đối với chính sách đối ngoại của Trung Quốc (và cả chính
sách đối nội một phần nào) trong quyết định của Ủy ban
Nobel Hòa bình Na Uy trao giải này cho ông Lưu Hiểu Ba. Tác động
này có thể tích cực hoặc tiêu cực là tùy cách nhìn và phản
ứng của Bắc Kinh chứ tại Oslo thì một khi đã quyết định
như thế thì khó có sự thay đổi hay nhân nhượng.
Chuyện ông Lưu, một nhà bất đồng chính kiến đang bị cầm
tù thì lẽ thông thường chẳng ai muốn mạo hiểm chọn trao
giải để chuốc thêm thách thức cùng nỗi tức giận của
chính quyền sở tại. Mà nước đó lại là Trung Quốc thì càng
phải dè chừng, tính toán. Đúng là Chính phủ Trung Quốc đã
không ngần ngại tung ra những chỉ trích mạnh mẽ và một sự
ngăn cản ra mặt về việc Ủy ban tại Na Uy dự tính trao giải
năm nay cho ông Lưu Hiểu Ba.
Mặc vậy, cái Ủy ban đầy quyền uy ở xứ Bắc Âu kia vẫn
bất chấp và quyết định chọn nhà bất đồng chính kiến
Trung Quốc để trao Giải Nobel Hòa bình năm 2010. Thật là một
quyết định bạo dạn và cũng được ví như tung một đường
quyền ngoại giao "vỗ mặt".
Nên nhớ Ủy ban này là một tổ chức độc lập nhưng lại do
Quốc hội Na Uy lập ra. Cho nên việc chọn ứng viên chống
đối ở Trung Quốc, Oslo không phải là không tính đến các
"đổ vỡ" ngoại giao và những thiệt hại kinh tế - tài
chính có thể xảy ra với Na Uy. Tính toán mọi điều, Ủy ban
Nobel Hòa bình này vẫn không nhượng bộ càng thấy cái sức
mạnh mềm - trong đó bao gồm sức mạnh từ ngoại giao - của
một Na Uy nhỏ bé trong tương quan với Trung Quốc, chúng ta càng
thấy thái độ kiên quyết của Oslo là đáng nể trong cảnh
huống này. Và về Trung Quốc, cái sức mạnh mềm của họ cũng
đâu phải xem thường được, nhưng chúng ta vẫn thấy lộ ra
"những giới hạn đáng kể" trong bàn cờ thế giới ngày
nay. Nói thẳng ra với lần này, chính sách đối ngoại và
ngoại giao của Trung Quốc đã phải dừng bước nếu không
muốn nói đã bị cú đúp thủng lưới.
Nói về thua thắng tưởng cũng nên nhắc Na Uy là một quốc gia
không tới 5 triệu người và tiềm lực quân sự đâu được
hùng cường. Nhưng đây là một quốc gia độc lập thật sự,
nghĩa là không phải thứ độc lập trên giấy tờ. Na Uy là
một nước nằm ở bên tây âu tư bản nhưng không a-dua trong
các lựa chọn toàn cầu. Điều quan trọng nhất là họ sớm
biết vượt nhanh qua những năm tháng khó khăn sau thế chiến 2
để tập trung xây dựng một đất nước kinh tế giàu mạnh,
khoa học giáo dục tân tiến và con người được phát triển
tự do thật sự. Và vì thế họ mạnh thật sự. Cái mạnh
nhất ở Na Uy là nhìn vào một loạt các chỉ số như thu nhập
đầu người, chỉ số phát triển con người, chỉ số bền
vững môi trường, chỉ số minh bạch thế giới (chỉ số này
liên quan đến việc chống tham nhũng)… của đất nước này
đều ở hạng đầu của thế giới. Cho nên tiếng nói độc
lập của họ trong các vấn đề quốc tế, cụ thể ở đây là
trong việc lựa chọn người trao một giải thưởng danh giá như
giải Nobel, phía Na Uy đã không chịu sức ép của ai, sức ép
từ đâu là một điều đáng nói và đáng vì nể.
Nguyên nhân chính là họ có sức mạnh thật, mạnh về kinh tế
và mạnh về thể chế chính trị - nhất là <strong>sức mạnh
của những con người thụ hưởng một nền học vấn chung
vững chắc, được sống trong một môi trường tự do sáng tạo
thật sự</strong> - nên họ không e sợ bất cứ một thế lực
nào khi quyết định các vấn đề mà họ cho rằng mình đã đi
đúng, đã đánh giá đúng.
Ở đây tôi không đi vào tranh luận việc chọn ông giáo sư,
nhà văn, nhà bất đồng Trung Quốc Lưu Hiểu Ba là đúng hay
chưa đúng. Tùy từng góc nhìn, chỗ đứng mà đưa ra ý kiến,
việc đó tuy quan trọng nhưng chưa phải là chuyện chính yếu
nhất. Và từ nay đến ngày 15/12 khi tổ chức trao giải tại
thủ đô Na Uy cho ứng viên chiến thắng kia còn có thể xảy ra
bao nhiêu kịch bản, bao nhiêu tình huống khác nhau – người
được giải có nhận không, có được sang Oslo nhận trực
tiếp không, phía quyền lực Trung Quốc có còn can thiệp gì
nữa không… đều vẫn là chuỗi những câu hỏi bỏ ngỏ.
Nhưng riêng việc chọn lựa của Na Uy hằng năm cho giải
thưởng danh giá trên đây, chúng ta có thể thấy được tính
chất "độc lập" rất rõ ràng và tính không lệ thuộc vào
áp lực từ đâu, áp lực của ai trước đề xuất mà Ủy ban
chọn giải này đưa ra.
Chúng ta có thể tham khảo đôi nét về Giải thưởng Nobel Hòa
bình cũng như danh sách cá nhân và tổ chức đã được trao
giải (kê dưới đây) trong 5 năm gần đây nhất (2005 – 2010)
[*] để thấy sự đa dạng, tính toàn diện của các nhân vật
nổi tiếng và tổ chức được nhận giải Hòa bình Nobel.
Ở nước mình có biết bao nhiêu thứ xét thưởng, những ban
giám khảo, ban tổ chức và cũng là vô số các cơ chế để
đề cử, tuyển chọn cho người trúng thưởng từ cấp địa
phương đến cấp quốc gia. Rồi từ đó cũng là "cấp số
nhân" những ì xèo ca thán về tính khách quan, nghi ngờ về
sự độc lập của các ban bệ khi xem xét quyết định tặng
giả suốt trong và sau các kỳ tuyển chọn rồi trao giải…
Vậy thì đây, trong trường hợp Na Uy, phần ta nhận thức
được cách ứng xử đàng hoàng và đầy tính độc lập khi
họ dám - tạm gọi là "tranh hùng" – đối với một quốc
gia đầy thế lực như Trung Quốc; phần khác có thể là bài
học ta nên học và học được cũng từ Na Uy - cụ thể là từ
cách làm để xét thưởng - của một Ủy ban hoạt động hợp
hiến như Ủy ban Giải thưởng Nobel Hòa bình Na Uy đối với
các công việc tương tự ở nước ta thường gặp phải.
Nguyễn Vĩnh
____________________________
[*] Giải Nobel Hòa bình (tiếng Thụy Điển và tiếng Na Uy: Nobels
fredspris) là một trong năm nhóm giải thưởng ban đầu của
Giải Nobel. Theo nguyện vọng ghi trong di chúc của Alfred Nobel,
Giải Nobel hòa bình nên được trao "cho người đã có đóng góp
to lớn trong việc đẩy mạnh tình đoàn kết giữa các quốc
gia, trong việc giải trừ hoặc hạn chế các lực lượng vũ
trang và trong việc tổ chức hay xúc tiến các hội nghị hòa
bình". Có nhiều người cho rằng Nobel đã lập ra giải thưởng
này trong di chúc như một cách đền bù cho các chất nổ phát
minh của ông vốn được sử dụng rộng rãi trong chiến tranh
như dynamit hay ballistite. Thực tế thì ngoại trừ ballistite,
không một loại chất nổ nào của Nobel được sử dụng trong
chiến tranh khi ông còn sống.
Giải Nobel Hòa bình được trao hàng năm vào ngày 10 tháng 12,
ngày mất của Alfred Nobel tại thủ đô Oslo của Na Uy. Trong khi
phần lớn các giải Nobel khác được trao tại Thụy Điển và
do một ủy ban của Thụy Điển quyết định, thì người hoặc
tổ chức được xét trao giải Nobel Hòa bình sẽ được quyết
định bởi Ủy ban Giải Nobel Na Uy do Quốc hội Na Uy lập ra.
Chủ tịch hiện tại của ủy ban này, tiến sĩ Ole Danbolt Mjøs
cũng là một người từng được trao Giải Nobel Hòa bình. Sở
dĩ có sự khác biệt này là vì vào thời điểm Alfred Nobel
viết di chúc, Thụy Điển và Na Uy gần như là một liên bang
trong đó Chính phủ Thụy Điển chịu trách nhiệm lĩnh vực
đối ngoại còn Quốc hội Na Uy chịu trách nhiệm lĩnh vực
đối nội. Alfred Nobel chưa bao giờ giải thích lý do tại sao
ông lại chọn Na Uy là nước chịu trách nhiệm xét giải Nobel
Hòa bình chứ không phải Thụy Điển, nhiều người cho rằng
có lẽ Nobel muốn loại trừ việc các chính phủ nước ngoài
có thể thao túng Giải Nobel Hòa bình, vì vậy ông đã chọn
Quốc hội Na Uy, vốn không chịu trách nhiệm về quan hệ đối
ngoại.
2010 - Lưu Hiểu Ba (Trung Quốc), vì cuộc đấu tranh trường kỳ
và bất bạo động nhằm đòi nhân quyền cở bản ở Trung
Quốc
2009 - Barack Obama (Hoa Kì), vì nỗ lực phi thường để tăng
cường đối ngoại quốc tế và hợp tác giữa các dân tộc
2008 - Martti Oiva Kalevi Ahtisaari Viipuri (Phần Lan), vì những nỗ
lực đặc biệt của ông ở nhiều châu lục và hơn 3 thập kỷ
để giải quyết các xung đột quốc tế để giải quyết một
cuộc xung đột kéo dài lâu năm ở Kosovo
2007 - Ủy ban Liên chính phủ về Thay đổi Khí hậu Al Gore (Hoa
Kỳ), Hoạt động cảnh báo về thay đổi khí hậu
2006 - Mohammad Yunus (Bangladesh), Ngân hàng Grameen, vì tham gia chống
đói nghèo
2005 - Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6655), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét