Thảm họa hồ bùn đỏ ở Hungary vừa xảy ra làm chấn động
mọi người Việt chúng ta, khiến không ai còn có thể yên lòng
với việc khai thác bauxite ở Tây Nguyên. Một số anh chị em
chúng tôi, trong đó có những thành viên cũ của Nhóm IDS và
những thành viên của Nhóm BVN, vẫn cứ tha thiết và kiên
định về vấn đề bauxite Tây Nguyên, đã phối hợp khởi
thảo một Kiến nghị mới yêu cầu ngừng ngay các dự án khai
thác bauxite đang triển khai ở Tân Rai và Nhân Cơ để tránh cho
đất nước mọi hậu họa cầm chắc sẽ xảy tới.
Cũng như các lần viết kiến nghị trước, lần này chúng tôi
cũng xin gửi đến một danh sách chọn lọc những nhà trí thức
đã ký vào đợt đầu bản Kiến nghị tháng Tư năm 2099. Nếu
quý Anh Chị tán thành kiến nghị của chúng tôi thì xin gửi
phản hồi ngay đến địa chỉ "Bauxite Vietnam"
<bauxitevn@gmail.com>, sẽ có những anh chị em lên danh sách và
công bố trên trang mạng Bauxite Việt Nam song song với việc gửi
đến các cơ quan quyền lực của Nhà nước.
Xin chúc quý Anh Chị dồi dào sức khỏe.
Thay mặt Nhóm khởi thảo: Nguyễn Huệ Chi</div>
Ngày 05-10-2010 đã xảy ra sự cố vỡ hồ bùn đỏ chứa phế
thải từ việc sản xuất alumina cho luyện nhôm của Nhà máy
Ajka Timfoldgyar tại vùng Ajka, cách thủ đô Budapest 160 km về
phía Tây Nam. Khoảng 1,1 triệu m3 nước thải bùn đỏ từ hồ
bị vỡ này đổ xuống các vùng thấp chung quanh rộng gần 40
km2 và một số con sông, trong đó có sông Danube. Trong vùng xảy
ra tai nạn có thị trấn Kolontar hoàn toàn bị ngập trong màu
đỏ chết người. Tai nạn này cuốn trôi khoảng 270 căn nhà,
phá hủy nhiều cầu đường, làm bị thương (dưới dạng bị
bỏng hóa chất) 150 người do các hóa chất độc hại có chất
ăn mòn cao trong bùn gây ra, 7 người chết và làm hư hại nhiều
xe cộ, tài sản khác. Số người thương vong còn có thể tăng
lên do tác động của bùn đỏ chứa hóa chất tiếp tục ngấm
vào cơ thể những người đã tiếp xúc với chất thải này khi
hồ vỡ.
Chính phủ Hungary coi đây là thảm họa hóa chất thảm khốc
nhất trong lịch sử quốc gia này. Thủ tướng Hungary Viktor Orban
nhận định thảm họa này có nhiều khả năng do lỗi của con
người gây ra, vì xảy ra trong lúc tình hình thời tiết hoàn
toàn bình thường, không có mưa và chưa đến mùa tuyết rơi;
trước khi xảy ra tai nạn hai tuần, một phái đoàn thanh tra
chính phủ đã có chuyến đi kiểm tra hồ và không thấy có
dấu hiệu gì khác thường; trong khi đó nhà máy vẫn thường
xuyên nhắc lại cam kết với nhà nước hồ bùn đỏ này không
nguy hiểm… Thủ tướng Viktor Orban đánh giá thảm họa này
lớn gấp nhiều lần so thảm họa tương tự đã xảy ra ở
vùng Baia Mare tại Romania năm 2000. Trước tình hình như vậy
Thủ tướng Viktor Orban đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp trong
vùng nơi xảy ra thảm họa. Bùn đỏ đang chảy vào sông Danube
và sông Raab.
Theo nhận định của người phát ngôn thuộc Cơ quan Quản lý
thảm họa của Hungary, ông Tibor Dobson, thảm họa này sẽ có
thể ảnh hưởng đến 6 nước hạ lưu là Croatia, Serbia,
Bulgaria, Moldova, Ukraina và Romania, và có nguy cơ trở thành thảm
họa sinh thái châu Âu. Tại một số nơi nhiều thủy sản cây
cối, hoa màu và gia súc đã chết. Nhìn chung chưa đánh giá
được toàn diện thiệt hại. Quốc vụ khanh Illes nói các đội
cứu hộ của Hungary đang làm việc một cách tuyệt vọng, phải
mất ít nhất một năm và hàng chục triệu đô-la mới xử lý
được; Hungary kêu gọi sự hỗ trợ của Liên minh Châu Âu.
Thảm họa vỡ hồ bùn đỏ Ajka ở Hungary là lời cảnh báo
nghiêm khắc đối với vấn đề hồ bùn đỏ chứa chất thải
trong sản xuất alumina ở Tây Nguyên.
Lường trước nguy cơ không thể kiểm soát nổi vấn đề bùn
đỏ độc hại trong sản xuất alumina ở Tây Nguyên, chúng tôi,
những người Việt Nam gắn bó với vận mệnh tồn vong của
đất nước ký tên trong bản kiến nghị này, khẩn thiết yêu
cầu
- Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt
Nam,
- Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,
- Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
(1) Quyết định cho ngừng ngay việc xây dựng Nhà máy Tân Rai
ở Lâm Đồng để nghiên cứu tiếp cách xử lý;
(2) Tạm hủy dự án đang đàm phán tiếp với đối tác nước
ngoài về Nhà máy Nhân Cơ ở Đắc Nông;
(3) Tạm thời đình chỉ việc triển khai toàn bộ tổng dự án
hiện thời về việc khai thác bauxite ở Tây Nguyên để tổ
chức nghiên cứu lại một cách nghiêm túc và khoa học;
(4) Lập nhóm nghiên cứu độc lập (nhóm đặc nhiệm) gồm
những cá nhân có uy tín và có tâm huyết với đất nước trong
giới các nhà khoa học, các chuyên gia kinh tế và những người
hoạt động xã hội độc lập, để tiến hành nghiên cứu lại
toàn bộ vấn đề bauxite Tây Nguyên.
(5) Những kết quả nghiên cứu lại một cách tổng thể vấn
đề bauxite Tây Nguyên của nhóm đặc nhiệm này sẽ được
trình bày trước Quốc hội, đồng thời được đem ra trưng
cầu ý kiến nhân dân cả nước về đề tài kinh tế – xã
hội vô cùng nhạy cảm này để quyết định.
5 yêu cầu nêu trên của chúng tôi dựa vào các lý do sau đây:
<span class="underlined-text">Một là</span>: Hầu hết các phản
biện trong nhiều cuộc hội thảo được tiến hành năm 2008 và
năm 2009 đã chứng minh có sức thuyết phục là việc khai thác
bauxite ở Tây Nguyên để sản xuất alumina như đang triển khai
là phi kinh tế, hủy hoại môi trường, để lại nhiều hệ
quả khó lường về kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội, uy
hiếp nghiêm trọng an ninh quốc phòng của quốc gia.
<span class="underlined-text">Hai là</span>: Chưa nói đến những
khoản đầu tư là rất lớn, rất đắt, nhưng khả năng sinh
lời trong khai thác bauxite Tây Nguyên lại không hiện thực,
thậm chí hầu như chắc chắn là lỗ, việc khai thác bauxite Tây
Nguyên để sản xuất quặng sơ chế alumina rất khó cân đối
được đầu vào về nguồn nhiên liệu và nguồn nước vốn
rất khan hiếm ở Tây Nguyên; việc từ quặng sơ chế alumina
để sản xuất ra nhôm hoàn toàn bị loại trừ vì không có
đủ nguồn điện. Các phản biện của các cuộc hội thảo năm
2008 và năm 2009 đã chứng minh không thể phản bác được
những nhận định này. Việc sản xuất ra alumina với khối
lượng một vài triệu tấn/năm là quá nhỏ so với thị
trường bauxite/nhôm trên thế giới và trong thực tế chỉ có
thể bán được cho một thị trường duy nhất là Trung Quốc,
vì cước phí vận tải biển rất cao; tình hình này sẽ tạo ra
nguy cơ phụ thuộc kinh tế và chính trị rất bất lợi cho
đất nước. Nếu định nâng sản xuất alumina lên 5 – 6 triệu
tấn/năm vào năm 2020 như dự kiến, thì đấy vẫn chỉ là một
thị phần rất nhỏ trong thị trường bauxite/nhôm thế giới và
cũng vẫn chỉ có thể bán cho một người mua duy nhất là Trung
Quốc, vì xu thế chung trên thế giới hiện nay là sản xuất
nhôm ngay tại chỗ khai thác bauxite để giảm chi phí vận tải.
Cứ sản xuất 1 tấn alumina sẽ tạo ra 3 tấn bùn thải có
chứa hóa chất độc hại; càng sản xuất nhiều đòi hỏi
phải có hồ chứa bùn đỏ càng lớn, nguy cơ thảm họa môi
trường càng lớn. Không thể hình dung nổi nguy cơ thảm họa
môi trường của một hồ chứa bùn đỏ hàng triệu hay hàng
chục triệu m3 treo lơ lửng trên đầu đồng bằng sông Đồng
Nai và miền Bắc Nam Bộ, miền Nam Trung bộ, nơi có hàng chục
triệu dân cư sinh sống. Tây Nguyên là vùng đầu nguồn của
những con sông huyết mạch và có tầm ảnh hưởng quan trọng
tới các vùng kinh tế trọng yếu của đất nước. Trong khi
đó, do tác động biến đổi khí hậu toàn cầu, thiên tai ở
miền Trung và ở Tây Nguyên xảy ra với tần số và cường
độ ngày càng lớn; chưa kể đến tình hình khí hậu và kiến
tạo địa hình nơi khai thác bauxite ở Tây Nguyên khắc nghiệt
hơn rất nhiều (mưa cường độ lớn và tập trung trong mùa
mưa, địa hình đất đai có độ dốc cao…) so với vùng Ajka
ở Hungary. Ajka là vùng tương đối thấp, trong khi các vùng dự
định khai thác bauxite ở Tây Nguyên đều ở trên cao, thuộc
vùng Nam Trường Sơn với sườn phía Đông dốc đứng. Các hồ
chứa bùn đỏ ở đây sẽ là những quả bom độc treo trên
đầu hàng nhiều chục triệu người với tai họa khôn lường.
Ngoài ra khả năng quản lý, thực thi pháp luật, lực lượng
vật chất kỹ thuật phòng hộ chống thiên tai… của ta hiện
nay chưa thể so sánh với Hungary.
<span class="underlined-text">Ba là</span>: Các khảo sát nghiêm túc
của nhiều nhà khoa học và kinh tế đã được trình bày trong
các hội thảo năm 2008 và năm 2009 và đã được nêu lên trong
nhiều kiến nghị gửi đến Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính
phủ cho thấy: Hiện tại và trong một vài năm tới hoặc lâu
hơn vấn đề vận tải (dù là phương án đường bộ hay
đường sắt) và cảng cho việc sản xuất và xuất khẩu alumina
hoàn toàn bế tắc. Các tuyến đường bộ và cảng được dự
kiến trong các dự án của Tập đoàn Than & Khoáng sản (TKV)
nếu định thực hiện cũng phải mất một vài năm và phải chi
thêm những khoản đầu tư rất lớn, vì những tuyến đường
bộ hiện có định đưa vào sử dụng đều hẹp, nhiều cua
gấp tay áo và có nhiều đèo dốc cao, không thể sử dụng cho
xe vận tải lớn với trọng tải và lưu lượng lớn; nếu
thực hiện phương án vận tải đường sắt thì còn phải chi
thêm nhiều tỷ đô-la và cũng sẽ mất nhiều thời gian hơn
nữa. Điều này cũng có nghĩa nhà máy sản xuất alumina Tân Rai
nếu làm xong, cũng có thể có nguy cơ phải nằm đắp chiếu
để đấy một thời gian.
<span class="underlined-text">Bốn là</span>: Giả thiết rằng các
tuyến đường vận tải và cảng đã sẵn sàng, một giả
thiết hoàn toàn không tưởng, chi phí cho vận tải chở các
nguyên liệu và than lên núi cho sản xuất và chở alumina xuống
núi cho xuất cảng rất lớn, vì đoạn đường quá dài (khoảng
gần 200 km hoặc hơn nữa, tùy phương án lựa chọn), sẽ đội
giá thành lên rất cao. Điều này có nghĩa chỉ riêng vấn đề
chi phí vận tải trên bộ để xuất cảng theo giá FOB đã gây
ra nguy cơ thua lỗ lớn. Luận chứng này cũng đã được chứng
minh trong nhiều tham luận khoa học có liên quan trong suốt năm
2008 và năm 2009.
<span class="underlined-text">Năm là</span>: Những vấn đề về văn
hóa xã hội, từ đó dẫn đến những vấn đề về dân tộc
ở Tây Nguyên vừa qua đã khá phức tạp, hoàn toàn chưa thể
coi là ổn định; nay thêm dự án bauxite với nhiều tác hại
đã chỉ ra, chắc chắn ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống
mọi mặt của các dân tộc tại chỗ, càng làm suy thoái văn
hóa các tộc người Tây Nguyên, làm rắc rối thêm các vấn
đề xã hội, sẽ khiến tình hình trầm trọng hơn, cả về an
ninh và quốc phòng ở vùng chiến lược này.
<span class="underlined-text">Sáu là</span>: Với 5 lý do trình bày
trên, chúng tôi thấy việc thực hiện 5 yêu cầu nêu trong kiến
nghị này là phương án an toàn nhất, có thể giúp đất nước
có đủ thời gian tìm ra những phương án tối ưu trong việc xem
xét vấn đề bauxite Tây Nguyên nói riêng và cho vấn đề phát
triển kinh tế – xã hội Tây Nguyên nói chung. Nhìn lâu dài về
tổng thể, 5 yêu cầu nêu trong kiến nghị này còn là phương
án tốt nhất, kinh tế nhất và toàn diện nhất, với nghĩa các
tổn thất do phải tạm hủy ngay hoặc thậm chí có khi phải đi
tới kết luận sẽ phải hủy hoàn toàn việc khai thác bauxite
Tây Nguyên, dù sao sẽ vẫn còn "rẻ" hơn cái giá phải trả
không thể lường hết được và thậm chí không thể cứu vãn
được cho những hệ quả và thảm họa có thể xảy ra.
Thưa các vị lãnh đạo nhà nước,
Chúng tôi hiểu thực hiện lời thỉnh cầu khẩn thiết này có
nghĩa là phải thực hiện một quyết định rất đau đớn chưa
hề có trong lịch sử kinh tế nước ta và sẽ là một tổn
thất lớn mà nền kinh tế nước ta phải chịu đựng – nhất
là Nhà máy chế biến alumina Tân Rai đã hoàn thành được một
phần lớn và đã làm được nhiều việc quan trọng trong triển
khai dự án Nhà máy Nhân Cơ. Chỉ có lòng dũng cảm và ý thức
trách nhiệm tuyệt đối đối với vận mệnh quốc gia của các
vị cùng với sự thông cảm của đồng bào cả nước mới
đủ sức đi tới thực hiện quyết định khó khăn này. Song
thà chịu như vậy còn hơn để lại hậu họa khôn lường cho
mai sau, kính mong Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính phủ xem xét
và chấp nhận.
Chúng tôi đồng thời kêu gọi đồng bào trong cả nước và
sống ở nước ngoài đồng thanh lên tiếng ủng hộ 5 đề
nghị cụ thể nêu trên và ký tên vào kiến nghị này, có ghi
rõ nghề nghiệp hay chức vụ (nếu có). Thư từ xin gửi về
theo địa chỉ bauxitevn@gmail.com, có kèm theo địa chỉ cư trú,
địa chỉ e-mail, và số điện thoại của quý vị; để bảo
đảm bí mật về sự riêng tư, khi đưa danh sách lên trang BVN,
các thông tin này sẽ được lược bỏ.
Làm tại Hà Nội, ngày 9 tháng 10 năm 2010
Ký tên
GS Hoàng Tụy,
Trần Việt Phương,
Nhà văn Nguyên Ngọc,
Trần Đức Nguyên,
TS Lê Đăng Doanh,
GSTS Chu Hảo,
Phạm Chi Lan,
Nguyễn Trung,
TS Nguyễn Quang A,
GS Tương Lai,
GS Nguyễn Huệ Chi,
Nhà giáo Phạm Toàn,
GSTS Nguyễn Thế Hùng.
DANH SÁCH KÝ KIẾN NGHỊ VỀ DỰ ÁN KHAI THÁC BAUXITE Ở TÂY
NGUYÊN
1. GS Hoàng Tụy, Thành viên cũ nhóm IDS
2. Trần Việt Phương, Thành viên cũ nhóm IDS
3. Nhà văn Nguyên Ngọc, Thành viên cũ nhóm IDS
4. Trần Đức Nguyên, Thành viên cũ nhóm IDS
5. TS Lê Đăng Doanh, Thành viên cũ nhóm IDS
6. GSTS Chu Hảo, Thành viên cũ nhóm IDS
7. Phạm Chi Lan, Thành viên cũ nhóm IDS
8. Nguyễn Trung, Thành viên cũ nhóm IDS
9. TS Nguyễn Quang A, Thành viên cũ nhóm IDS
10. GS Tương Lai, Thành viên cũ nhóm IDS
11. GS Nguyễn Huệ Chi, BVN
12. Nhà giáo Phạm Toàn, BVN
13. GSTS Nguyễn Thế Hùng, BVN
14. GS TS Ngô Vĩnh Long, Hoa Kỳ
15. TS Vũ Quang Việt, Hoa Kỳ
16. GS TS Trần Hữu Dũng, Hoa Kỳ
17. Nhà thơ Nguyễn Duy, TP. HCM
18. Nhà thơ Bùi Minh Quốc, Đà Lạt
19. Mai Thái Lĩnh, Nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Nhân
dân thành phố Đà Lạt
20. Lê Hiếu Đằng, Nguyên Phó Tổng Thư ký Uỷ ban
Trung ương Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hoà
bình Việt Nam; nguyên Tổng Thư ký Uỷ ban Nhân dân Cách mạng
khu Sài Gòn – Gia Định; nguyên Phó Chủ tịch Mặt trận Tổ
quốc TP. HCM; hiện là Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về
dân chủ và pháp luật, thuộc Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ
quốc Việt Nam
21. Huỳnh Nhật Hải, Cựu Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân TP
Ðà Lạt
22. Huỳnh Nhật Tấn, Cựu Phó Giám đốc Trường Đảng
tỉnh Lâm Ðồng, TP Ðà Lạt
23. PGS TS Vũ Trọng Khải, TP. HCM
24. PGS TS Hoàng Dũng, TP. HCM
25. TS Phan Thị Hoàng Oanh, TP. HCM
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6649), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét