Qua năm 1989 thì người ta bắt đầu cảm thấy có một sự gì
bất ổn khi việc giá đất gia tăng khủng khiếp đã đưa đến
một hố cách biệt lớn giữa người có nhà và kẻ chưa mua
được nhà. Những người may mắn tậu nhà trước khi giá đất
tăng vọt nay bỗng trở nên giàu sụ. Kẻ chưa nhập cuộc thì
mua được một ngôi nhà dường như là một giấc mộng ngày
càng vụt xa tầm tay vì nếu vay được tiền thì thời gian trả
nợ phải kéo đến... 100 năm!
Nhìn vào bảng quyết toán của các công ty, nếu loại bỏ đi
số gia tăng do bất động sản thì từ năm 1980 đến 1989, lợi
nhuận từ hoạt động chính của công ty thực sự chỉ tăng
khoảng 2% một năm mà thôi. Hầu như tất cả tiền công ty vay
thêm đều được đổ vào mua cơ sở văn phòng mới hoặc mua
cổ phiếu các công ty khác. Và công ty khác này lại cũng vay
tiền để mua cổ phiếu của các công ty khác nữa, nói chung là
mọi người chỉ... mua cổ phiếu của nhau và điều này không
đóng góp gì vào sự phát triển kinh tế cả. Giá chứng khoán
cũng như giá nhà đất, cứ thế mà lên cao đến chóng mặt.
<h2>Bộ tài chính can thiệp</h2>
Cuối tháng 12/1989, chỉ số Nikkei lên đến gần 39.000, một
mức cao chưa hề thấy. Tuy nhiên, bước sang ngày đầu năm 1990
thì giá chứng khoán bắt đầu giảm và cứ thế mà đổ dốc
sau khi Bộ Tài chính quyết định can thiệp bằng cách ra chỉ
thị buộc các ngân hàng hạn chế cho vay để mua bất động
sản.
Không khác một đoàn xe hơi đang chạy hết tốc độ mà chiếc
xe của Bộ Tài chính dẫn đầu lại thắng gấp, thế là cả
đoàn đều đâm vào nhau dồn cục. Biện pháp chống đầu cơ
này đã đột ngột làm nổ cái bong bóng, chấm dứt ngay cơn
sốt nhà đất. Những dự án xây cất khổng lồ đều bị bỏ
ngang. Thế chấp ngân hàng thoáng chốc trở nên vô giá trị.
Giá cổ phiếu cũng theo đó mà sụp đổ nhanh chóng.
Nền kinh tế Nhật bắt đầu khựng lại từ năm 1992, khiến
các ngân hàng, công ty bảo hiểm và công ty môi giới cổ phiếu
bị ảnh hưởng trầm trọng. Dưới áp lực của Mỹ, đồng
yên vẫn được tiếp tục nâng cao và chỉ trong vàu tháng đầu
năm 1993 lại tăng 15% so với đô la Mỹ khiến hàng Nhật tiếp
tục trở nên đắt hơn nữa. Tuy vậy, mối quan hệ Mỹ - Nhật
vẫn còn gay gắt vì cán cân thương mại giữa hai nước vẫn
không hề thay đổi mấy.
<h2>Mọi người tìm cách che giấu lỗi lầm</h2>
Vấn đề đã xấu lại càng trở nên tệ hơn khi giới chức có
thẩm quyền đã cùng tìm cách che giấu sự thật. Trong suốt 5
năm trời, Bộ Tài chính và các ngân hàng dường như đã có
"một thỏa thuận ngầm" tránh không công bố mức nợ xấu vì
ngại dân chúng hoảng sợ mà rút tiền ra khỏi ngân hàng. Số
nợ xấu của các công ty, do đó được kín đáo chuyển vào
những tài khoản nợ "đặc biệt" qua những phương cách kế
toán tài tình.
Nhiều tập đoàn lớn lại còn trả tiền cho những băng đảng
gọi là sokaiya. Tại các cuộc họp hội đồng cổ đông hàng
năm, hễ có ai đặt những câu hỏi khó trả lời thì nhóm
sokaiya sẽ la ó om sòm đòi hỏi cuộc họp tiếp tục mà không
cần giải thích vì... làm mất thời giờ. Mặc cho những dấu
hiệu bất thường quá hiển nhiên trong sổ sách, các đoàn thanh
tra cũng không hề đưa ra ánh sáng và các kiểm toán viên cũng
đều ngậm miệng.
Mối liên hệ mật thiết giữa các viên chức công ty và chính
phủ bắt đầu từ những năm thịnh vượng trước đây, giờ
lại tiếp tục và mọi người cùng cố gắng che giấu lỗi
lầm cho nhau. Các thành viên trong hội đồng quản trị hầu như
được coi là các lãnh chúa thời nay, và một khi lãnh chúa có
lầm lỗi thì công ty phải ráng bảo vệ bằng mọi cách. Cứ
thế mà mọi người đều cố tìm cách che giấu sự thật cho
tới cùng!
<h2>Tức nước vỡ bờ!</h2>
Với tình hình kinh tế của các nước châu Á bước vào giai
đoạn khó khăn thì việc che giấu sự thật không còn dễ dàng
và sau cùng thì những thủ đoạn lừa đảo đều bị phơi bày.
Năm 1997, nhiều đoàn thanh tra chính phủ được đưa đến các
công ty chứng khoán lớn nhất và sau đó các công ty này bị
truy tố là đã hố lộ, nâng giá cổ phiếu giả tạo và che
giấu nợ. Sanyo Securities, công ty môi giới cổ phiếu lớn
nhất, tưởng rằng họ sẽ được chính phủ trợ giúp để
trả những món nợ khổng lồ, lại là công ty đầu tiên gặp
thất vọng! Ngày 3/11/1997 Sanyo Securities tuyên bố phá sản. Cũng
trong tháng 11, Yamaichi Securities, một công ty chứng khoán có uy
tín được thành lập hơn 100 năm, cũng tuyên bố đóng cửa sau
khi chính phủ khám phá là họ đã che giấu một số nợ khổng
lồ. Hình ảnh ông Tổng giám đốc của Yamaichi Securities khóc
sướt mướt, dập đầu xin lỗi trước ống kính truyền hình
được truyền khắp thế giới.
<h2>Ngân hàng Nhật sụp đổ</h2>
Sau các công ty chứng khoán thì đến lượt ngân hàng. Bốn ngân
hàng đầu tiên, trong đó có ngân hàng Kỹ nghệ Nhật đã từng
góp phần tái thiết nước Nhật sau thế chiến, bị buộc phải
đóng cửa cũng chỉ vì những món nợ bất động sản khổng
lồ không trả được. Mỗi ngân hàng sụp đổ lại kéo theo
cả ngàn công ty, kể cả những công ty đang hoạt động tốt
vì không thể trả lại số tiền vay ngay lập tức.
Để trả nợ ngân hàng thì các công ty buộc phải bán bớt
đất đai, tuy nhiên mảnh đất mang ra thế chấp nay chỉ còn
một phần ba giá trị thôi. Để sống sót, họ phải sa thải
nhân công đến mức tối đa. Chỉ trong một năm sau đó, 17.000
công ty đã phá sản và số người mất việc gia tăng khủng
khiếp. Sự sụp đổ đến quá nhanh khiến mọi người đều
kinh ngạc. Một cựu tổng giám đốc tập đoàn lớn phải than
rằng: "Chúng tôi không thể tưởng tượng được là làm ăn
trong thị trường kinh tế tự do lại khủng khiếp đến như
vậy. Sự sụp đổ đã đến quá nhanh".
Các viên chức Bộ Tài chính cũng nhìn nhận một cách chua chát
là họ không thể nào ngờ được rằng bất động sản ở
Nhật lại có thể mất giá đến 70% chỉ trong gần tám năm.
Họ cho rằng lỗi của mình là đã quá yếu vì đã không dám
chọn những quyết định can đảm, liều lĩnh đúng mức.
Thế là thoáng chốc mọi việc đều đổi ngược. Những công
nhân trước đây đã từng xây nhà cao tầng đóng góp vào cái
công tác, nay sống vất vưởng ngoài đường. Những công ty đã
từng trả những món tiền khổng lồ để mua tranh quý nay phải
bán tống bán tháo chúng đi. Tòa nhà Rockefeller ở New York lại
trở về tay người Mỹ và giá đất Tokyo hạ tới 90%. Người
Nhật chợt khám phá ra một điều là thực sự họ chưa hiểu
rõ kinh tế thị trường và thiếu kinh nghiệm, vì lâu nay đã
được chính phủ bảo bọc qua những luật lệ và hệ thống
cứng nhắc. Cái lâu đài kinh tế và sự thành công của họ
dường như chỉ là ảo ảnh.
money.jpgLà một người Nhật thì nói vắn tắt, nếu bạn mua
một ngôi nhà trị giá 1 triệu đô la Mỹ cách đây 10 năm thì
giờ đây ngôi nhà ấy chỉ đáng giá khoảng 300.000 đô la Mỹ.
Bán ra thì không đủ để trả nợ vì thế ngân hàng cũng không
nỡ xiết. Bạn cũng không dám thay dổi công việc, donhj nhà đi
xa vì nếu phải bán nhà thì kẹt, do đó ai cũng chỉ mong
được giậm chân tại chỗ và tháng tháng cố gắng trả tiền
lãi. Nếu không may bị mất việc thì quả là một thảm họa
cho gia đình. Nếu đã mua cổ phiếu thì số phận cũng không
khá hơn vì tính ra từ năm 1990 chỉ số Nikkei ở mức 39.000
đến tháng 2/2002 chỉ số Nikkei ở mức 10.093, mất khoảng 74%
trị giá, nghĩa là mua 1 triệu đô la Mỹ thì nay chỉ còn 260.000
đô la Mỹ.
Phải "gỡ rối nên kinh tế" ra sao đây? Đó là một vấn đề
cực kỳ rắc rối mà nhiều nội các Nhật đã cố gắng trong
những năm vừa qua cũng vẫn chưa tìm được lối thoát. Hàng
loạt biện pháp đã được thử nghiệm nhưng đều thất bại.
Hàng tỉ đô la đã được đổ vào thị trường nhằm vực
dậy nền kinh tế nhưng đều vô hiệu mà lại khiến chính phủ
mang thêm nợ. (Tổng số nợ quốc gia lên đến 666.000 tỉ yên,
chiếm 140% của tổng sản phẩm quốc gia - GNP). Trong lúc đó vì
lý do sống còn, các công ty Nhật vẫn liên tục chyển các bộ
phận sản xuất của họ ra nước ngoài để giảm chi phí sản
xuất và hiện tượng khoét rỗng cơ cấu kinh tế này khiến
số thất nghiệp trong nước tiếp tục gia tăng.
Chính phủ Mỹ trước đây luôn thúc đẩy Nhật tăng trị giá
đồng yên, nay cũng đành phải "làm ngơ" để cho người bạn
đồng minh của mình phá giá đồng yên. Việc đồng yên mất
giá sẽ giúp hàng Nhật cạnh tranh được, nhưng lại đưa đến
những vấn đề nhức nhối khác. Trước tiên là những nhà
đầu tư nước ngoài đều muốn rút tiền ra khỏi thị trường
Nhật. Kế đó thì những người bạn láng giềng như Trung Quốc
có thể sẽ nóng mặt "trả đũa" bằng cách phá giá đồng
tiền của mình, đưa đến những ảnh hưởng dây chuyền lớn,
nhất là đối với các nước châu Á.
Riêng ở Nhật thì hậu quả của cái bong bóng vỡ vượt xa
lĩnh vực kinh tế. Nó bắt người Nhật xét lại toàn bộ hệ
thống đã giúp mình thành công trong bao nhiêu năm. Chính phủ
Nhật đã lên tiếng báo động về nhu cầu cần cải tổ toàn
bộ hệ thống từ kỹ nghệ, quản lý, chính trị và giáo dục.
Tuy nhiên, người dân Nhật nay trở nên hoài nghi và không còn
biết tin vào ai nữa.
Hoạt động ngân hàng, bất động sản, và cổ phiếu là những
động cơ chính của một nền kinh tế, mà nếu không biết
quản lý một cách khéo léo thì không khác gì đưa toàn bộ
nền kinh tế... leo lưng cọp mà không biết đường xuống. Nói
chung thì cái gì thái quá cũng đều có hại. Ngân hàng không
thể được coi như là những công ty chuyên "buôn bán tiền"
với mục đích duy nhất là hoàn toàn sống vì lợi nhuận, mà
cần phải được quản lý để nhận thức trách nhiệm hầy
góp phần trong việc điều tiết, không để giá nhà đất cũng
như cổ phiếu lên xuống thất thường. Thị trường đất đai,
chứng khoán cũng không thể để biến thành những "sòng bạc"
khổng lồ vì cái lợi cho một nhóm nhỏ. Và cái hào nhoáng
ngắn hạn sẽ không thể nào trả giá được cho những hậu
quả khôn lường cho tập thể trong tương lai.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6579), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét