận hành của Nhà nước pháp quyền xã
hội chủ nghĩa, đảm bảo nguyên tắc tất cả quyền lực
thuộc về nhân dân; quyền lực nhà nước là thống nhất, có
sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc
thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp</em>" (Văn
kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 10 NXB chính trị
quốc gia, Hà Nội, 2006, trang 126).
Việc tổ chức quyền lực nhà nước như vậy xuất phát từ
mong muốn đảm bảo quyền lực thuộc về nhân dân, tránh xu
thế lạm quyền của cơ quan nhà nước. Tuy vậy, trong quá trình
xây dựng chính sách và trong khi luật pháp đang trong quá trình
hoàn thiện, đã tồn tại một cơ quan nắm giữ cả ba quyền
lập pháp, hành pháp và tư pháp liên quan đến một vấn đề
hết sức quan trọng.
Cơ quan đó là UBND cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
(sau đây gọi chung là UBND cấp tỉnh). Đây là cơ quan hành pháp
nhưng đã nắm giữ cả ba quyền lập pháp, hành pháp và tư
pháp. Cơ quan này đã sử dụng cả ba quyền trong việc thực
hiện vai trò quản lý nhà nước về đất đai, cụ thể là
việc thu hồi đất giải phóng mặt bằng.
<h2>Về quyền lập pháp</h2>
Theo Luật đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành, các
quy định về trình tự, thủ tục thu hồi đất, khung giá đất
đền bù, danh mục các khoản hỗ trợ, chính sách tái định cư
được ban hành một phần bởi chính phủ, một phần bởi UBND
cấp tỉnh.
Chính phủ ban hành các nguyên tắc chung về trình tự thủ tục
thu hồi đất, danh mục các khoản hỗ trợ. Trên cơ sở đó
UBND cấp tỉnh ban hành khung giá đất, chính sách đền bù, hỗ
trợ và tái định cư. Trong đó đáng lưu ý là khung giá đất
của tỉnh. Khung giá đất được UBND cấp tỉnh ban hành mỗi
năm là cơ sở để tính mức thuế sử dụng đất và tính mức
giá đền bù khi nhà nước thu hồi đất. Khung giá này luôn
thấp hơn so với mức giá chuyển nhượng đất trên thị
trường, với lý do để tránh cho mức thuế người sử dụng
phải nộp cao quá, nhưng mặt khác khi đất bị thu hồi thì
người bị thu hồi đất luôn bị đền bù với mức giá thấp.
Cùng với khung giá đất, mức hỗ trợ và chính sách tái định
cư đều do UBND cấp tỉnh ban hành phù hợp với địa phương.
Các quy định này có giá trị thực thi không khác gì luật do
Quốc hội ban hành, nó là cơ sở viện dẫn giải quyết các
vụ việc của Sở ban ngành, UBND cấp dưới và kể cả tòa án.
Như vậy UBND cấp tỉnh là cơ quan hành pháp nhưng đã thực
hiện chức năng của cơ quan lập pháp, đó là ban hành luật.
<h2>Về quyền hành pháp</h2>
UBND cấp tỉnh là cơ quan trực tiếp thực hiện các việc thu
hồi đất, đền bù, hỗ trợ, tái định cư. UBND cấp tỉnh
chỉ đạo UBND cấp dưới và các sở ban ngành thực thi các quy
định của chính phủ và của UBND tỉnh. Đây là vai trò đúng
của UBND tỉnh, vai trò của cơ quan hành pháp.
<h2>Về quyền tư pháp</h2>
Theo quy định của Luật đất đai năm 2003 và các văn bản
hướng dẫn thi hành thì người dân có quyền khiếu nại khi
không đồng ý với quyết định thu hồi đất hoặc khi không
đồng ý về mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Người
giải quyết khiếu nại không ai khác chính là chủ tịch UBND
cấp tỉnh. Chủ tịch UBND cấp tỉnh đứng đầu UBND cấp
tỉnh, trong mối tương quan với chủ thể bên ngoài chủ tịch
UBND cấp tỉnh và UBND cấp tỉnh là một.
Cơ quan này giải quyết việc khiếu nại về chính họ, do vậy
xu hướng giải quyết đương nhiên sẽ là bảo vệ quan điểm,
việc làm trước đó. Quyết định giải quyết khiếu nại của
chủ tịch UBND cấp tỉnh được thi hành, ai chống lại sẽ bị
cưỡng chế.
Như vậy UBND cấp tỉnh là cơ quan hành pháp nhưng đã giữ cả
vai trò phán xét của cơ quan tư pháp.
<h2>Hệ quả của tam quyền không phân lập</h2>
Việc UBND cấp tỉnh là cơ quan hành pháp nhưng giữ cả quyền
lập pháp, tư pháp trong khi thực hiện vai trò quản lý nhà
nước về đất đai, dẫn đến hệ quả là chủ thể này trở
thành giống như ông vua một nước chư hầu. Trong mối quan hệ
với dân chúng thì đất đai dân chúng chỉ được quyền sử
dụng do ông ta cho phép, còn quyền quyết định thay đổi thuộc
về ông ta, vấn đề chỉ là ông ta muốn làm gì với nó. Đối
với vua bên trên thì chẳng có gì lo sợ vì quyền năng của
ông ta chính do vua trên ban cho, việc sử dụng quyền năng sẽ
phải là như vậy để bảo vệ quyền lợi vua trên, vấn đề
chỉ là ông vua chư hầu cần khéo léo một chút khỏi làm
phiền hà đến trật tự và uy nghiêm của vua trên mà thôi.
Cán bộ thừa hành theo đó trong khi thực thi công vụ luôn cho
việc làm của mình là đúng lý, giống như một con robot đã
được lập trình sẵn, hoàn toàn vô tình nghĩa, từng bước
từng bước dẫm đạp mọi thứ để đạt tới mục tiêu thu
hồi đất. Họ giống như người lính của ông vua khi xưa, sẵn
sàng dùng gươm giáo chống lại chính nhân dân mình. Đặc biệt
khi công vụ được thôi thúc bởi quyền lợi thì sẽ dễ dàng
dẫn tới tình trạng chuyên chế, độc đoán, tham nhũng.
Khi phát sinh bất đồng với người dân bị thiệt thòi, họ
không quan tâm tới quyền lợi chính đáng của người dân, gạt
bỏ đối thoại hoặc chỉ làm chiếu lệ và luôn sẵn sàng sử
dụng bộ máy đàn áp. Đó là chưa kể đến khi triển khai công
việc thu hồi đất, họ sử dụng mọi thủ đoạn có thể để
đẩy người dân ra khỏi mảnh đất của mình.
Doanh nghiệp khi chậm được bàn giao mặt bằng, tiến độ dự
án sẽ chậm gây thiệt hại về kinh tế. Doanh nghiệp thông
thường luôn gắn bó chặt chẽ và không tiếc gì để mặt
bằng được bàn giao sớm thời hạn. Trong khi đó UBND tỉnh
lại nắm trong tay bộ máy cưỡng chế.
Tâm thế người dân khi bị mất đất canh tác hoặc đất ở
đã sinh sống bao năm, giống như thủa xưa người nông dân bị
quan lại ép bán mảnh ruộng tốt với giá rẻ mạt hoặc do
biến loạn thổ phỉ, giặc giã mà người dân phải rời xa nơi
chôn rau cắt rốn, nơi mồ mả ông cha của mình. Mất đất là
điều người dân không hề mong muốn và nó mặc nhiên đụng
chạm tới những thân thuộc của con người. Nhưng giặc giã
thì có thể hết người dân còn có thể quay về, nay người
lấy đất lại nhân danh quyền lợi chung và việc lấy đi là
vĩnh viễn.
Tâm trạng người dân mất đất luôn không bao giờ thoải mái
và họ mong muốn việc thu hồi đất phải thực sự công khai
minh bạch và sự hy sinh của họ phải thực sự vì quyền lợi
chung. Nhưng trong hiện tại người dân luôn phải cam chịu chấp
nhận và việc đòi hỏi giải trình về dự án là điều thật
xa xôi. Mặt khác cái gọi là vì "<em>mục đích phát triển
kinh tế</em>" trong việc nhà nước thu hồi đất, với sự
hiện diện trên thực tế là các doanh nghiệp, quá rộng lớn
và mơ hồ khiến cho chính cán bộ thừa hành thay vì giải đáp
làm rõ họ câm nín hành động và khi bị cản trở họ liền
đàn áp.
Người dân lâm vào tình trạng bế tắc khi mà người giải
quyết khiếu nại chính là người xâm phạm. Không thể trông
mong vào kết quả giải quyết khiếu nại của chủ tịch UBND
các cấp, họ trông chờ ở vua trên tức cấp chính phủ và đó
là lý do dẫn đến các vụ khiếu nại vượt cấp, một số
trường hợp chống đối và như thường thấy họ bị cưỡng
chế thực hiện.
Ở Việt Nam mỗi năm trong cả nước xảy ra hàng vạn vụ
khiếu kiện về đất đai, điều này là minh chứng quan trọng
cho thấy nguyên nhân không phải sai phạm, yếu kém ở một vài
địa phương hay của một vài cán bộ. Rõ ràng đây là hệ
quả thực tế của sai lầm trong phân công vai trò, chức năng
cho một cơ quan nhà nước trong một lĩnh vực cụ thể. Khi
chính sách pháp luật của nhà nước đang trong quá trình hoàn
thiện, với vai trò quả lý nhà nước về đất đai, UBND cấp
tỉnh đã nắm giữ cả ba quyền lập pháp, hành pháp và tư
pháp. Hầu như trong tất cả các vụ việc thu hồi đất cơ quan
này mặc nhiên ở trong tình thế hoàn toàn đối đầu với
người dân.
<h2>Nhận định rõ bản chất vấn đề để có giải pháp</h2>
Để có giải pháp cho tình trạng khiếu kiện về đất đai như
hiện nay cần nhìn ra bản chất pháp lý có tính nền tảng của
sự việc. Đó là xóa bỏ tình trạng tam quyền tập trung nơi
UBND cấp tỉnh.
Cần sửa đổi Hiến pháp, các văn bản luật, xác định quyền
sở hữu tư nhân của người dân đối với đất đai, khi nhà
nước hay doanh nghiệp muốn có đất phải thương lượng và
được sự đồng ý của người có đất, theo đó đương nhiên
sẽ không có khiếu nại, khiếu kiện. Các dự án khi đó đòi
hỏi những yếu tố đang rất thiếu vắng trong hiện tại là
đảm bảo tính thiết thực, đúng đắn, khoa học, ngoài ra
phải đảm bảo sự công tâm, khách quan của cán bộ trong khi
thừa hành công vụ.
Công nhận quyền sở hữu tư nhân về đất đai, UBND cấp tỉnh
sẽ không ban hành khung giá đất và không ra quyết định thu
hồi đất. Giá đất sẽ căn cứ theo giá thị trường và việc
bàn giao đất cũng sẽ bởi sự tự nguyện của dân chúng. Làm
điều đó để xóa bỏ tình trạng cơ quan hành pháp ban hành
luật vốn dĩ chỉ thuộc thẩm quyền của cơ quan lập pháp.
Ông Montesquieu đã viết trong cuốn sách kinh điển <em><strong>Bàn
về tinh thần pháp luật</strong></em> (De L'esprit des lois) như
sau: "<em>Hãy xem người công dân trong các nước cộng hòa kia
ở trong cảnh ngộ: Cơ quan cầm quyền vừa là kẻ thi hành
luật và tự cho mình là kẻ lập pháp. Họ có thể tàn phá
quốc gia bằng những ý chí chung sai lầm của họ. Mà họ còn
nắm cả quyền xét xử nữa thì họ có thể đè nát mỗi công
dân theo ý muốn của họ</em>" (Bàn về tinh thần pháp luật,
NXB lý luận chính trị, 2006, trang 107).
Nếu ai không tin những lời trên của ông Montesquieu, hãy tự
tìm hiểu về những người bị thu hồi đất ở địa phương
mình.
<em>Luật sư Ngô Ngọc Trai – Đoàn luật sư tỉnh Nam Định</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6731), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét