Trong bài viết <a
href="http://boxitvn.blogspot.com/2010/11/kien-nghi-dung-khai-thac-bauxite-do-cac.html">Kiến
nghị dừng khai thác bauxite</a>..., Luật gia Lê Hiếu Đằng nêu
lên tình trạng các cán bộ, đảng viên, báo chí, đại biểu
Quốc hội cứ giữ im lặng, cứ <em>"nhân nhượng, dĩ hòa vi
quý với cái sai, cái nguy hại cho đất nước, cho dân tộc",
"không có ai lên tiếng thẳng thắn về những chuyện nghiêm
trọng"</em> như vụ khai thác bô-xít, cho thuê rừng đầu
nguồn, vụ Vinashin, v.v., và ông quy nguyên nhân về nỗi SỢ.
Nỗi sợ thì không lạ, trước mắt là trăm ngàn nỗi sợ khác
nhau, nhưng là một đảng viên khá cao cấp, ông Lê Hiếu Đằng
đề cập đến một nỗi SỢ rất đặc biệt, rất <em>"nội
bộ"</em>: đảng viên trong cùng một đảng lại sợ nhau, và
ông tự hỏi <em>"cớ gì bây giờ mình phải sợ hãi các
đồng chí của mình"</em>? Nỗi sợ này, theo ông Lê Hiếu
Đằng là vô lý. Và để nhấn mạnh sự cực kỳ vô lý, ông
khẳng định nỗi sợ này lại nằm trong những con người không
hề nhút nhát, trái lại đã từng gan góc trước <em>"kẻ
thù"</em> (lúc ấy), từng coi cái chết nhẹ như lông hồng! Vô
lý nữa, tình "đồng chí" đã từng được coi là mặn nồng
hơn cả tình ruột thịt, sao lại có thể sợ nhau?
Nghĩ rằng <em>"nỗi sợ đồng chí"</em> là vô lý, là không
thể chấp nhận nên ông Lê Hiếu Đằng nhắn nhủ và động
viên tất cả các đồng chí của mình, rằng hãy mạnh dạn lên
tiếng trước các vấn nạn, như ông đã lên tiếng. Quả thực
so với trước đây, bây giờ đã ngày càng nhiều đảng viên
(và các cán bộ của Đảng) đã dám mạnh dạn lên tiếng. Ý
kiến của ông Lê Hiếu Đằng đang có tác dụng thúc giục
thêm, vậy đây là một ý kiến đáng trân trọng.
<center>*</center>
Song, nếu nhìn toàn cảnh thì sự im tiếng, sự sợ hãi vẫn
chiếm số rất đông, số đảng viên mạnh dạn lên tiếng còn
lâu mới được 1 phần trăm! Nghĩa là vượt qua <em>"nỗi sợ
đồng chí"</em> không phải việc đơn giản, bởi nỗi sợ ấy
không vô lý như ta tưởng, mà nó có lý của nó. Có lẽ vì
thế mà <a href="http://danluan.org/node/7036">TS Hà Sĩ Phu đã khẳng
định</a> rằng muốn giải thích được nỗi sợ ấy cần vận
dụng đến 3 điều không đơn giản là <em>"sự hiểu biết,
lòng trung thực và nhân cách"</em>! Muốn <em>"giải đáp cho ra
ngọn nguồn"</em> như lời TS Hà Sĩ Phu thật không đơn giản
chút nào. Tôi xin mạo muội đề cập đôi điều góp phần lý
giải vấn đề không đơn giản ấy.
Trong chiến tranh thì toàn Đảng và dân chúng (do Đảng lãnh
đạo) ở cùng một phía, phía kia là thực dân Pháp hoặc Mỹ
cùng với chính quyền miền Nam. Lúc ấy quyền và lợi cơ bản
chưa có, chỉ có gian khổ hy sinh. Lúc ấy có thể nói
<em>"Đảng với dân là một"</em>, huống chi cùng là
<em>"đồng chí"</em> trong Đảng thì sự chia sẻ gian khổ
với nhau còn hơn cả người thân. Chữ <em>"đồng chí"</em>
lúc ấy thiêng liêng, đáng yêu đến mức Tố Hữu viết:
<em>"Thương nhau, anh gọi em: Đồng chí!"</em>, gọi
<em>"đồng chí"</em> là âu yếm hơn cả vợ chồng. Sau này
khi mô tả lại, nhà thơ Bùi Minh Quốc cũng viết <em>"Đồng
chí – tiếng ấm nồng máu đỏ"</em>, tình đồng chí là tình
máu thịt. Nếu <em>"đồng chí"</em> với nghĩa như vậy thì
làm gì có chuyện <em>"sợ"</em> nhau như bây giờ? Lúc ấy,
nếu cấp dưới có phải nghe lệnh cấp trên thì cũng là tự
nguyện.
Nhưng chiến thắng là bước ngoặt phân ly, chấm dứt quan hệ
cũ, bắt đầu quan hệ mới. Đảng lên nắm chính quyền một
cách cố định không luân chuyển, lãnh đạo cả đất nước,
đầy quyền uy. Dù có thương yêu nhau đến mấy, trong cấu trúc
xã hội tự nhiên cũng phân thành hai cực, Đảng ở cực lãnh
đạo (hay cai trị), dân ở cực bị lãnh đạo (hay bị cai
trị). Không có lý thuyết xã hội học nào lại coi hai cực cai
trị và bị trị <em>"là một"</em> cả, từ đây nếu còn
nói <em>"Đảng với dân là một"</em> là duy ý chí. Quan hệ
giữa hai cực <em>"đối tác"</em> ấy sẽ hài hòa hay bất
ổn là phụ thuộc vào đường lối của giới cai trị có
thuận lòng dân hay không, lợi ích có mâu thuẫn với lợi ích
dân tộc hay không.
Song xét thực chất, quyền lực không nằm ở toàn Đảng,
quyền lực chỉ nằm trong tay thiểu số Đảng viên trong Bộ
Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương. Đa số đảng viên là
<em>"đảng viên thường"</em> thực chất chỉ là công cụ
để thực hiện những chủ trương của Bộ Chính trị và BCH
Trung ương. Hơn 2 triệu <em>"đảng viên thường"</em> này
nằm ở giữa hai cực cai trị và bị cai trị. Về danh nghĩa
họ là <em>"công dân loại 1"</em>, được hưởng một số
quyền lợi của đảng viên, nhưng vì họ là công cụ giao lưu
trực tiếp với dân nên phần nào họ cũng gần dân, và về
một số mặt họ bị thiệt thòi hơn cả dân thường.
<em>"Đảng viên thường"</em>, hay đảng viên cấp dưới, có
nhiệm vụ phải làm gương, vừa để cho dân trông vào, vừa
làm bình phong che cho những tật xấu, những điều bất chính
ở các cấp cao. Thậm chí, khi phạm tội lỗi mà bị dân phát
hiện họ dễ dàng bị kỷ luật để tượng trưng cho tính
nghiêm minh. Nhiều đảng viên thổ lộ rằng sự mất dân chủ
trong đảng còn nặng nề hơn bên ngoài, <em>"19 điều
cấm"</em> khiến cho <em>"đảng viên thường"</em> còn thua
một công dân bình thường về quyền công dân.
Trong Đảng, trật tự tôn ty phân biệt rất rõ, phẩm trật
trên dưới phân định quyền sinh quyền sát nghiêm khắc hơn
thời phong kiến, thử hỏi các <em>"đảng viên thường"</em>
tức đảng viên không giữ quyền lực không <em>"sợ các
đồng chí"</em> nắm quyền ở thượng cấp sao được? Không
thể tự ý ra khỏi Đảng, không được nói tiếng nói của
lòng mình, đa số họ cũng đầy tâm tư, bế tắc, luôn sống
trong nỗi sợ.
Lại xét đến những biến động ngay trong giới nắm quyền
lực. Quyền lực biến đổi con người, lúc gian khổ họ khiêm
nhường, nhân ái. Quyền càng to càng mau tha hóa, trở nên ham
muốn vô bờ và mưu mẹo, sẵn sàng phản bội tình <em>"đồng
chí"</em>, sẵn sàng cướp công, vu vạ, hãm hại <em>"đồng
chí"</em> như chơi.
Hãy so sánh hai bài thơ mô tả tình đồng chí ở hai thời kỳ
chưa cầm quyền và cầm quyền thì rõ.
Năm 1948, mấy ai không thuộc bài "Đồng chí" của Chính
Hữu:
<em>Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay...</em>
Nhà thơ Bùi Minh Quốc chỉ vì đòi quyền tự do sáng tác (theo
đúng tinh thần nghị quyết 05 của BCT) mà bị khai trừ, năm
1988, trong bài <em>"Những ngày thường đã cháy lên"</em> ông
viết:
<em>Đồng chí – tiếng ấm nồng máu đỏ
Sao có lúc vang lên lạnh rợn thế này?
Đồng chí – dao đã nằm ém nhẹm dưới lòng tay
và mọi ngả đường đã giăng cạm bẫy!</em>
Rồi năm 1997, trong bài "Hý trường" của tập <a
href="http://www.hasiphu.com/nhomdalat_BMQ19.html">"Thơ vụt hiện trong
phòng thẩm vấn"</a> có đoạn:
<em>Hậu trường có gì xôm không nhỉ?
Cuộc sát phạt vào màn hay ho
Đồng chí ăn thịt đồng chí
Nhạc hùng càng nổi to!</em>
<em>"Dao ém nhẹm du lòng tay", "mọi ngả đường đã giăng
cạm bẫy", "đồng chí ăn thịt đồng chí"</em> thì các
đồng chí phải <em>"sợ các đồng chí của mình"</em> là
lẽ đương nhiên, có gì là vô lý? Sự cạnh tranh chức quyền
và <em>"lợi ích nhóm"</em> khiến cho cấp dưới sợ cấp
trên đã đành, mà các cấp trên với nhau cũng <em>"sợ"</em>
nhau từng giờ từng phút, nhất là trước thềm những Đại
hội.
Báo chí của Đảng đang nêu bật mối lo sợ <em>"tự diễn
biến"</em>, nhưng đây là sự tự diễn biến theo cả hai phía,
một phía cấp tiến, gần lại hơn với nhân dân và thời đại
dân chủ tự do, một phía bị tha hóa bởi quyền lực, miệng
nói lý tưởng nhưng việc làm lại hy sinh lý tưởng cho lợi
quyền riêng. Sự phân ly về hai phía không tránh khỏi ấy sẽ
khiến cho tính chất <em>"đồng chí"</em> suy giảm dần, đến
một lúc khó coi nhau là <em>"đồng chí"</em>, sẵn sàng quy
kết nhau, thì sợ nhau là phải!
<center>*</center>
Lấy quá khứ làm điểm tựa, Luật gia Lê Hiếu Đằng cứ giả
thiết mọi người còn đồng tâm thực thi lý tưởng Độc lập
- Dân chủ nên coi hiện tượng "đồng chí sợ đồng chí"
là VÔ LÝ, cần khắc phục ngay. Trái lại, TS HSP với cái nhìn
khoa học lại gợi ý rằng tình trạng này rất khó khắc phục
vì "đồng chí sợ đồng chí" là rất CÓ LÝ, cần vận
dụng cả "sự hiểu biết, lòng trung thực và cả nhân cách"
mới lý giải được, nếu thiếu một trong ba nhân tố ấy, câu
trả lời sẽ "ấp úng" ngay! Theo HSP thì đa số đảng viên
và cán bộ vẫn cứ "tự kiểm duyệt" để biến những
mệnh lệnh không văn bản của thượng cấp thành sự đồng
thuận tự nguyện, để mọi thứ vẫn êm trôi như không có gì
xảy ra. Khi nỗi sợ đã ngấm vào máu, đã thành bản năng sinh
tồn thì những lời động viên khích lệ chưa đủ, cần sự
tháo gỡ từ gốc! Phải làm sao để đảng viên không phải sợ
Đảng, "đồng chí" với nhau không phải sợ nhau nữa?
Như vậy thì cả ý kiến của hai ông đều đúng, mỗi ý kiến
đáp ứng một phần của hiện thực và có tác dụng riêng, cả
hai gộp lại mới thành bức tranh toàn cảnh về <em>"nỗi sợ
đồng chí"</em>. Nỗi sợ ấy vẫn là một trở ngại vô cùng
nặng nề, ngăn cản sự thực hiện lời Đảng rằng phải
<em>"dũng cảm nhìn thẳng sự thật, nói hết sự thật"</em>,
ngăn cản việc đặt lên bàn những vấn nạn công khai để mổ
xẻ thật cụ thể và tìm cách khắc phục hữu hiệu.
Cùng với Luật gia Lê Hiếu Đằng, ngày càng nhiều ý kiến
đồng ý rằng <a href="http://danluan.org/node/7034">"Dân chủ là
giải pháp cho mọi vấn đề của đất nước"</a>, nhưng cần
nói tiếp: <em>"chưa có được dân chủ trong Đảng thì chưa
thể nói gì đến dân chủ cho xã hội"</em>!
Làm thế nào chuyển được những nhận thức này thành hiện
thực, chắc chắn đây không phải bài toán dễ dàng, nhưng
chừng nào chưa giải được bài toán gốc này thì những việc
hệ trọng cho quốc kế dân sinh như vụ Bauxite, vụ Vinashin, vụ
Tàu cao tốc, vụ cho thuê rừng đầu nguồn, dù có đưa ra Quốc
hội (nơi đại đa số là đảng viên) cuối cùng cũng chỉ loanh
quanh dẫm chân tại chỗ, cứ <em>"vũ như cẫn"</em> hoặc
càng xấu hơn.
Tháng 11-2010
V. Quốc Uy
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7163), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét