chỉnh đời sống gia đình (Luật Hình sự, Luật Hôn nhân và
Gia đình, Luật Chăm sóc và Bảo vệ trẻ em…) theo hướng
chấp nhận những thông lệ, những giá trị toàn cầu, đã
bắt đầu có sự can thiệp bằng pháp luật của cộng đồng
xã hội vào đời sống gia đình Việt Nam trong trường hợp có
sự vi phạm của các chủ thể trong tổ chức tế bào đó. Một
số vụ việc được nêu ra tiêu biểu về hành vi vi phạm như
cha mẹ thô bạo hoặc lạm dụng con cái; vợ hoặc chồng thô
bạo với người phối ngẫu của mình; con cháu không chăm sóc
hoặc đối xử thô bạo với ông bà, cha mẹ…
Cách can thiệp đó khi được đưa ra công luận, đều tạo
được sự quan tâm (chia sẻ, lên án…) và đồng tình (cách
xử lý) của cả xã hội. Đó là dấu hiệu tốt cho việc tiếp
cận đời sống văn minh; là sự manh nha cho việc tổ chức
những mối quan hệ xã hội mới và những giá trị văn hoá
mới. Đây đó người ta cũng đã nghe và quen dần với việc
một số nước có cả những can thiệp pháp luật ở mức hình
sự để bảo vệ vật nuôi trong nhà.
Tuy nhiên, động thái nói trên vẫn là manh nha mới. Những vụ
việc được nêu lên, có xử lý chỉ mới ở phạm vi ví dụ,
là bề nổi rất hiếm hoi của phần ngầm trong đời sống xã
hội rộng lớn. Với một hiện trạng xã hội như Việt Nam,
điều nghịch lý đang nói cũng giống như tham nhũng và chống
tham nhũng; an toàn giao thông và vi phạm luật giao thông; tham gia
lễ hội văn hoá nhưng sẵn sàng giẫm nát cỏ và bẻ hoa… Suy
cho cùng, cái cần phải vượt qua trong hàng mấy thập kỷ để
hình thành một thói quen mới, tiến bộ hơn vẫn là rào cản
văn hoá. Rào cản ấy chỉ có thể sớm được phá bỏ một khi
nó không còn được bảo chứng bằng thuyết tương đối trong
văn hoá, bằng chính sách bảo vệ bản sắc một cách cực đoan
với động lực đàng sau nó là bảo vệ sự khác biệt về
thể chế chính trị mà kết quả là, một mặt, đôi khi những
cái mới bị qui chụp cho sự vi phạm bản sắc, thậm chí là
diễn biến hoà bình, và mặt khác, vì vậy, tạo ra những lực
cản vô hình và vô tình lẫn nhau giữa các yếu tố của
thượng tầng kiến trúc xã hội, giữa thượng tầng đó với
hiện thực đời sống xã hội diễn ra hàng ngày.
Trở lại những trường hợp can thiệp đời sống gia đình
bằng công cụ pháp luật nói trên, ở Việt Nam, có vô vàn
những hậu quả bi hài. Một ông chồng đánh vợ, bị hàng xóm,
tổ dân phố đến can ngăn, tổ chức phê bình, hoà giải, đôi
khi xử lý hành chính, nhưng sau đó trời êm gió lặng, vợ
chồng lại mặn mà với nhau, ngay sau một đêm, cô vợ đã bắt
đầu mát mẻ "<em>Chuyện của gia đình người ta, ai mướn
xía vào…</em>". Có người đàng ông hàng xóm đến can ngăn
còn bị hô hoán lên rằng có biểu hiện lợi dụng tình huống
để sàm sở với người vợ… Những đứa trẻ bị cha mẹ
bạo hành, xã hội can thiệp cách ly, nhưng sau cao trào quan tâm
đó, đứa trẻ lại rơi vào cảnh bơ vơ không cha mẹ. Liệu
những can thiệp đó đã có tác dụng căn cơ trong việc xử lý
hành vi vi phạm, phục hồi trách nhiệm và tình cảm của các
thành viên gia đình đồng thời giải quyết những hậu quả
tâm lý – xã hội có ý nghĩa cho sự hình thành nhận thức
mới, hành vi mới, giá trị mới?
Câu hỏi đó có lẽ đã được trả lời trong một số nền
văn hoá, một số quốc gia có những trải nghiệm vài trăm năm
tự vấn và tìm hướng điều chỉnh. Tuy nhiên, ở Việt Nam,
cái khó cả về nhận thức và hành vi thực tiễn để trả
lời cho câu hỏi đó với mục đích hình thành một tập quán
mới, có giá trị mới, do những đặc thù lịch sử - văn hoá
– chính trị riêng, có tầm của những công án cấp quốc gia
đại sự. Với những nạn nhân bị bạo hành trong gia đình đã
nêu ở trên, sự giằng co nan giải của họ được đặt ra
giữa một bên là thụ hưởng sự can thiệp xã hội để thoát
ra khỏi hoàn cảnh dễ bị tổn hương, đặt mình đối lập
với kẻ bạo hành mình và qua đó làm vật hiến tế cho giá
trị mới và một bên là từ khước sự can thiệp, chấp nhận
hoàn cảnh để đổi lấy một cuộc sống có thể là bất
hạnh kéo dài, thường xuyên hoặc đột xuất nhưng vẫn là gia
đình., có vợ có chồng, có bố mẹ con cái. Tình cảnh đó, khi
đặt ra cho vận mệnh quốc gia có thể diễn đạt tương tự
như sự lựa chọn lịch sử của một dân tộc giữa độc lập
nhưng mất tự do và thà mất độc lập (tương đối) nhưng
được tự do như tất cả các dân tộc. Hướng lựa chọn nào
được khẳng định ở đây là một tham khảo tốt cho những
can thiệp bang giao đối ngoại giữa các quốc gia đương đại;
bởi lẽ, sau thời kỳ giải thực và chiến tranh lạnh, tình
thế lựa chọn đó vẫn tiếp tục đặt ra cho nhiều quốc gia.
Giả định có một chính phủ toàn trị khủng bố dân tộc
mình, thu hẹp mòi quyền tự do của nhân dân mình, cho rằng dân
chủ nhân quyền là chuyện đặc thù của mỗi nước, liệu có
sự can thiệp nào vượt qua những giá trị của chủ nghĩa hợp
hiến trong chính trị giả cầy đương đại giống như sự can
thiệp mà xã hội đang áp dụng với gia đình không?
Một tình huống khác, nạn nhân bị bạo hành trong gia đình, cho
đến nay, vẫn còn có quyền (theo tập quán) từ chối hoặc
chấp nhận sự can thiệp từ bên ngoài; song ở cấp quốc gia
dân tộc, quyền đó có được chấp nhận trong văn minh chính
trị thế giới hiện nay? Có thể có một nhân dân từ chối
những giá trị nhân quyền mà nước ngoài muốn mình được
hưởng (được áp dụng) giống họ với lý lẽ: chính phủ
chúng tôi nói rất đúng, nhân quyền là chuyện của mỗi
nước? Ngược lại, nếu qua một cuộc trưng cầu dân ý chẳng
hạn, nhân dân nước đó nói rằng: chúng tôi muốn hưởng tự
do dân chủ nhân quyền như tất cả mọi nước thì cái chính
phủ đã tuyên bố nhân quyền là chuyện của mỗi nước có
còn quyền đại diện cho nguyện vọng chính trị của nhân dân
họ không?
Gia đình là gia đình; quốc gia là quốc gia, khác mà giống,
đều có cái khó vậy.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6685), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét