Nhân sự kiện Ngô Bảo Châu được giải Fields, báo Pháp luật
TP HCM đã bắt đầu từ ngày 13.9.2010 một loạt bài dưới nhan
đề chung "Nhân tài toán học ngày ấy, bây giờ". Trong phần
dẫn của loạt bài, nhà báo Đoan Trang viết:
"<em>Giờ đây, khi những niềm vui sướng, tự hào, phấn
chấn đã có phần lắng xuống, bắt đầu nảy sinh những câu
hỏi liên quan, đòi hỏi xã hội và những nhà làm chính sách
phải cân nhắc: Toán hay không toán? Toán lý thuyết hay toán
ứng dụng? Tại thời điểm này, đầu tư phát triển toán học
là sự xa xỉ hay thể hiện tầm nhìn dài hạn của quốc gia?
Thực trạng ngành toán Việt Nam và những trở ngại cần vượt
qua để tạo môi trường cho sự phát triển?</em>".
Sau ba nhà toán học đang làm việc trong nước, <a
href="http://phapluattp.vn/20100912110541372p0c1019/vu-dinh-hoa-toi-dam-me-toan-hoc.htm">Vũ
Đình Hoà</a>, <a
href="http://phapluattp.vn/20100913115633271p0c1019/phung-ho-hai-toan-hoc-viet-nam--lay-lat.htm">Phùng
Hồ Hải</a>, <a
href="http://phapluattp.vn/20100914111948722p0c1019/hoang-le-minh-toi-chon-toan-ung-dung.htm">Hoàng
Lê Minh</a>, tờ báo giới thiệu những ý kiến của một nhà
toán học hiện định cư tại Pháp: <a
href="http://phapluattp.vn/20100915111615891p0c1019/nguyen-tien-dung-cot-loi-la-chan-hung-giao-duc.htm">Nguyễn
Tiến Dũng</a>, giáo sư đại học Toulouse. Trên blog của mình,
Nguyễn Tiến Dũng nói rõ tâm tư của anh khi nhận trả lời
phỏng vấn:
"<em>Tôi không "ham hố" gì việc phỏng vấn này, nhưng hy
vọng là có những ý trong các câu trả lời sẽ lọt tai dư
luận, trong đó có những người sẽ có quyền quyết định cho
định hướng của VN.</em>"
Được sự đồng ý của tác giả, Diễn Đàn xin trân trọng
giới thiệu dưới đây nguyên văn bài trả lời phỏng vấn
của anh, với nhan đề của PLTPHCM.</div>
<em>1. Anh/ chị vui lòng cho biết sơ lược về quá trình làm
việc, học tập, nghiên cứu của anh/ chị từ sau khi dự thi
Olympic Toán Quốc tế: học những trường nào, ngành nào, ở
nước nào, thời gian nào? công tác tại những cơ quan nào, bao
giờ?</em>
Sau khi thi toán Olympic thì tôi được Bộ GD-ĐT cử đi Nga
học ngành toán tại trường Lomonosov (Tổng hợp quốc gia
Matxcơva) từ 1986 đến 1991. Sau đó tôi được mời sang ICTP
(Trung Tâm Vật Lý Lý Thuyết Quốc Tế, Trieste, Italia) dưới
dạng "visiting mathematician" 2 năm, rồi tôi làm NCS ở SISSA
(Trieste) 1 năm, bảo vệ PhD ở Strasbourg (Pháp) năm 1994 rồi
tiếp tục ở lại SISSA thêm 1 năm làm post-doc. Đến năm 1995
thì tôi sang viện Max-Planck (Bonn) làm post-doc một thời gian,
đồng thời được nhận làm nghiên cứu viên của CNRS tại
Montpellier từ cuối 1995. Tôi ở Montpellier cho đến năm 2002. Năm
2002 tôi được nhận làm GS tại Toulouse, và ở đó cho đến
nay.
<em>2. Anh/ chị gặp những khó khăn gì trong quá trình học
tập và nghiên cứu ở nước ngoài?</em>
Giai đoạn học ở Nga khá là khó khăn. Trước khi đi Nga tôi
cứ nghĩ đó là thiên đường, nhưng sang rồi mới biết thực
tế không phải vậy. Liên Xô lúc đó đang tan rã, có lúc thậm
chí thực phẩm khan hiếm đến mức không có gì mà ăn, đi mua
chợ đen thì quá đẳt, ôm bụng đói meo. Ban quản lý lưu học
sinh của VN thì không giúp đỡ SV, mà trái lại coi SV như
"nguồn thu nhập". Các bạn bè cùng năm với tôi ở Nga hầu
hết đều buôn bán kiếm sống, ít ai có thể tập trung học
hành trong môi trường như vậy. Tôi cũng theo bạn đi buôn,
được một ít tiền nhưng rồi không may lại bị mất trộm
hết.
Tôi tốt nghiệp đại học và đi khỏi Nga năm 1991 cũng
đúng vào lúc xảy ra đảo chính ở Nga. Chuyện ở lại Nga làm
tiếp NCS không đặt ra nữa, và tôi có ý định đi đâu đó
theo bạn bè buôn bán kiếm sống. Nhưng đúng lúc đó anh Lê Tự
Quốc Thắng và tôi cùng được mời từ Matxcơva sang dự một
hội nghị ở ICTP (Italia). Bản thân chuyện chạy giấy tờ, vé
và visa để sang được Italia là một cực hình. Khi sang đến
ICTP, qua chị Lê Hồng Vân giới thiệu, tôi được họ mời ở
lại làm việc 2 năm, và do đó "kế hoạch đi buôn" gác
lại, và tôi tiếp tục học toán.
Từ khi sang Pháp, trong vòng rất nhiều năm, do hoàn cảnh gia
đình [ở VN gặp rủi ro], tôi có khó khăn lớn về tài chính,
lương không đủ để sống và trả nợ, nên luôn nghĩ đến
việc đổi nghề kiếm nghề khác có thu nhập cao hơn. Nhưng có
lẽ do "ngu ngốc", thiếu người dẫn dắt, và "nghiệp
chướng", nên tôi đã có những lần thử làm nghề khác nhưng
chưa lần nào thành công, trong khi đó thỉnh thoảng có làm toán
nghĩ ra định lý gì đó.
<em>3. Anh/ chị đã bao giờ có ý định trở về VN sống và
làm việc chưa? Tại sao có và tại sao không?</em>
Tôi có từng nghĩ đến khả năng về sống ở VN, tuy nhiên
vấn đề hiện tại chưa đặt ra, do điều kiện và hoàn cảnh
chưa thích hợp. Ở Việt Nam, để có được chất lượng cuộc
sống tương đương như ở Toulouse (nhà cửa, học hành cho con
cái, môi trường, v.v.), thì tốn nhiều tiền hơn là ở Toulouse.
Con tôi học trường tốt không mất tiền, nếu ở VN chi 1000
đô la một tháng cho mỗi con chưa chắc được học trường
tương đương như vậy. Tôi không hề có nhà ở VN, và nếu về
VN cũng không có tiền mua nhà, không biết ở vào đâu. Một
nghịch lý lớn của Việt Nam là nước thì nghèo mà nhà đất
thì đắt hơn phương Tây. Bạn bè tôi nhiều người kinh doanh
thành triệu phú ở VN, bảo tôi sao không về VN làm ăn (chứ
không phải về làm khoa học), cũng có thể thành triệu phú.
Họ nói có lẽ đúng, có điều đổi lại sẽ mất nhiều thứ
khác.
<em>4. Anh/ chị đánh giá như thế nào về nền toán học
Việt Nam, trên tất cả các khía cạnh: chất lượng đào tạo,
số lượng và chất lượng đội ngũ nghiên cứu, môi trường
làm việc, tinh thần làm việc, chế độ đãi ngộ của Nhà
nước nếu có?</em>
Một thống kê gần đây của GS Lê Tuấn Hoa cho thấy, tính
về số lượng công trình toán học công bố quốc tế, toàn
bộ Việt Nam mới chỉ bằng Viện Toán Toulouse chỗ tôi làm
việc. Một thống kê khác cho thấy mỗi bài báo khoa học của
người làm toán ở Việt Nam chỉ được trích dẫn trung bình
khoảng 2 lần, thấo hơn nhiều so với trung bình của thế
giới, và phần lớn số lượt được trích dẫn tập trung ở
một nhóm nhỏ khoảng hai ba chục nhà toán học hàng đầu trong
nước. Như vậy, về mặt nghiên cứu, chúng ta còn đang rất
yếu so với thế giới cả về số lượng và chất lượng.
Môi trường làm việc trong khoa học ở VN còn quá khó khăn
và nhiều tiêu cực. Đãi ngộ của nhà nước đối với các
nhà khoa học VN thì thua xa so với đãi ngộ của các nước
nghèo tương tự ta, ví dụ như Senegal hay Pakistan. Những nước
này cũng trả được lương cho giáo sư vài nghìn đô la một
tháng trở lên, gấp đến chục lần VN.
Về chất lượng đào tạo, tôi thấy nhiều học sinh sinh
viên Việt Nam thông minh, nhưng bị ảnh hưởng xấu của thói
học vẹt và danh hão. Tôi có phỏng vấn nhiều sinh viên điểm
thi đạt loại giỏi nhưng khi hỏi những câu khá cơ bản thì
họ ngớ ra không trả lời được. Chương trình đại học thì
mất quá nhiều thời gian vào những môn mà ở nước ngoài
người ta không dạy.
Về tinh thần làm việc, nhiều đồng nghiệp của tôi ở VN
vẫn có tinh thần rất cao, có điều họ mất quá nhiều thời
gian lao lực cho những việc mà họ bắt buộc phải làm để
tồn tại, nên không còn có nhiều thời gian cho cái mà họ
thích làm.
<em>5. Anh/ chị có cho rằng tại thời điểm này, VN nên
đầu tư vào khoa học cơ bản? Tại sao nên hoặc không nên?</em>
Theo tôi, câu hỏi cần đặt ra không phải là "nên hay
không nên", mà là "<span class="underlined-text">nên như thế
nào, ở mức độ nào</span>". Không thể trở thành nước giàu
nếu chỉ làm gia công thuê mà không phát triển công nghệ.
Không thể phát triển công nghệ, nếu không có nền tảng khoa
học cơ bản, không có những người hiểu biết về khoa học
cơ bản để truyền đạt kiến thức cơ bản cho người khác
sử dụng và làm điểm tựa cho những người làm công nghệ.
Ví dụ, muốn có nhà máy điện nguyên tử, thì không phải cứ
mua về là xong. Khâu quan trọng nhất là làm sao đảm bảo an
toàn khi hoạt động, mà muốn đảm bảo an toàn thì không thể
thiếu một đội ngũ chuyên gia về vật lý nguyên tử theo dõi
nó. Một người làm khoa học cơ bản ở VN, kể cả khi không
có được công trình lý thuyết tầm cỡ quốc tế nào, nhưng
nếu người đó chịu khó theo dõi nắm bắt tình hình quốc tế
để nâng cao trình độ, rồi truyền đạt lại kiến thức cho
các thế hệ sau và cho những người cần ứng dụng các kiến
thức đó, thì cũng là có đóng góp quan trọng cho xã hội.
<em>6. Theo anh/ chị, Nhà nước, nếu đầu tư vào khoa học
cơ bản, nên đầu tư cụ thể vào việc gì?</em>
Theo tôi, cần đầu tư sao cho xây dựng được nền tảng
vững vàng, để có thể phục vụ cho sự nghiệp phát triển
kinh tế, văn hóa, xã hội. Khi có nền tảng vững vàng, môi
trường thuận lợi, thì các giải thưởng hay thứ hạng cao
trên thế giới tự nó sẽ đến với ta. Nhưng đừng có lấy
giải thưởng hay thứ hạng làm mục tiêu đầu tư, cái đó là
kiểu "thi thố" chạy theo danh hão.
Cần đặc biệt chú trọng đầu tư cho việc chấn hưng nền
giáo dục và đào tạo ở Việt Nam. Đây cũng là trách nhiệm
của giới khoa học, chứ không phải chỉ là việc của Bộ
GD-ĐT. Việc đổi mới chương trình phổ thông cần có các nhà
khoa học hàng đầu tham gia chủ trì, chứ đừng coi đấy chỉ
là việc của các nhà giáo phổ thông, bởi vì cần có tầm
nhìn cao và rộng mới dễ hiểu hơn cái gì là quan trọng, cái
gì là cần biết nhất, và cần học như thế nào cho dễ tiếp
thu kiến thức thực sự hơn. Chương trình giáo dục quá nặng
về hình thức ở VN hiện nay có nguy cơ làm thui chột khả năng
suy nghĩ và sáng tạo của nhiều học sinh, và tạo cho học sinh
thói quen thích danh hão. Muốn có nền khoa học công nghệ phát
triển, thì nền tảng giáo dục và văn hóa chung rất quan
trọng.
Việc thứ hai là cần thay đổi một cách cơ bản cơ chế
quản lý tài chính trong đại học và khoa học, đánh giá đúng
mức hơn giá trị của đào tại đại học và nghiên cứu khoa
học, để có thể nâng tỷ lệ đóng góp của nó cho nền kinh
tế lên đúng với thực tế (thay vì chỉ bằng một phần nhỏ
thực tế như hiện nay), thì từ đó mới có thể trả lương
các giảng viên đại học và người làm hoa học xứng đáng và
có đủ nguồn tiền để đầu tư cho khoa học.
Khoa học cơ bản cần được phát triển đồng bộ chứ
không nên trọng ngành nào hơn ngành nào. Những người nào hay
nhóm nào làm việc hiệu quả thì cần được ưu tiên đầu tư
thay vì bình quân chủ nghĩa hay lâu lên lão làng. Những ngành
nào đang tiếp cận sát được sát với ứng dụng thực tế
hơn, thì cần tận dụng huy động đầu tư từ nguồn ứng
dụng cho ngành đó, sẽ thuận lợi hơn cho sự phát triển.
Những ngành nào đang rất thiếu hụt mà rất cần (ví dụ như
ngành toán thống kê ở VN), thì cũng cần được đầu tư để
khuyến khích thế hệ trẻ đi vào ngành đó cho cân bằng lại.
<em>7. Anh/ chị có quan điểm thế nào về khoản đầu tư 651
tỷ đồng ngân sách để phát triển ngành toán ở VN?</em>
Con số 651 tỷ, chi trong 10 năm, thực ra là một con số khá
khiêm tốn nếu đem so với cả một nền toán học của một
đất nước 90 triệu dân, với hàng nghìn người trực tiếp
tham dự, và có ảnh hưởng đến hàng triệu học sinh sinh viên
và toàn bộ nền kinh tế xã hội nói chung. Số tiền đó chỉ
tương đương với 6km đường cao tốc, hay tương đương với
tổng chi phí kể cả lương trong một năm của một viện như
Viện Toán Toulouse. Ngành toán đang bị "suy dinh dưỡng" nặng
từ lâu nay, quá ít người muốn "dấn thân" vì triển vọng
thu nhập quá kém, gây ảnh hưởng xấu đến chất lượng giáo
dục đào tạo về toán ở mọi cấp, và không đáp ứng được
nhu cầu ứng dụng toán học của xã hội. Tôi không tin số
tiền này đủ để thúc nền toán học Việt Nam mạnh lên hơn
so với thế giới. Tôi nghĩ nó sẽ làm cho Việt Nam đỡ thụt
hậu thêm so với thế giới, vì ngay tại các nước còn nghèo
khác người ta cũng đang đầu tư cho khoa học và trả lương cho
người làm toán đàng hoàng hơn nhiều lần so với Việt Nam.
<em>8. Anh/ chị có hạnh phúc với cuộc sống và công việc
hiện tại?</em>
Tôi thấy mình khá là hạnh phúc trong cuộc sống hiện tại.
Công việc thì luôn có rất nhiều việc để làm, nhiều cái
chưa đạt được.
<em>9. Nếu có một bạn trẻ ở VN muốn theo đuổi ngành
toán lý thuyết, theo anh/ chị, bạn trẻ đó sẽ phải chuẩn
bị tinh thần cho những khó khăn, trở ngại gì? Làm sao để
vượt qua?</em>
Hiện tại, muốn theo đuổi ngành toán lý thuyết, thì hoặc
là phải có điều kiện kinh tế khá giả, hoặc là phải sẵn
sàng hy sinh chấp nhập cuộc sống vật chất khó hơn hơn là
nếu đi làm ngành khác. Muốn làm được tốt, có được các
kết quả nhiều người quan tâm, thì phải có môi trường học
tập và làm việc tốt (điều ở VN đang rất thiếu), với
những người thầy hướng dẫn tận tình có tầm cỡ quốc
tế, cộng với sự bền bỉ theo đuổi không nản chí trong
nhiều năm.
<em>10. Ở nước mà anh/ chị đang sống và làm việc, mức
sống của nhà toán học lý thuyết so với mặt bằng trong xã
hội ra sao? Nhà nước có đầu tư cho toán học không và theo
cách nào nếu có? Nếu không thì lực lượng nào đầu tư cho
toán học?</em>
Ở Pháp không có sự chênh lệch đáng kể giữa lương ngành
toán lý thuyết và lương các ngành khoa học khác. Nước Pháp
có hệ thống phúc lợi xã hội rất cao, y tế và giáo dục
hầu như miễn phí. Đổi lại lương công chức tương đối
thấp. Vì các giáo sư ở Pháp là công chức nhà nước, nên
lương tuy thuộc loại khá trong xã hội vẫn thấp hơn so với
nhiều nước tư bản phát triển khác và thấp hơn những
người có trình độ tương đương làm cho các hãng tư nhân.
Nhà nước Pháp cũng nhận thấy sự kém cạnh tranh trong việc
thu hút các nhà khoa học giỏi ở Pháp do lương thấp, và sự
cần thiết phải đầu tư nhiều hơn cho khoa học. Họ đang tìm
cách cải tổ, ví dụ như đưa ra chính sách thưởng cao hơn cho
ai nghiên cứu tốt, tuy nhiên diễn biến của sự cải tổ này
khá chậm do sức ỳ lớn. Ngoài đầu tư của nhà nước cho
nghiên cứu toán học, còn có đầu tư của nhiều hãng công
nghiệp và công ty tài chính lớn cho toán ứng dụng, ví dụ như
Airbus, Renault, BNP Paribas, v.v
<em>Nguyễn Tiến Dũng </em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6438), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét