Kỳ, GS Lê Tự Hỷ đã sang Hoa Kỳ và có nhiều năm nghiên cứu
tại đó. Công trình <strong>Nền giáo dục Thụy Điển tiên
tiến nhất thế giới hiện nay?</strong> là một chuyên luận
công phu, bổ ích và sâu sắc, rất cần cho việc hoạch định
chiến lược giáo dục của Việt Nam.</em>
Cuộc cải cách Giáo dục năm 1994 tại Thụy Điển theo hướng
chủ thuyết <em>xây dựng kiến thức</em> (constructivism) cho đến
nay đã đem lại kết quả như thế nào? Một số nhà cải cách
Giáo dục Mỹ rất quan tâm đến kết quả sau hơn mười năm
Thụy Điển thực hiện cuộc cải cách Giáo dục theo hướng mà
do một trong những nhà Giáo dục của Mỹ là John Dewey đã cổ
xúy cách đây gần một thế kỷ (Dewey, J., <em>Democracy and
education</em>, 1916), nhưng người Mỹ đã không làm được. Do
đó, họ đã gửi một đoàn nghiên cứu đến tìm hiểu tại
chỗ ở các trường học tại Thụy Điển.
Chúng ta sẽ thấy những lý do tại sao người Mỹ chưa thể áp
dụng được phương cách giáo dục mà Thụy Điển đang dùng dù
họ thừa nhận đây là đuờng lối giáo dục tiên tiến nhất
và cũng mong muốn áp dụng.
Đối chiếu với hiện tình giáo dục của nước ta, chúng ta
sẽ thấy thế nào? Có cách biệt quá xa với đường lối của
ta không? Liệu chúng ta có rút được kinh nghiệm nào từ mô
hình giáo dục của Thụy Điển này không? Đó là những câu
hỏi mà người viết bài này mong những vị có thẩm quyền
quyết định và thực hiện chính sách giáo dục từ cấp cao
nhất đến cấp thấp nhất ở nước ta suy nghĩ để góp phần
hữu hiệu vào công cuộc cải cách giáo dục nước nhà.
<h2>Các biểu hiện đã đạt được của công cuộc cải cách
giáo dục năm 1994 ở Thụy Điển</h2>
Trước năm 1994, nền giáo dục của Thụy Điển cũng gần
giống như ở Anh, được điều khiển khá nghiêm ngặt từ Bộ
Giáo dục với những chương trình của các cấp học và phương
pháp dạy học theo truyền thống cũ.
Năm 1994, Bộ Giáo dục Thụy Điển cho thực hiện cuộc cải
cách Giáo dục từ mẫu giáo cho đến hết Trung học phổ thông
theo chủ thuyết xây dựng kiến thức kết hợp với việc
chuẩn bị cho lực luợng lao động trong nền kinh tế toàn cầu.
Tiến trình cải cách tới nay đã hơn 10 năm. Phái đoàn điều
tra tại hiện trường của những nhà giáo dục Mỹ đã muốn
xem xét các kết quả của công cuộc cải cách có đưa tới sự
khác biệt có ý nghĩa đối với nền giáo dục truyền thống.
Kết quả điều tra tại hiện trường cho thấy.
<h3>* Học sinh làm chủ việc học tập của họ</h3>
Học sinh được hướng dẫn và khuyến khích tự lập và triển
khai kế hoạch học tập của riêng mình.
Bắt đầu từ mẫu giáo với 4 tuổi, mỗi sáng thứ 2, các em
ngồi thành vòng tròn với cô giáo, mỗi em sẽ nói lên những
gì mình dự định làm trong tuần, giáo viên sẽ giúp các em
điều chỉnh kế hoạch và hàng ngày hỗ trợ làm cho công việc
của các em trở nên dễ thực hiện thôi. Vào ngày thứ 6, mỗi
em lại nói lên những việc mình đã làm trong tuần, tự đánh
giá mức độ hoàn thành, nếu tốt thì mỉm cười, còn chưa
tốt thì nhăn mặt.
Tiếp theo là người thầy bàn luận về sự tiến bộ của các
em. Người Thụy Điển cho rằng đó là cách bắt đầu rèn
luyện nề nếp dân chủ, để khi lên 6 tuổi, các em đã biết
dân chủ là quan tâm tới nhau, bàn thảo với nhau để học hỏi
lẫn nhau, chứ không tranh giành nhau, đánh lộn nhau.
Ở các trường Trung học cơ sở, các thầy và học sinh gặp
nhau hàng tuần trong hội trường để bàn luận về việc họ
cảm nhận việc học đang tiến triển như thế nào. Việc học
của từng nhóm học sinh được đem ra xem xét cái gì đang tốt,
cái gì là xấu. Trước đó các nhóm học sinh đã nộp cho các
thầy các bản tự nhận xét, đánh giá của họ. Một số bản
nhận xét này sẽ được mọi người dự họp bàn luận, để
xem thử có gì có thể giúp làm tốt hơn cho học sinh, cũng có
thể làm cho họ nghĩ cái này đã thực sự tốt chưa hay chỉ
là cách làm để chống chế…
Tại trường Trung học phổ thông, các học sinh tham gia vào hầu
hết các mặt của quá trình học tập từ việc lập kế hoạch
học tập, đánh giá, và cả tiêu chuẩn cho việc đánh giá.
<h3>* Các tiêu chuẩn và chương trình học quốc gia có tính cách
hướng dẫn hơn là chỉ thị áp đặt độc đoán</h3>
Mặc dù, học sinh đuợc yêu cầu đạt tới các tiêu chuẩn
học lực do Bộ Giáo dục Thụy Điển thiết lập và ban hành
ứng với 17 chương trình cấp Phổ thông trung học cho toàn thể
278 học khu ở Thụy Điển, nhưng các tiêu chuẩn và chương
trình chỉ có tính hướng dẫn những nét đại cương, các tiêu
chuẩn rất là uyển chuyển thường có thể được thay đổi
qua các cuộc trao đổi giữa học sinh và thầy giáo.
Toàn bộ tài liệu hướng dẫn này cho toàn nước Thụy Điển
mà chỉ có 103 trang (Regeringskansliet, 1995) trong khi 4 tập hướng
dẫn về Toán, Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội, và Ngôn
ngữ cho hệ thống K-12 của bang Ohio ở Mỹ lên tới 1196 trang.
<h3>* Các chiến lược giảng dạy theo chủ thuyết xây dựng
kiến thức góp phần trao quyền tự chủ cho học sinh</h3>
Trong trường Trung học cơ sở, không có chuông reo báo hiệu
giờ học, học sinh tự động vào lớp học, vào làm việc theo
nhóm. Đôi khi cũng làm việc cá thể. Thầy giáo hiếm khi bắt
đầu buổi học bằng cách đứng trước lớp nói với học
sinh, mà thường ngồi trong một nhóm nào đó với học sinh để
bắt đầu một đồ án.
Theo chủ thuyết xây dựng kiến thức, việc giảng dạy được
cá nhân hoá: mỗi học sinh tự quyết định việc học như thế
nào cho tốt đối với riêng mình khi ngồi vòng tròn với nhau
và với thầy giáo. Mỗi học sinh được yêu cầu triển khai và
dạy một bài học trong một tuần cho các bạn trong lớp mà
không phụ thuộc vào bài in sẵn trong sách giáo khoa. Điều này
đòi hỏi học sinh phải suy nghĩ sáng tạo hơn và làm phù hợp
với hướng ưa thích học tập của các bạn trong lớp căn cứ
trên các cuộc bàn thảo ngồi vòng tròn mà họ thường dùng.
Sau mỗi bài học, học sinh phải viết ra một vài suy nghĩ về
những điều được cho là đúng và những gì chúng sẽ phải
thay đổi.
Đó là một thông lệ mà thầy giáo hướng dẫn và nhắc nhở
học sinh làm hàng ngày.
<h3>* Sự tín nhiệm và giám sát của các thầy đối với học
sinh</h3>
Tại các trường Tiểu học, trong khi các học sinh chơi ngoài
trời trong vùng quanh nhà trường như trên các sườn đồi có
tuyết hay trên một sân băng thì có thể có hay không có một
thầy giám thị nào ở gần đó. Các em đã biết rõ các cách
ứng xử với nhau trong các trò chơi vì chính các em đã cùng
với các thầy bàn bạc thảo ra nội quy của mọi cuộc chơi và
chính các em đã tuân thủ một cách tự giác và thống nhất
với nhau cách ứng xử trên căn bản thân thiện, không đánh
đập hay chơi xấu nhau… Vào thời gian dùng trà giữa buổi
sáng, chỉ 2 học sinh Tiểu học cỡ 11 tuổi lo chuẩn bị trà
phục vụ cho tất cả người lớn trong trường trong khi mọi
học sinh khác chơi bên ngoài mà không có người lớn nào giám
sát. Các sự kiện này làm cho các nhà nghiên cứu Mỹ rất
ngạc nhiên, họ cho rằng không có người lớn giám sát, lỡ
xảy ra sự cố hay tai nạn gì thì sao? Ông Hiệu trưởng trả
lời là có gì thì học sinh sẽ báo ngay với chúng tôi.
Người Thụy Điển không lo sợ các vấn đề như người Mỹ
vì họ cho rằng việc giáo dục cấp Mẫu giáo và Tiểu học
của Thụy Điển là tập trung vào rèn luyện các kỹ năng giao
tiếp xã hội, tập cho học sinh biết cách sống hòa hợp với
người khác, ý thức được trách nhiệm của bản thân mình
trong mọi sinh hoạt tập thể hơn là học kiến thức. Họ cho
rằng có ích gì khi chỉ dạy cho trẻ em biết đọc biết viết,
biết nhiều thứ để rồi cuối cùng chúng hành xử để bị
vào tù. Tỉ lệ phạm tội và bị tống giam ở Thụy Điển
thấp hơn ở Mỹ khá nhiều. Tuy ít chú trọng về dạy kiến
thức ở mấy năm đầu cho học sinh, nhưng lên bậc Trung học
phổ thông thì học sinh Thụy Điển đã chứng tỏ vượt trội
hơn về học lực so với học sinh ở nhiều nước công nghiệp
hoá cao nhất trong đó có Mỹ (NCES, 1999).
Nền giáo dục ở Thụy Điển không buộc học sinh vâng lời
một cách mù quáng mệnh lệnh của người lớn mà khơi dậy
tính tự giác chấp hành những tiêu chuẩn hành xử dân chủ mà
chính học sinh tham gia thiết lập vì lợi ích chung và công bình
của mọi người trong cộng đồng.
<h3>* Rèn luyện tinh thần dân chủ và sự trao quyền hợp pháp
cho học sinh</h3>
Cuộc cải cách giáo dục năm 1994 cũng tăng cường việc rèn
luyện tinh thần dân chủ và trao quyền hợp pháp cho giới trẻ.
Các thầy giáo được nhiều quyền tự quản hơn trong việc
tạo ra các quyết định về công việc của họ trong nhà
trường. Trong trường có một số thầy giáo được yêu cầu
tham gia ý kiến giúp ban giám hiệu xem xét các vấn đề để
đưa ra các quyết định của nhà trường.
Sự phân quyền này đã khai sinh ra một "Quốc hội học sinh"
gồm 3 học sinh cấp 2 và 3 học sinh cấp 3 do tất cả học sinh
trong một học khu bầu chọn ra. Sáu thành viên của quốc hội
này được yêu cầu tham gia vào các cuộc họp của các giới
chức chính quyền địa phương về các vấn đề liên quan tới
giới trẻ.
(còn tiếp)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6845), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét