Trung Hoa, "Lý Công Uẩn – Đường tới thành Thăng Long",
tưởng đã lắng xuống nhưng rồi vẫn tiếp tục gây dư luận,
sau khi nhà sử học Dương Trung Quốc lên tiếng bênh vực những
nhà làm phim.
Trong một xã hội đa nguyên, việc tồn tại những ý kiến khác
biệt, thậm chí trái ngược nhau, về một sự vật, hiện
tượng nào đó, là rất đỗi bình thường. Cái đáng nói ở
đây chỉ là sự ngụy biện lộ liễu ở phần lớn các ý
kiến ủng hộ phim "Lý Công Uẩn", mà ngay một nhà nghiên
cứu như ông Dương Trung Quốc cũng mắc phải. Ta hãy xem một
ngụy biện rất điển hình khi ông phát biểu: "Vì sao mà Lý
Công Uẩn lại mặc triều phục như hệt vua phương Bắc? Cái
thắc mắc này đã từng được nêu lên khi tượng đài đức
Lý Thái Tổ dựng bên bờ hồ Hoàn Kiếm cách nay đã 5 năm.
Nếu coi đó là biểu hiện không đề cao tinh thần dân tộc thì
hãy đặt câu hỏi cho chính người đặt ra câu hỏi rằng họ
mặc gì, đông đảo người dân và các quan chức cao cấp nhất
lúc ấy ăn mặc ra sao?".
Trong tranh biện, người ta xếp lập luận kiểu này vào một
phép ngụy biện có tên là "Sức ép bằng chứng" (tiếng Anh:
Burden of Proof), GS Nguyễn Văn Tuấn gọi/ dịch là "luận điệu
ngược ngạo". Đó là khi thay vì chứng minh quan điểm của
mình, người phát biểu đẩy gánh nặng tìm bằng chứng sang
đối thủ. Nhiều trường hợp, khi thấy bên A thiếu bằng
chứng hỗ trợ cho một quan điểm nào đó, bên B liền coi như
mình đã có đủ bằng chứng, kiểu như: "Ông A không thể
chứng minh được rằng linh hồn không tồn tại. Như vậy là
linh hồn có tồn tại".
Tôi thấy hình như một biến thể của kiểu ngụy biện này
là: Khi có một số ý kiến cho rằng Nhà nước Việt Nam có
biểu hiện ứng xử hèn yếu trước Trung Quốc, bằng chứng là
blah, blah, blah, và phe phản bác, thay vì đưa ra bằng chứng cho
thấy Nhà nước Việt Nam đã không hèn yếu, thì lại thách
thức: "Các vị giỏi thì mang súng đạn ra biển đánh nhau
với Trung Quốc, bảo vệ ngư dân, bảo vệ hải đảo đi".
Ở phát biểu trên của ông Dương Trung Quốc, ông không đưa ra
chứng cứ nào bảo vệ cho cách phục trang, thiết kế bối
cảnh "Trung Hoa" của phim, mà quay sang "đặt câu hỏi cho
chính người đặt ra câu hỏi", đẩy "burden of proof" sang
phía đối thủ. Trên thực tế, có lẽ cả ông Quốc, cả
những người ủng hộ lẫn người phản bác bộ phim này đều
không biết thời Tiền Lê – Lý, dân phục và quan phục nước
ta như thế nào. Và đơn giản là, nếu không biết thì không
được làm như đối tác ở nước lạ, à nước bạn, muốn;
nếu không biết thì điều tốt nhất các nhà làm phim có thể
thực hiện là hãy cố gắng hướng tới việc tạo ra "chất
Việt, hồn Việt" trong tác phẩm. Vì sao những truyện tranh
lịch sử nổi tiếng của chúng ta, ví dụ Sát Thát (họa sĩ
Nguyễn Bích), lại ra được hồn Việt, lại không gây cảm
giác xa lạ cho người xem như phim Lý Công Uẩn?
Tranh luận, thảo luận là điều bình thường, nên khuyến
khích. Tuy nhiên, việc các phép ngụy biện xuất hiện trong phát
biểu của một nhà khoa học cho thấy văn hóa tranh luận trong
xã hội Việt Nam còn cần được cải thiện thêm.
<h2>Vĩ thanh</h2>
Về bộ phim "Lý Công Uẩn – Đường tới thành Thăng Long",
tôi thấy có nhiều luồng ý kiến. Trong đó có một luồng ủng
hộ phim này (ủng hộ nói chung, không cụ thể là "ủng hộ
sản xuất tại Trung Quốc", "ủng hộ cách làm phim",
"ủng hộ thiết kế của phim", hay "ủng hộ phát sóng"),
viện dẫn quyền tự do sáng tạo, tự do sáng tác của các
nghệ sĩ.
Tôi nghĩ rằng, trong một xã hội dân chủ, nhất thiết phải
có tự do ngôn luận (bao gồm cả tự do đồng ý lẫn tự do
không đồng ý với ai đó); tự do sáng tác; tự do thông tin;
tự do bầu cử và hạ bệ ai đó v.v.
Ở trường hợp phim "Lý Công Uẩn", tôi ủng hộ quyền tự
do sáng tác và tự do kinh doanh (theo pháp luật) của các nhà làm
phim. Nhưng nếu phim phát sóng toàn quốc trên đài trung ương
thì là một chuyện khác, vì – theo ý kiến cá nhân tôi – phim
có thể gây những hiểu lầm hoặc những tình cảm không tốt
(theo đánh giá của tôi) ở một bộ phận khán giả vốn không
dễ tiếp cận thông tin và vốn rất dễ tin tưởng vào sự
thần thánh của đài truyền hình. VTV phát gì họ cũng tin nội
dung đó là thật, là đúng, thậm chí, là chân lý.
Như vậy, nếu phim được phát sóng toàn quốc, trên đài
truyền hình trung ương (chưa bàn tới khả năng phát vào giờ
vàng, dịp đại lễ), thì như vậy là bảo đảm quyền tự do
sáng tác của các nghệ sĩ làm phim. Nhưng nếu thế, tôi mong
muốn là chính quyền (hoặc ai đó/ cơ quan nào đó có quyền
quyết định) hãy đảm bảo luôn cả các quyền sau:
1. quyền tự do sáng tác của tất cả các nghệ sĩ sản xuất
các bộ phim khác ở Việt Nam. Tất cả các phim khác sản xuất
xong đều có quyền được phát sóng toàn quốc trên đài trung
ương, không bị cắt sửa. Trong lịch sử điện ảnh – tài
liệu – truyền hình Việt Nam, đã rất nhiều sản phẩm bị
kiểm duyệt tới mức "tàn phá", hoặc tệ hơn, nằm trong kho
vĩnh viễn. Những người làm ra các sản phẩm đó có quyền
phẫn nộ, vì sao phim của họ bị đối xử như thế, còn nhà
sản xuất của Lý Công Uẩn thì được bảo vệ "tự do sáng
tác"?
2. quyền tự do thông tin cho khán giả: Phim được phát sóng kèm
những chú thích rõ "đây là sản phẩm hư cấu, nội dung phim
này không có giá trị tư liệu / còn gây tranh cãi". Đặc
biệt phải đảm bảo quyền này đối với những khán giả
không có điều kiện tiếp cận thông tin, ví dụ người ở
nông thôn, miền núi, vùng sâu vùng xa.
3. quyền tự do cho giáo dục – truyền thông, đặc biệt trong
lĩnh vực tư tưởng: Việc nghiên cứu lịch sử nói riêng và
khoa học xã hội nói chung, việc dạy sử ở nhà trường, báo
chí – xuất bản… cần được cởi trói, để người dân,
một cách hết sức cụ thể, có thể biết được phim này là
hư cấu, phim kia là thật, "Hẹn gặp lại Sài Gòn" là phim
tốt, "Nguyễn Ái Quốc ở Hong Kong" là một bộ phim nhăng
nhít… chẳng hạn thế.
4. quyền tự do ngôn luận, bao gồm tự do phản đối (phi bạo
lực, không xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác), và đi
kèm với tự do lập các hội phản đối, chẳng hạn Hội
"Tẩy chay công ty Trường Thành", "Tẩy chay bọn nào sang
Trung Quốc làm phim Việt" v.v. đại loại vậy.
Nhiều ý kiến cho rằng phe phản đối phim Lý Công Uẩn đã chà
đạp tự do ngôn luận, tự do sáng tác. Nhưng các ý kiến ấy
chưa tính đến một điều là trong phe này, có những người
chỉ thể hiện sự phản đối của mình một cách ôn hòa,
đối thoại. Những người đó cũng xứng đáng được nghe
đối thoại thay vì bị chụp cho cái mũ "dân tộc chủ
nghĩa", "cực đoan", "đàn áp tự do" v.v.
Trở lại với phim "Lý Công Uẩn – Đường tới thành Thăng
Long", cá nhân tôi không đòi hỏi cấm phim này. Tôi chỉ đề
nghị, nếu phát sóng phim thì hãy đảm bảo 4 quyền tự do tôi
vừa nêu ở trên. Chắc chắn là ba quyền đầu tiên… đi đứt
luôn, phải không các bạn?
Một người bạn của tôi có đề cập tới giải pháp phát
hành bộ phim dưới dạng đĩa DVD để ai thích thì mua/ mượn
về mà xem. Xin ủng hộ sáng kiến này.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6640), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét