khủng hoảng và bi kịch. Nhưng truyền thống hào hùng, bản
lĩnh và trí thông minh Việt sớm hay muộn, có khi phải chịu
tổn thất và trả giá, vẫn tìm ra lối thoát cho một chặng
phát triển mới, cao hơn...
<h2>Bi kịch, và những thời cơ bỏ lỡ</h2>
Hành trình lịch sử ở đâu mà chẳng gặp bi kịch sinh ra từ
<em>khủng hoảng triều đại</em> (buổi suy vi của một thể
chế trước khi bị thể chế có triển vọng hơn thay thế).
Hoặc <em>khủng hoảng bế tắc của cả một thời đại</em>;
hoặc bị đô hộ, xẩy chiến tranh xâm lược, hay nội chiến...
Nhưng bi kịch cũng là cảnh ngộ điển hình thử thách trí
thông minh tìm lối thoát của người chèo lái.
Còn thời cơ bị bỏ lỡ thường được coi là bước chuyển
ngoặt hoặc bước tăng tốc phát triển, thì thời cuộc đã
tạo ra tiền đề và lối thoát, nhưng thể chế chính trị và
người chủ soái hoặc không đủ thông minh, hoặc vì duyên do
nào đó, đã không nhận ra. Rốt cuộc thời cơ tuột khỏi tầm
tay.
<em><strong>Nhà cải cách Hồ Qúi Ly</strong></em> đã đưa đất
nước thoát ra khỏi khủng hoảng thời mạt Trần - thời buổi
vua u mê, quan lại ngu thần, Chu Văn An dâng sớ chém 7 tên gian
thần lộng hành. Lên ngôi vua triều Hồ (1400), ông đã thực thi
hàng loạt chính sách mới mẻ, trên mọi lĩnh vực đời sống.
Ông "hạn điền, hạn nô" để xóa bỏ chế độ điền trang
thái ấp và nô tỳ lỗi thời. Ông phát hành tiền giấy để
giao dịch thuận tiện và phổ biến hơn tiền đúc bằng đồng
những thời trước, nhằm thúc đẩy thương mại. Ông cải tổ
giáo dục, chống lại lối học sáo rỗng. Ông cho mở các bệnh
viện công, v.v.
Nhưng tiếc thay, mộng lớn không thành bởi bi kịch ập đến
từ gươm giáo xâm lược của quân Minh. Bẩy năm quá ngắn
ngủi khiến các chính sách mới chưa đưa lại hiệu quả trong
thực tiễn, khả dĩ tăng tiềm lực quốc gia, thu phục lòng dân
để có thể làm được cuộc chiến tranh nhân dân tất thắng.
Tuy thế, cũng thật đáng ngạc nhiên và khâm phục khi nhà Hồ
đã có thể huy động được và tổ chức quân đội gần trăm
vạn, lập các tuyến phòng thủ, và đánh tới cùng, cho dù
cuối cùng, 3 cha con đều rơi vào tay giặc. Bi kịch này đã gây
bất hạnh kép cho dân tộc: Mất nước, và nhà cải cách cùng
thời cơ để phát triển đất nước lên bước mới, cũng mất
theo.
<em><strong>Quang Trung - Nguyễn Huệ</strong></em> đã cùng toàn dân
tộc làm nên võ công lừng lẫy, thành tựu huy hoàng. Nhưng bi
kịch thế kỷ 18 lại do khủng hoảng thời đại, khi chế độ
phong kiến ở Việt Nam đã suy vong, cần phải có bước ngoặt
thời đại kiến tạo chế độ mới dựa trên nền tảng văn
minh công nghiệp. Đất nước thì mới có manh nha, mà chưa xuất
hiện lực lượng kinh tế-xã hội mới kinh doanh công thương
nghiệp là lực lượng làm bước ngoặt thời đại.
Vị thương nhân ở ngôi Hoàng Đế đành phải "cưỡi cỗ xe
vương triều" theo kiểu cũ, với các chính sách tiến bộ hơn
trước, hướng đến bảo vệ đất nước và đời sống nhân
dân, chăm lo phát triển cả nông-công-thương lẫn giáo dục,
văn hóa... Ông cũng đã có chiến lược và kế sách giữ yên
bờ cõi, thậm chí còn đòi lại đất đai bị chiếm. Hóa giải
nguy cơ cuộc phản công của Nguyễn Ánh được thế lực
phương Tây tiếp sức...
Nhưng bi kịch khác bất ngờ giáng xuống: Chỉ sau 3 năm khởi
động tái thiết đất nước (1789-1792), Nguyễn Huệ đang thời
sung sức-ở tuổi 39, đột ngột tạ thế!
Quang Toản kế vị cha. Nhưng không có chí lớn, đầu óc và tài
năng kém cỏi, không nối được chí cha. Vẫn còn đó một cơ
đồ, một quân đội mạnh, một nhân dân hướng về, các kế
sách của người cha thiên tài quân sự, nhưng vị vua kế
nghiệp vẫn bị thất bại. Triều Tây Sơn sụp đổ bởi cuộc
phản công của Nguyễn Ánh, năm 1802.
<em><strong>Triều Nguyễn</strong></em> là sự kéo dài thêm gần
thế kỷ, chỉ là để hoàn thiện hơn cách thức thống trị
của thể chế phong kiến đã ruỗng nát, với ách chuyên chế
hà khắc chưa từng thấy, lại "trọng nông, ức thương", làm
ngơ trước văn minh kinh tế hàng hóa phương Tây đã đến gõ
cửa Ngọ Môn.
Công lao lớn trong thời Nguyễn (tính từ 1802 đến 1865 là năm
quân Pháp chiếm được một số tỉnh Nam Kỳ), là giữ được
toàn vẹn và mở mang thêm lãnh thổ, làm ra thêm những thành
tựu mang tư tưởng và diện mạo thời đại phong kiến, văn
minh nông nghiệp.
<div class="boxright200"><div class="quotebody"><div class="quoteopen"><img
class="quoleft" src="/misc/quoleft.png"/></div>Dân Luận rất mong độc
giả có hiểu biết về lịch sử có thể viết một bài so sánh
lịch sử Thái Lan và lịch sử Việt Nam trong khoảng thời gian
triều Nguyễn để đánh giá xem triều đại nào đã có sự
lựa chọn thông minh hơn?<img class="quoright"
src="/misc/quoright.png"/> <br class="quoteclear"></div></div>
Tiếc thay, không ít vua hay chữ, nhưng trí thông minh của số
đông những người đứng đầu triều đại này không hướng
về nhân dân, và không hướng ra đại dương, về phía những
nền văn minh mới, mà hướng về nhà Chu lý tưởng và kinh
điển Khổng Mạnh xa xưa!
Điển hình cho xu thế này là vua <em><strong>Tự Đức</strong></em>
(1829-1883). Ông có sẵn tố chất thông minh trời cho, nhưng cực
kỳ bảo thủ, trước sau vẫn lấy nhà Chu hơn 2000 năm trước
làm mẫu mực noi theo. Ông dị ứng với văn minh phương Tây và
sợ hãi sự xâm lăng của quân đội, súng đạn phương Tây ...
Tự Đức nhiều lần cự tuyệt các điều trần cải cách của
những đầu óc canh tân lớn lúc bấy giờ như Nguyễn Trường
Tộ, Nguyễn Lộ Trạch, Đặng Huy Trứ, Bùi Viện...
Rốt cuộc ông bỏ lỡ cơ hội lớn đã đến tận tay để canh
tân đất nước bằng cách học hỏi và mở mang công nghệ, kỹ
thuật, thương mại như phương Tây (điều mà người cùng thời
là vua Minh Trị, Nhật Bản, làm vào năm 1866 và có thành tựu).
..
Tự Đức cũng lại cự tuyệt ý nguyện của nhân dân, của
quân đội cùng đông đảo quan triều, sĩ phu cả nước là
đứng lên kháng chiến ngay cả khi quân Pháp đã kéo đến nã
đại bác lên bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng, 1858). Và cuối cùng
là để cơ đồ mất vào tay quân Pháp (1885).
Đất nước lại rơi vào bi kịch bị đô hộ gần thế kỷ!
Những thập kỷ bị xóa tên, bị sỉ nhục, lầm than, nhen nhóm
và dâng cao các phong trào cứu nước, đã kết thúc huy hoàng
với Cách mạng tháng Tám 1945, làm thăng hoa mạnh mẽ trí thông
minh và sức mạnh dân tộc bảo vệ nền độc lập non trẻ,
kháng chiến, kiến quốc thắng lợi.
Đại thắng Mùa Xuân 1975 lần nữa tạo ra sự thăng hoa như
thế, cho một bước phát triển được kỳ vọng của đời
sống đất nước thời hậu chiến. Nhưng có sự hụt hẫng,
dẫn tới bước khủng hoảng trong phát triển (1975-1990). Không
phải là khủng hoảng và bế tắc ở định hướng và các mục
tiêu thời đại đã lựa chọn từ năm 1945, mà là do thiếu hệ
thống chính sách mở đường.
Bế tắc đã được bắt tay hóa giải khi công cuộc Đổi mới
mở ra.
<h2>Lực cản phát triển trí thông minh hiện đại</h2>
Tuy vậy, trên con đường phát triển, dân tộc Việt Nam cũng
gặp đầy rẫy những lực cản từ quá khứ, từ hiện tại,
từ tiềm lực vật chất, từ thế giới tinh thần, tâm lý của
nền sản xuất tiểu nông, và từ bên ngoài, khó mà kể hết.
Về đại thể, do trình độ sản xuất còn thấp, đất nước
còn nghèo, đầu tư cho nguồn lực con người (giáo dục-đào
tạo, an sinh xã hội...) còn cách xa yêu cầu phát triển có
chất lượng, lại còn bị lãng phí do tiêu cực và do dùng vốn
kém hiệu quả.
Do một nền giáo dục và đào tạo mà triết lý, hệ thống đã
lỗi thời, chậm được cải cách triệt để theo đòi hỏi
của thời kỳ đẩy nhanh CNH, HĐH đất nước và hội nhập
quốc tế, nên tất yếu là sự khủng hoảng toàn hệ thống.
Những đổi mới (cải tiến) ứng phó tình huống liên miên,
gây rối loạn thêm hệ thống, rất tốn kém nhưng hiệu quả
thấp, bấp bênh, không đủ gọi là lối thoát thông minh.
<center><img
src="http://megafun.vnhttp//megafun.vn/dataimages/201010/original/images352492_images1903613_dep_use.jpg"
alt="" /></center>
<em>Vượt lên chính mình là lối thoát sinh tồn và phát triển
hiện đại duy nhất để lựa chọn. Bảo bối truyền đời là
nền chính trị nhân văn, lấy lợi ích quốc gia, lợi ích nhân
dân làm giá trị thiêng liêng và mục tiêu cao cả.</em>
Hậu quả là lãng phí to lớn nguồn lực đầu tư, nẩy sinh
bệnh chuộng hư danh, thành tích ảo mà coi nhẹ thực chất. Có
thành tựu trong việc đáp ứng rộng rãi hơn nhu cầu học tập
của nhân dân, nhưng lại lạm phát bằng cấp mà đào tạo ra
rất ít thực tài; làm thui chột trí thông minh, nhu cầu sáng
tạo của các thế hệ trẻ...
Ấy là chưa kể không khí xã hội thiếu bình yên, các giá trị
cơ hồ đảo lộn... đã gây nhiễu loạn tâm lý đông đảo
thế hệ trẻ, dễ nảy sinh hoài nghi vào chính con đường học
tập, lập thân, lập nghiệp lương thiện và thực chất, khó
có thể chuyên tâm vào học hành, rèn luyện.
Lực cản ghê gớm nhất lại nằm trong chính mỗi con người.
Bên cạnh những đức tính tốt đẹp, những thói tật tiểu
nông hàng nghìn năm bắt rễ sâu xa vào tận bản năng người
Việt: Ích kỷ, háo lợi, háo danh, háo quyền, tham vặt, bon chen,
cạn hẹp, nhỏ nhen, tùy tiện... lại được tiếp sức bởi
đồng minh lý tưởng là mặt trái của kinh tế thị trường:
Thực dụng triệt để; cạnh tranh phi pháp, phi luân; mua bán
đổi chác mọi giá trị; sùng bái các giá trị vật chất,
đồng tiền...
Lũ "âm binh quỉ quái" này đánh phá, tiêu hao dần mòn những
đức tính tốt đẹp truyền thống, nên càng có sức tác oai
tác quái. Chúng phá hủy đạo đức, nhân cách con người, phá
hủy nền tảng đạo lý xã hội, uốn cong bóp méo cả luật
pháp, chính sách...
Chúng đã có thể biến không ít người từng hy sinh, gian khổ
cùng với dân giành lại toàn vẹn độc lập, thống nhất đất
nước, nay được dân trao quyền thì xa rời dân, quan liêu và
vô cảm với nỗi đau của dân, lấy lợi ích riêng của mình
làm trọng.
Chúng đã có thể biến nhiều người dân vốn lương thiện
thành những kẻ tội phạm, thành những người lừa đảo
chiếm đoạt tài sản người khác, những người vô lương tâm
làm ra ê hề hàng giả, không từ cả thực phẩm nhiễm bẩn,
thuốc men nhiễm độc; thành kẻ mất nhân tính, dã man hành hạ
cả trẻ em...
Đây là cuộc khủng hoảng dưới tầng ngầm của đời sống
xã hội, giống như địa chấn trong lòng đất mà người ta
thường chỉ nhận thấy được ở sự rung chuyển và phá hủy
trên mặt đất. Dễ hiểu là tâm lý xã hội ngày càng bị phân
rã, phân ly đáng lo ngại.
Hệ lụy là đời sống xã hội trên thực tế vượt ra khỏi
tầm kiểm soát và điều chỉnh kịp thời của Nhà nước ở
tầm vĩ mô. Hầu như chúng ta chạy theo để khắc phục hậu
quả nhiều hơn là chủ động ngăn ngừa bằng dự báo thông
minh để sớm khai thông chủ động dòng chảy thoát hiểm và
phát triển lành mạnh.
<h2>Hoài bão và sự vượt lên chính mình</h2>
Đó là xu hướng chung của thế giới ngày nay, đặc biệt là
các nước đang phát triển. Mọi quốc gia đều tìm kiếm con
đường đi riêng trong hoàn cảnh lịch sử của mình, để thành
cường quốc nếu không muốn bị lệ thuộc, bị đối xử bất
bình đẳng và bị sai khiến bởi siêu cường.
Hoài bão đưa Việt Nam lên vị thế "<em>sánh ngang các cường
quốc năm châu</em>", thì Chủ tịch Hồ Chí Minh đã mong muốn
và gửi gắm vào lớp măng non đầu tiên được hưởng nền
giáo dục Việt Nam độc lập sau Cách mạng Tháng Tám 1945.
Ngày nay, dưới áp lực và với nhiều điều kiện thuận lợi
của thời đại, với những thành tựu đã tích lũy được
trong 20 năm đổi mới, hoài bão sánh ngang các cường quốc là
trách nhiệm lịch sử trực tiếp của toàn dân tộc, đứng
đầu là những người lãnh đạo quốc gia, và đã là khả năng
thực tế.
Điều kiện quyết định nhất là nguồn lực con người hiện
đại, với trí thông minh Việt hiện đại, năng lực hành
động sáng tạo hiện đại, từ chính khách, chuyên gia đến
người lao động. Ai cũng có thể nhận ra: Vượt lên chính mình
là lối thoát sinh tồn và phát triển hiện đại duy nhất để
lựa chọn.
Bảo bối truyền đời là nền chính trị nhân văn, lấy lợi
ích quốc gia, lợi ích nhân dân làm giá trị thiêng liêng và
mục tiêu cao cả.
Sự bứt vượt trong mọi thời, đặc biệt ở khúc quanh sinh ra
nhiễu loạn xã hội, phân rã tâm lý, đều đòi hỏi trước
hết sự đột phá, nêu gương ở người chèo lái cơ đồ, về
nhân cách vì nước vì dân, về trí tuệ tích hợp được tri
thức của các tầng lớp tinh hoa xã hội.
Đó cũng chính là trí thông minh của một dân tộc thời hội
nhập.
<em>Thế Văn</em>
<div class="special_quote">Vượt lên chính mình là lối thoát sinh
tồn và phát triển hiện đại duy nhất để lựa chọn. Bảo
bối truyền đời là nền chính trị nhân văn, lấy lợi ích
quốc gia, lợi ích nhân dân làm giá trị thiêng liêng và mục
tiêu cao cả.
Sự bứt vượt trong mọi thời, đặc biệt ở khúc quanh sinh ra
nhiễu loạn xã hội, phân rã tâm lý, đều đòi hỏi trước
hết sự đột phá, nêu gương ở người chèo lái cơ đồ, về
nhân cách vì nước vì dân, về trí tuệ tích hợp được tri
thức của các tầng lớp tinh hoa xã hội.
Đó cũng chính là trí thông minh của một dân tộc thời hội
nhập</div>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6642), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét