<ul>
<li><a href="http://vi.wikipedia.org/wiki/D%C3%B2ng_T%C3%AAn">Thông tin
về Dòng Tên trên Wikipedia</a></li>
<li><a href="http://antg.cand.com.vn/News/PrintView.aspx?ID=73427">Alexandre
de Rhodes không phải là người sáng tạo ra chữ Việt?</a></li>
</ul></div>
Nhiều học giả coi cuốn tự điển Annamiticum Lutsitanum et Latinum
(Việt - Bồ - La), công trình của giáo sĩ dòng Tên Alexandre de
Rhodes được xuất bản tại Rome năm 1651, như bản khai sinh của
chữ quốc ngữ. Như vậy chỉ còn 1 tháng nữa đến năm 2011 là
chữ quốc ngữ được tròn 360 tuổi. Nhân dịp này tôi xin kể
qua lịch sử dòng Tên và những hoạt động nổi bật nhất
của nó ở nhiều nơi trên thế giới từ khi Dòng được thành
lập cách đây gần 5 trăm năm cho đến ngày nay. Tôi cũng sẽ
xin nói thêm là chữ Quốc ngữ là di sản quý báu nhất mà dòng
Tên đã để lại. Tiếc là các vua chúa thời đó đã bỏ lỡ
cơ hội không biết dùng nó thay chữ Hán để thoát khỏi lệ
thuộc Trung Quốc về tư duy và canh tân đất nước.
<h2>Tóm tắt lịch sử Dòng Tên</h2>
Sinh trong một gia đình quí tộc người Basque Y Pha Nho, vị
sáng lập dòng Tên Ignace de Loyola (1491-1556) hồi trẻ chỉ lo ăn
chơi trác táng. Mới nhập ngũ được 8 ngày đã bị thương
trong trận vây đánh thành Pampelune. Trong thời gian 1 năm nằm
chờ vết thương lành, ông suy nghĩ về sự huyền bí của tạo
vật và đột nhiên cảm thấy có ơn Chúa gọi nên ông đợi
đến khi lành lặn hẳn đi hành hương ở thánh địa Jerusalem
trước khi trở về học các trường Đại học Alcalá, Salamanque
Y Pha Nho và sau đó tới Paris học Đại học Sorbonne. Năm 1534
cùng mấy đồng bạn lên gò Montmartre ở Paris thề nguyền từ
bỏ nhục dục, sống nghèo khổ. Được thụ phong linh mục tại
Venise năm1537 và 3 năm sau (1540) chính thức sáng lập Dòng Tên .
Tên tiếng Pháp của dòng là <em><strong>La Compagnie des
Jésuites</strong></em>. Tiếng Việt gọi là Dòng Tên (tránh gọi
tên Jésus sợ phạm húy). Compagnie có nhiều nghĩa: ngoài nghĩa
hội, đoàn (tiếng Anh gọi là <em>The Society of Jesus</em>), còn
có nghĩa "Đội quân". Ông Loyola dùng những từ ngữ quân sự
để muốn nói dòng mình là một đội quân của Chúa Giê Su và
mỗi giáo sĩ là một người lính của Chúa. Vị lãnh đạo Dòng
(được chọn sau một cuộc bầu cử) mang danh hiệu là "ông
Tướng" (le Général). Tiêu chuẩn đầu tiên của dòng là phải
có óc phục tòng như người lính phục tòng ông tướng. Tiêu
chuẩn thứ 2 là kiến thức: Mỗi chủng sinh phải qua 1 thời
gian đào tạo rất lâu dài, ít nhất là 10 năm: 2 năm tiểu
chủng viện. 3 năm học triết và các ngành nhân văn, khoa học.
Thực tập ngoài đời từ 3 đến 5 năm. Trở lại đại chủng
viện học thêm 4 năm thần học. Nhờ được đào tạo kỹ
lưỡng như vậy nên giáo sĩ Jésuite nào cũng có đủ kiến
thức, đức tính và khả năng để có thể trong bất cứ
trường hợp nào cũng có thể thích ứng với môi trường nơi
mình truyền đạo, cải tạo xã hội theo hướng của Dòng.
Đồng thời đức tính phục tòng bề trên và thói quen nhẫn
nại cũng giúp người giáo sĩ dòng Tên sống một cuộc đời
mẫu mực để làm gương và giáo huấn tín đồ. Nói tóm lại,
người sáng lập Hội đoàn Jésuite muốn dòng của mình là một
dòng ưu việt, một "đội quân" dũng mãnh về mặt giáo lý và
kiến thức để có thể hoàn thành tất cả mọi nhiệm vụ
được giao phó.
Hồi đầu Ignace de Loloya muốn dòng Tên chỉ có mục tiêu đem
kiến thức thuyết phục những người theo đạo Phản thệ hay
người ngoại đạo trở về với Giáo hội La Mã. Nhưng cũng
chính lúc đó các thân hào ở tỉnh Messine (thuộc đảo Sicile
Ý) yêu cầu ông Loloya mở trưởng cho tỉnh (1548). Trường
được nổi tiếng và kể từ đó ở Âu châu Dòng Tên thấy
cần thay đổi mục tiêu là đào luyện một tầng lớp trí
thức có khả năng canh tân xã hội theo đường lối Công giáo.
Dòng Tên từ đó mở ra những trung tâm đại học danh tiếng cho
tới ngày nay. Khi ông Loyola mất năm 1556 dòng có 1000 giáo sĩ.
Một trăm năm sau số giáo sĩ lên đến 15000 với 580 trường
học ở Âu, Á, Mỹ.
<h2>Những hoạt động nổi bật nhất của dòng Tên từ khi mới
được thành lập</h2>
<h3>1° Hoạt động mang nhiều màu sắc chính trị ở Âu
châu</h3>
Ở Âu châu dòng Tên hoạt động đúng vào thời kỳ có những
xung đột tôn giáo hoà lẫn với chính trị nên gặp nhiều sự
chống đối của giới cầm quyền vua chúa cũng như giáo hoàng.
Dòng bị xua đuổi, giải tán, cả thảy 30 lần:
Ở Pháp, năm 1563 dòng Tên mở Collège de Clermont cạnh tranh với
Đại Học Sorbonne lấy hết sinh viên của Đại học này vì
không những dạy giỏi mà còn dạy miễn phí. Những người ghen
ghét dòng Tên tìm cơ hội để triệt hạ Dòng: Năm 1594 Jean
Chatel một cựu học sinh trường Clermont lấy dao đâm vua Henri
IV. Lập tức trường bị đóng cửa, các thày dạy bị đi
đầy, ông thày dạy Chatel thần học bị treo cổ xác bị vứt
ngoài bãi. Mãi đến năm 1618 trường mới được vua Louis XIV cho
phép mở lại với tên là Louis Le Grand (bây giờ là trường
Trung học sửa soạn thi Đại học danh tiếng nhất nhì nước
Pháp). Năm 1762 Trường lại bị đóng cửa vì 1 người làm công
cho trường tên là Damien tính ám sát vua Louis XV.
Năm 1750 khi Y Pha Nho và Bồ Đào Nha ký hiệp uớc chia nhau khu
tự trị Paraguay Nam Mỹ dòng Tên huy động dân bản xứ lập
quân đội chống lại liên quân 2 nước này. Bồ Đào Nha trả
đũa cấm dòng Tên được hoạt động ở Bồ Đào Nha và ở
mọi lãnh thổ Bồ Đào Nha trên thế giới.
Năm 1767, vua Y Pha Nho Charles III ra lệnh bắt 5000 giáo sĩ dòng
Tên và đóng cửa 240 cơ sở của Dòng, không những ở chính
quốc mà còn ở khắp mọi nơi trên thế giới thuộc thẩm
quyền Y Pha Nho.
Năm 1773, cũng vì quá thành công ở Trung Quốc nên những kẻ
ghen ghét dèm pha với Giáo hoàng là dòng Tên chấp nhận tục
thờ cúng tổ tiên trái với giáo lỳ Công giáo. Giáo hoàng ra
lệnh giải tán Dòng. Mãi đến năm 1814 Giáo Hoàng Pie VII mới
cho lập lại.
<h3>2° Những hoạt động "cách mạng" chống thực dân ở Mỹ
châu</h3>
Ở Mỹ Châu hoạt động nổi bật nhất của Dòng là đã
đứng về phía người Da đỏ Guarani ở Paraguay (Nam Mỹ) chống
lại thực dân Y Pha nho và những tập đoàn bắt người làm nô
lệ. Dòng thành lập những thị xã trong cả thẩy 38 "tiểu
vực" (reductions) để tạo ra một nước tự trị gồm 110000
dân da đỏ trên một lãnh thổ rộng bằng nửa nước Pháp,
đóng thuế thẳng cho vua Y pha nho. Mỗi thị xã đều có khu nhà
dân cư, khu công cộng gồm nhà thờ, toà hành chính, trường
học... cai trị bởi một hội đồng quản trị gồm người
bản xứ và qua một cuộc bầu cử trực tiếp. Tiếng bản xứ
được dạy ở trường. Học sinh được tập thể dục và có
những hoạt động văn hóa như diễn kịch, ca hát ... Trong xã
hội mọi người đều bình đẳng không có kẻ giầu người
nghèo. Không có án tử hình. Nhà nước lập quân đội gồm
người bản xứ để chống ruồng bắt nô lệ. Voltaire,
Montesquieu và sau này Lafargue rể của K.Marx đều ngợi khen
nước Cộng Hòa Ki Tô này. Thời gian tồn tại của nước này
cũng được 181 năm, từ 1588 cho tới khi dòng Tên bị vua Y Pha
Nho đuổi năm 1769.
<h3>3° Ở Viễn Đông dòng Tên chinh phục các vua chúa bằng
kiến thức khoa học và kỹ thuật:</h3>
Ở những nước Viễn Đông theo truyền thống Khổng Mạnh như
Nhật Bản, Trung Hoa và Đại Việt (Việt Nam), dòng Tên gặp
phải sự chống đối của giới quan lại vì bị coi là muốn
phổ biến những ý tưởng trái ngược với quan niệm Quân phu
phụ của Khổng Tử khiến trật tự xã hội có thể bị đảo
lộn. Để qua mặt giới này các giáo sĩ dòng Tên tìm cách
đến gần các vua chúa, đem những mưu kế và những kiến thức
khoa học và kỹ thuật cống hiến các vua chúa để được tin
dùng. Một khi đã được sự bảo trợ của các vua chúa, các
giáo sĩ cũng dễ dàng xin được phép truyền đạo trong dân
chúng.
Vấn đề là tuy cùng một văn hoá, hoàn cảnh chính trị 3
nước Nhật Bản, Trung Hoa và Đại Việt hoàn toàn khác nhau nên
điều quan trọng nhất là phải biết tùy nghi mà hành động.
Vị lãnh đạo dòng Tên biết vậy nên đã chọn lựa và cử qua
các nước này những vị giáo sĩ ưu tú nhất:
<em><strong>François Xavier</strong></em> (Nhật Bản), <em><strong>Matteo
Ricci</strong></em> (Trung Hoa), <em><strong>Alexandre de
Rhodes</strong></em> (Đại Việt).
Tôi xin kể những hoạt động của 3 vị này
<h2>Nhật Bản:</h2>
François Xavier (y Javier) (1506-1552) sinh ở Navarre xứ Basque sau
bị Y Pha Nho chiếm. Thù ghét Y pha Nho nên năm 18 tuổi qua Pháp
học Đại học Sorbonne. Cùng Ignace de Loloya sáng lập Dòng Tên.
Được Loyola cử đi truyền giáo ở Goa thuộc địa Bồ Đào Nha
ở Ấn độ năm 1542. Trong những lần đi Malacca (Mã lai) gặp
nhiều người Nhật nên nuôi ý định đi truyền giáo ở Nhật.
Ngày 15-8-1549 ông lên một chiếc thuyền Trung Quốc đi tới
tỉnh Kagoshima bên Nhật. Ở tỉnh này ông thường trao đổi ý
kiến và bàn luận với một vị cao tăng Nhật. Sau đó ông đi
Kyoto tiếp xúc với các nho sĩ Nhật trước khi đi đến vùng
Yamayuchi lập nhà Thờ và tới Funai trên đảo Kyushu ở. Năm 1552
nghe lời khuyên của các nhà nho Nhật là muốn cảm hóa được
nhiều người Nhật theo đạo thì trước hết phải thuyết
phục được người Trung Quốc, ông lên 1 chiếc thuyền đi
Quảng Châu và bị mất trước khi tới.
Trong thời gian ngắn ngủi ở Nhật ông Xavier cảm hóa được
nhiều người theo đạo trong số các quan chức như Shogun
(Tướng quân, Mạc chúa) Otomo và nhiều daimyos (đại danh)).
Cũng nhờ vậy mà đạo Thiên chúa trong thời gian này được
truyền bá rất mau chóng nhất là ở tỉnh Nagasaki, nơi mà Dòng
Tên còn được phép độc quyền mua bán tơ lụa. Trớ trêu thay
Nagasaki nơi có nhiều người theo đạo Công giáo nhất cũng là
nơi chịu trái bom nguyên tử 400 năm sau.
Đọc kỹ lịch sử truyền giáo ở Nhật mới thấy các mạc
chúa Nhật không thiển cận như các vua chúa Việt Nam thời ấy:
Các mạc chúa và các nhà truyền giáo dòng Tên đặt quan hệ
trên nguyên tắc trao đi đổi lại: cho quyền giảng đạo miễn
là đừng lấn tới chính trị và các giáo sĩ phải giúp các
Mạc chúa súng ống, cách đóng thuyền, trang bị các tàu thuyền
của Nhật dụng cụ đi biển. Nhờ vậy mà thương thuyền Nhật
bản có mặt ở cùng Đông Nam Á: Đài Loan, Phi Luật Tân, Nam
Dương và nhất là Việt Nam (Hải Phòng, Phố hiến, Hội An, Đà
Nẳng....) Mạc chúa Mobunaga (1534-1582) lại còn lợi dụng đạo
mới Tây phương để khuynh đảo những giáo phái Phật giáo mà
ông ghét. Mạc chúa Hideyoshi (1536-1598), tuy ra lệnh giết 26
người Kitô giáo Nhật nhưng vẫn sủng ái dòng Tên nên cho phép
các thương thuyền Bồ Đào Nha dựa vào thế lực dòng này
được buôn bán ờ Nagasaki (coi phim Shogun). Sự đố kỵ và tranh
giành thị trường giữa người Hòa Lan theo Thệ phản và
người Bồ Đào Nha theo Công giáo cũng được các mạc chúa khai
thác để chia rẽ những người Tây phương với nhau. Chỉ bắt
đầu từ Mạc chúa Tokugama Leyasu (1543-1616), khi thấy có thể
giao thiệp thẳng với các vua chúa và các nhà cầm quyền vùng
Đông Nam Á (kể cả Phi Luật Tân thuộc Y Pha Nho) không cần sự
môi giới của các nhà truyền giáo, đồng thời những kỹ
thuật đóng tàu, đi biển không còn gì là bí mật nữa, mới
cấm đạo trở lại. Chính sách lợi dụng những hiểu biết
của Tây phương rồi vắt chanh bỏ vỏ có từ thời các mạc
chúa mấy trăm năm trước Minh Trị và vẫn tiếp tục cho tới
ngày nay.
<h2>Trung Hoa:</h2>
Matteo Ricci: Gốc người Ý. Sinh năm 1552. Chủng sinh Dòng Tên
năm 1571. Sau khi được thụ phong linh mục Matteo Ricci theo vết
chân của François Xavier qua Trung Quốc, coi Trung Quốc là nơi
truyền giáo lý tưởng vì không có những đạo giáo như đạo
Hồi, cần phải đấu tranh một mất một còn, và là nơi 2 nền
văn minh văn hoá Trung Quốc và Âu Tây có thể hoà hợp bổ sung
nhau. Ngay khi mới tới Macao tháng 8 năm 1582, ông đã lo học
tiếng Tàu và khi được ở Triệu Thanh Phủ gần Quảng châu
cùng với mấy nhà truyền giáo khác, ông mời Tổng Đốc
Lưỡng Quảng và các quan chức tới Triệu Thanh Phủ để trình
bày rất nhiều dụng cụ như đồng hồ, máy móc, địa bàn
địa cầu , ống kính thiên văn v.v... đem từ Macao qua và sau
đó dùng làm quà biếu xén để lấy lòng các vị đó. Ở
Triệu Thanh phủ, ngoài thì giờ nghiên cứu và chế tạo máy
móc Ricci còn lo học Tứ Thư Ngũ Kinh để bàn cãi với các nho
sĩ về những điểm tương đồng giữa Ki Tô giáo và Nho giáo.
Ông nghe lời khuyên của các vị này tự bỏ áo thày tu mặc áo
nho sĩ. Năm 1593 ông dịch Tứ thư Ngũ Kinh ra tiếng La tinh rồi
kiếm cách đi Bắc Kinh xin vào triều kiến Vua. Muốn tới Bắc
Kinh phải qua nhiều người dẫn tiến và phải đi Nam kinh
trước. Ông tới Nam Kinh ngày 31 tháng 5 1595 nán lại nhà một
thân hữu là ông quan họ Hoàng (Wang Zongming) cho tới tháng 9
mới đi Bắc Kinh. Nhưng ở Bắc Kinh ông không tìm được một
vị triều thần nào thân cận vua để tiến dẫn ông vào
triều kiến. Ông đành trở lại Nam Kinh mua nhà tọa lạc tại
nghiên cứu dạy học cho tới năm 1601 đời Vạn Lịch mới
được trở lại Bắc Kinh và sống ở đó cho tới khi chết
(1610). Ông được nhà vua cho đất táng và cho một cái chùa
để các cha dòng Tên ở.
Ông Matteo Ricci lấy tên Hán là Lý Mã Đẩu trở thành một nhà
nho không khác gì một nho sĩ Trung Quốc, viết rất nhiều sách
khoa học bằng chữ Hán dâng Vua như cuốn Những nguyên lý
Euclide, cuốn Bản đồ - địa chí cuốn Luận về Tình bằng
hữu v.v..
Dưới triều đại nhà Thanh các giáo sĩ dòng Tên vẫn được
lưu dụng và được sủng ái, nhất là dưới triều thịnh trị
Khang Hi: Các giáo sĩ dòng Tên giúp Vua trong sự giao thiệp giữa
Trung Quốc và nước Nga, giúp về kiến trúc, thiên văn, nghệ
thuật (tìm ra men màu hồng famille rose cho đồ sứ), vẽ bản
đồ Trung Quốc v.v.. Dòng Tên chỉ bị thất sủng dưới Triều
Ung Chính và Càn Long. Sau đó, từ 1842 đến 1949 được dùng
lại và được phép mở trường ở Thượng Hải (1842) mà
trường Đại học nổi tiếng nhất là trường Aurore (Rạng
Đông) nơi rất nhiều trí thức Trung Hoa được đào tạo. Tới
năm 1850 Trung Quốc đã có 4 trường Đại học dòng Tên không
kể những đài thiên văn, những trung tâm kỹ thuật... Có sự
ngược đời là chính óc thiển cận của giáo hội La Mã thời
đấy như ngăn cấm sự thờ cúng tổ tiên, đã làm khựng lại
hoạt động truyền giáo của dòng Tên trong dân gian Trung Quốc
chứ không phải là vì có sự ngăn cấm từ triều đình.
<h2>Đại Việt:</h2>
Alexandre de Rhodes. Gốc Do Thái tỉnh Aragon Y pha Nho. Ông thân sinh
tên là Rueda chạy trốn Toà án dị giáo qua ẩn trú ở Avignon
đất của Giáo Hoàng đổi tên là Rhodes sau khi cải đạo theo
Công giáo. Alexandre de Rhodes sinh ở đất Giáo hoàng năm 1591 nên
là thuộc dân của Giáo Hoàng chứ không phải là dân Pháp (chỉ
sau Cách mạng 1789 Avignon mới thuộc về Pháp). Học dòng Tên ở
Rome năm 18 tuổi cho tới năm 1618. Sau khi được thụ phong
được cử đi Goa truyền đạo. Học tiếng Bồ Đào Nha ở Goa
trước khi đi đến Macao cuối năm 1619. Được dự định cử
qua Nhật nên học tiếng Nhật ở Macao. Cho tới tháng Tư năm
1622 tính qua Nhật, thì đúng vào lúc lệnh trục xuất các giáo
sĩ của Mạc chúa Tokagama được thi hành triệt để nên bề
trên bảo ông phải đổi hướng đi Tourane (Đà Nẵng) nước
Đại Việt vì ở đó đã có sẵn cơ sở dòng Tên từ năm 1615
của 2 cha Francisco Buzomi và Diego Carvalho. Cuối năm 1624 cùng 5
giáo sĩ dòng Tên khác ông tới Faifo (Hải phố) nay gọi là Hội
An thuộc Đàng Trong dưới triều chúa Sãi (Nguyễn Phúc Nguyên).
Chỉ trong vài tháng, A. de Rhodes đã thông thạo tiếng Việt,
lấy tên Việt là Đắc Lộ và bắt đầu giảng đạo bằng
tiếng này. Ông cũng bắt đầu lấy lại những công trình của
Francisco de Pina (1585-1625) để tìm cách phiên âm tiếng Việt
bằng chữ La tinh.
Chúa Sãi không chú ý nhiều về đạo giáo mà chỉ quan tâm
nhiều về quan hệ thương mại, đặc biệt là với những
nước ngoài. Nhờ vậy dưới triều chúa Sãi Faifo trở thành
một hải cảng quốc tế.
Mãi tới năm 1626 dòng Tên mới cử một giáo sĩ người Ý tên
là Giuliano Belditoni đi giảng đạo ở Đàng ngoài (Đông kinh,
Tonkin). Ông này than vãn tiếng Việt khó quá nên Dòng cử Đắc
Lộ đi Đông Kinh, thay thế Belditoni. Năm 1627 dưới triều chúa
Trịnh Tráng, Đắc Lộ tới Hà Nội đem theo 2 món quà để
biếu Chúa là một đồng hồ và một cuốn sách của Euclide nói
về hình cầu. Được lòng Chúa nên Đăc Lộ có cơ hội tới
gần phủ Chúa và rửa tội cho một người em gái của Chúa
với tên là Catherine. Nhà Thờ đầu tiên ở Đàng Ngoài được
Đắc Lộ xây dựng nằm ở địa phận Thanh Hoá. Nhưng cũng lúc
đó các quan lại hầu cận vua đưa ra tin đồn Đắc Lộ là
gián điệp nên ông bị quản thúc ở Hà Nội cho đến năm 1630
thì bị trục xuất ra khỏi Đàng Ngoài. Trong thời gian 3 năm ở
Đàng Ngoài Đắc Lộ rửa tội được chừng 7000 người.
Đắc Lộ trở về Macao dạy học từ 1630 tới 1640 và bắt
đầu từ 1640 đến 1645, đi đi lại lại Đàng Trong 4 lần,
phần nhiều được những gia đình có đạo bao che hay ẩn trú
ở Faifo trong khu Nhật Bản. Lần thứ hai, nhờ sự môi giới
của các thương gia Nhật Bản và của bà công chúa Minh Đức
cô của Chúa Thượng (Nguyễn Phúc Lan) có đạo tên là Marie,
Đắc Lộ đem cả một tàu đồ biếu quan đầu tỉnh là Ông
Nghè Bộ nên được ở từ tháng 1-1642 đến tháng 9-1643. Nhưng
lần cuối cùng khi trở lại Đàng Trong tháng 1-1644 thì bị bắt
ở biên giới giữa Đàng Trong và Đàng Ngoài và bị nghi ngờ
là gián điệp nên bị kết tội xử tử. Sau nhờ sự can thiệp
của bà công chúa Marie Minh Đức,án tử hình được đổi thành
chung thân biệt xứ và bị đuổi ra khỏi Đàng Trong tháng
7-1645.
Sau khi trở về Macao ông đi nhiều vùng quanh Ấn độ Dương và
Trung Đông trước khi tới Rome tháng 6-1649 để hoàn thiện cuốn
tự điển Việt- Bồ- La và cho xuất bản. Ông mất ở Ba Tư
năm 1660.
So với François Xavier (sau được phong thánh) và Lý Mã Đẩu
(Matteo Ricci), cuộc đời của Đắc Lộ gian khổ hơn nhiều vì
phải sống chui lủi trong đám người chài lưới cùng khổ chứ
không được các vua chúa, các giới quyền quí sủng ái như 2
vị trên. Nhưng cũng vì sống 20 năm hoà mình trong quần chúng
ở cả 3 miền đất nước, Trung, Nam, Bắc, nên tiếng Việt
của ông là tiếng Việt của người dân, tiếng nôm na chứ
không phải tiếng Hán Việt thơ phú của giới nho sĩ. Cuốn Từ
điển Việt-Bồ-La của ông phải được kể là một công trình
vĩ đại trong lịch sử văn hoá thế giới vì nhờ nó mà các
nhà ngữ học biết được những từ ngữ tiếng Việt cổ cách
đây 400 năm. Ông cũng là người độc nhất dùng 5 dấu, sắc,
huyền, hỏi, ngã, nặng, để ghi thanh điệu tiếng Việt khiến
một khi biết đọc chữ quốc ngữ là biết đọc đúng tiếng
Việt và nhờ vậy thanh điệu tiếng Việt ở 3 miền Trung Nam
Bắc mỗi ngày một thống nhất.
<h3>4° Dòng Tên ngày nay</h3>
Với hơn 20000 giáo sĩ, dòng Tên đứng thứ nhì trong số những
dòng thuộc đạo Công giáo. Nhưng nếu kể số trường Đại
học Cao đẳng và Trung học mà Dòng Tên thiết lập ở 112
nước trên thế giới, dòng này phải được kể là lớn nhất
trong địa hạt giáo dục. Những trường do dòng Tên thiết lập
đều có danh tiếng quốc tế: Thí dụ như Đại Học Georgetown
Mỹ nơi mà Clinton và 2 bà bộ trưởng ngoại giao, Madeleine
Allbright của Clinton và Condo. Rice của Bush theo học. Số những
nhân vật nổi tiếng trên thế giới trên đủ mọi địa hạt
chính trị cũng như văn hóa trong lịch sử cũng như hiện đại
được đào tạo ở những trường dòng Tên không sao kể hết
được: Chỉ cần kể trong lịch sử Pháp có nhà cách mạng
Robespierre và thời đại này có Fidel Castro.
Ngoài địa hạt giáo dục, mấy ông cha dòng Tên cũng có tiếng
trong nhiều lãnh vực kể cả chính trị như ở Trung Nam Mỹ
với lý thuyết thần đạo giải phóng, đã có hồi bị coi là
lý thuyết cộng sản trá hình. Nhân vật nổi tiếng hiện giờ
ở Trung Quốc là một ông cha dòng Tên 93 tuổi đưọc Chính
phủ Trung Quốc phong làm giám mục Thượng Hải trái với ý
của Tòa thánh Vatican.
<h2>Kết luận</h2>
Nhờ chúa Sãi có óc tương đối rộng rãi cho phép các giáo sĩ
dòng Tên được lập cơ sở ở Hội An mà chữ quốc ngữ
được ra đời ở đàng Trong. Tiếc là sau đó các vua chúa
Việt Nam, nhất là chúa Trịnh đàng Ngoài, vì quá phụ thuộc
tư duy Tàu, văn hoá Tàu, nên đã bỏ lỡ nhiều cơ hội tận
dụng những kiến thức về khoa học và kỹ thuật của các
giáo sĩ dòng Tên như các vua chúa Nhật và Trung Quốc. Nhưng cơ
hội lớn nhất đã bị bỏ lỡ là đã không nghĩ dùng chữ
quốc ngữ, chỉ có 24 chữ cái, để thay thế chữ Hán, một
thứ chữ tượng ý gồm 80 ngàn chữ, khó mà có thể học và
nhớ hết được. Chữ Hán chỉ hợp với Trung Quốc, một
nước mà mỗi miền nói một thứ tiếng khác nhau chỉ có thể
hiểu nhau bằng bút đàm. Nếu biết dùng chữ quốc ngữ ngay
từ cách đây gần 400 năm để mọi người dễ dàng biết đọc
biết viết, để phổ biến những tư tưởng và những kỹ
thuật mới mẻ của Tây phương, thì 2 miền đàng Trong và đàng
Ngoài đã trở thành một quốc gia rộng lớn, nói cùng một
tiếng Việt thuần nhất, và đất nước được canh tân trước
Nhật Bản của thời Minh Trị 250 năm. Việt Nam đã là một
nước hùng mạnh nhất nhì Đông Nam Á chứ không như bây giờ
vẫn nằm trong vòng cương toả của Tàu về tư duy, kinh tế
cũng như chính trị.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7175), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét