triển Văn hóa đọc ở Việt Nam" do Bộ Văn hóa, Thể thao và
Du Lịch cùng Ban điều hành Dự án giáo dục SachHay.com tổ
chức vào ngày 16.9.2010 tại TP.HCM</em>
<h2>Con đường nào cho Văn hóa đọc Việt Nam?</h2>
Là một đơn vị xuất bản sách còn non trẻ, hình thành mới
từ tháng 12.2008 tới nay với gần 30 đầu sách, phần lớn là
sách văn học nước ngoài, Chibooks luôn mong mỏi được đóng
góp một phần nhỏ bé nhằm làm phong phú thêm nền văn hóa
đọc nước nhà. Nhưng thực tế văn hóa đọc nước ta đang ở
tình trạng nào và làm sao để nâng cấp được nó vẫn là
một câu hỏi nhức nhối không chỉ của riêng Chibooks và giới
xuất bản.
<h3>Thực trạng mù mờ</h3>
Có lẽ chưa hề có một cuộc nghiên cứu chính thức nào ở
nước ta về thực trạng Văn hóa đọc nước nhà để định
vị và xác định những tác động cùng tầm ảnh hưởng của
nó với xã hội. Cũng không có những công bố công khai về các
số liệu xuất bản hàng năm như: số lượng các đầu sách
đã xuất bản, số lượng của từng thể loại sách xuất
bản, tỉ lệ phần trăm tăng hay giảm của từng thể loại
sách xuất bản so với cùng kỳ năm trước, hoặc thống kê số
lượng độc giả mua sách theo thể loại vì yêu thích hay vì nhu
cầu… để mà so sánh, phân tích và giúp các đơn vị xuất
bản từ đó mà căn cứ phân tích chiến lược xuất bản của
mình trong năm tới hoặc rút ra những kinh nghiệm xương máu cho
thành công hay thất bại của mình trong năm vừa qua. Trên trang
web của Bộ Thông tin và Truyền thông cũng chỉ đưa ra những
số liệu thống kê hết sức vắn tắt về tình hình xuất bản
như:
<div class="special_quote"><strong>Về Xuất bản:</strong>
Theo thống kê lưu chiểu, đến ngày 30/11/2009 toàn ngành
đã xuất bản được:- Về sách: 20.601 cuốn với
196.325.141 bản, đạt 111% về cuốn, 76% về bản so với
cùng kỳ năm 2008.- Về văn hóa phẩm: 804 loại với
15.953.000 bản, trong đó có 320 mẫu lịch với 11.700.000 bản
đạt 76,4% về bản so với năm 2008.
Nguồn: Cục Xuất bản (Mic.gov.vn)</div>
Với những con số quá khô khan và sơ lược như vậy, thật khó
có thể cung cấp nhiều những hỗ trợ tham khảo thông tin cho
cả độc giả lẫn các đơn vị xuất bản, đặc biệt là các
đơn vị xuất bản tư nhân vốn là những nơi khan hiếm thông
tin tổng kết chung trong ngành. Bên cạnh đó, báo chí truyền
thông đăng tin bài về thực trạng của ngành xuất bản cũng
không có số liệu chính xác và đầy đủ, chủ yếu là theo
số liệu của một vài đơn vị trong ngành cung cấp và viết
theo cảm nhận chủ quan hoặc dựa theo ý kiến của một số
người làm trong ngành xuất bản, chưa có con mắt bao quát của
toàn ngành và toàn thực trạng văn hóa đọc của xã hội.
Quay lại với câu hỏi thực trạng văn hóa đọc của nước ta
hiện nay ra sao? Phát triển đa dạng trăm hoa đua nở với rất
nhiều đầu sách và thể loại sách mới mỗi ngày. Đó là một
điểm mừng và đáng ghi nhận, đánh dấu sự phát triển mỗi
ngày của ngành xuất bản. Có cung mới có cầu, nếu người mua
không quan tâm nhiều tới sách, ắt hẳn dòng sản phẩm này
cũng không phát triển và sinh sôi đa dạng hàng ngày tới vậy.
Ngày càng nhiều có các tác phẩm mới của nước ngoài được
các đơn vị xuất bản trong nước mua bản quyền và chuyển
thể sang tiếng Việt. Điều này giúp độc giả trong nước có
điều kiện bước thêm trên cây cầu văn hóa và tri thức nối
với các nước bạn. Ngày càng nhiều sách mới của các tác
giả Việt Nam được ra mắt thị trường, được dịch ra
nhiều thứ tiếng và được đưa đi ra thị trường nước
ngoài, đánh dấu sự sáng tạo cá nhân không ngừng tăng cùng
sức lan tỏa văn hóa Việt Nam ra nước ngoài qua sản phẩm
sách. Tuy nhiên nếu hỏi thực trạng hiện nay đáng mừng hay
đáng lo, xin thưa rất mù mờ để đánh giá và đưa ra những
nhận xét đúng. Bởi nhìn chung nếu dạo quanh thị trường
sách, tuy đa dạng nhưng không có số liệu thống kê cụ thể,
người mua cứ mua một cách tự phát, người sản xuất cũng
sản xuất tự phát theo hướng chủ quan mà mình tự cho là
đúng. Không có công cụ đo lường thị hiếu và nhu cầu của
độc giả ở những lứa tuổi khác nhau, không có "phao cứu
trợ" từ phía số liệu phát hành để bám víu mà định
lượng, đong đếm, để nhận xét về mức độ mừng hay lo về
các con số tiêu thụ sách trên thị trường.
Tuy nhiên theo ý kiến chủ quan nhìn nhận của riêng tôi, tôi
nhận thấy tuy thị trường sách đa dạng và phong phú, người
Việt Nam có dần thói quen đọc sách hơn cùng với điều kiện
kinh tế ngày một cải thiện, song văn hóa đọc của nước ta
chưa cao, thậm chí còn ở mức độ thấp, xét về mặt bằng
chung trong xã hội. Rất nhiều đầu sách bán chạy thường chỉ
có tính chất giải trí rất thông thường, không mang lại
nhiều về các giá trị tinh thần hoặc kiến thức. Các sách có
giá trị lớn, có giải thưởng lớn trên quốc tế lại
thường bị xếp xó, tồn kho và bán giảm giá triệt để,
khiến không ít đơn vị làm sách phải đau xót và dần dà
phải chấp nhận chạy theo xuất bản dòng sách giải trí phục
vụ nhu cầu của đông đảo độc giả nhằm đảm bảo độ an
toàn trong kinh doanh. Điều này về lâu dài dễ tạo nên một
nền văn hóa đọc giải trí và bình dân.
<h3>Giải pháp phải từ gốc rễ</h3>
Để nâng cao văn hóa đọc của nước nhà, trước hết cần
tìm tới gốc rễ của nó để chăm chút, tưới tắm, giúp cho
cái rễ đó chắc khỏe, trụ mãi với thời gian. Có như vậy
rễ cây mới tiếp tục hút nhựa sống nuôi những cành lá xum
xuê bên trên. Nói một cách đơn giản rằng muốn nâng cao văn
hóa đọc, trước hết phải xây dựng văn hóa đọc và xây
dựng hạ tầng cơ sở cho văn hóa đọc. Việc xây dựng này xin
đừng chỉ vứt riêng trách nhiệm cho những người làm xuất
bản. Không phải cứ in ra nhiều sách là nâng cao được văn
hóa đọc. Chúng tôi-những người làm sách- chỉ là một phần
rất nhỏ cung cấp cho các bạn-người đọc- công cụ để
tiếp cận và nâng cao văn hóa đọc của chính mình. Hãy nhìn
nhận một cách công bằng rằng việc xây dựng văn hóa đọc
phải là ý thức chung của toàn xã hội, với mỗi con người,
mỗi gia đình, mỗi thế hệ, mỗi đơn vị cơ quan, mỗi chính
quyền, mỗi thời đại. Con người khi mới sinh ra như một tờ
giấy trắng, cũng giống như một cái rễ non yếu ớt.
<em><strong>Nếu chúng ta hình thành được, xây dựng được văn
hóa đọc ngay tại gia đình, bố mẹ chịu khó mua sách vở về
đọc cho con cái nghe trước khi đi ngủ hàng ngày, dần dà tự
tập cho con thói quen đọc sách thì đứa trẻ sẽ lớn dần
cùng sở thích đọc sách được bồi dưỡng và phát triển theo
năm tháng.</strong></em> Cái rễ non mới gặp điều kiện thuận
lợi mới cắm sâu trong đất, hút lấy sức sống mà lớn dần.
Song song với việc đó, nhà trường phải xây dựng và hướng
dẫn cho trẻ tiếp cận với văn hóa đọc qua những biện pháp
sau: tập cho chúng ý thức đọc hàng ngày qua việc đọc diễn
cảm hoặc kể chuyện trên lớp; xác định và phân loại cho
trẻ về mục đích đọc (theo nhu cầu, sở thích, hay phong trào,
hay cần nâng cao kiến thức đi học, hoặc do tò mò muốn tìm
kiểu thêm…)… Thầy cô nên khuyến khích cho các em đọc thêm
các giáo trình, sách tham khảo mở rộng kiến thức tự nhiên
cho trẻ. Các nhà trường (từ cấp 1 tới đại học) cần mở
rộng các thư viện miễn phí cho học sinh với nhiều đầu sách
phong phú phù hợp với lứa tuổi, ngoài giáo trình học, để
thư viện trở thành một sân chơi được yêu thích, chứ không
chỉ đơn thuần chỉ là nơi hành xác lo chạy đua trước các
kỳ thi. Các đơn vị cơ quan, đặc biệt là các cơ quan lớn
như cấp Vụ, Cục, các tập đoàn lớn… nên dành quỹ xây
dựng các thư viện nhỏ miễn phí cho cán bộ công nhân viên
trong cơ quan, để việc đọc sách trở nên dễ dàng hơn đối
với cả những người không có điều kiện thuận lợi về kinh
tế hoặc eo hẹp về thời gian đi lại mượn sách ở các thư
viện lớn… Việc xây dựng các thư viện chuyên ngành này mang
giá trị tích cực nhiều mặt: vừa cung cấp sách vở tài liệu
chuyên ngành mà cơ quan đó đang làm, vừa cung cấp những kiến
thức xã hội khác bổ sung thêm từ sách vở tham khảo. Những
cán bộ công nhân viên được hưởng quyền lợi mượn sách
từ thư viện của cơ quan mình sẽ cảm thấy gắn bó thiết tha
và có tình cảm hơn với nơi công tác. Một khi việc đọc sách
được phổ cập rộng rãi từ nhỏ tới lớn, hình thành và
phát triển theo cả một chặng đường dài và cả quãng thời
gian sống, con người mới phát triển và định hình được văn
hóa đọc cho cá nhân mình. Từ đó mỗi người sẽ tự phân
hóa, chọn lọc dòng sách mà mình cần và thấy phù hợp với
bản thân qua từng giai đoạn cuộc sống. Lúc đó tự bản thân
mỗi người sẽ coi việc đọc như một nhu cầu tất yếu hàng
ngày như việc ăn cơm, uống nước.
Song song với việc xây dựng cơ sở hạ tầng của văn hóa
đọc, chúng ta cũng cần phải xây dựng môi trường trong sạch
và lành mạnh cho văn hóa đọc phát triển. Trong đó, các nhà
quản lý chuyên ngành cấp quốc gia phải nhanh chóng lập ra một
lộ trình cho việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc cả
nước theo những chặng đường lớn 10-20-30 năm/lần, tuyệt
đối không để phát triển tự phát hoặc theo những kế hoạch
ngắn hạn một vài năm, thực thi theo kiểu đối phó và hài
lòng với những con số nhỏ lẻ tuy tăng trưởng so với năm
trước. Để từ đó các ban ngành mới thống nhất đường
hướng phát triển, vạch ra những phương án tối ưu để nâng
cao chất lượng sản xuất mà cụ thể ở đây là sản phẩm
sách. Làm sao để sách đến với độc giả đa dạng hơn, phong
phú hơn, luôn cập nhật được những kiến thức mới nhất
của nhân loại trên toàn thế giới? Làm sao để các đơn vị
xuất bản sống được tự tin và đàng hoàng bằng nghề, chỉ
chuyên tâm làm sách mà không phải lo ngại đối phó với nạn
sách lậu, sách giả, sách không bản quyền, không phải đau xót
hoặc tuyệt vọng khi thấy sản phẩm của mình bị đánh cắp
trắng trợn? Chỉ khi mọi quyền lợi của người làm sách
được đảm bảo như: đảm bảo kinh tế sản xuất, có vị
thế xã hội, được tôn trọng và sánh ngang vị trí như các
ngành nghề khác… thì họ mới chuyên tâm làm ra các sản phẩm
hay, sản phẩm đẹp, chất lượng tốt, nội dung chọn lọc.
Chính phủ cần đưa ra những biện pháp cứng rắn hơn nữa
trong việc xử lý những sai phạm phát hành dẫn đến hậu quả
gây thiệt hại nghiêm trọng cho các đơn vị xuất bản như:
cương quyết tịch thu và tiêu hủy sách giả, phạt nặng gấp
200% giá trị lô hàng lậu, hàng giả bị phát hiện, cương
quyết tịch thu giấy phép kinh doanh của các đơn vị phát hành,
các cửa hàng sách sau khi có chứng cứ kinh doanh hàng giả, hàng
lậu từ lần phát hiện thứ 2, mạnh tay dẹp các chiếu sách
vỉa hè, vừa mất mỹ quan đường phố vừa hạ giá trị sách,
vừa là nơi dễ dàng tiêu thu sách giả, sách lậu khó kiểm
soát… Đồng thời phải tích cực tuyên truyền cho người dân
để nâng cao ý thức bảo vệ sách thật, sách bản quyền, phân
biệt được sách giả và sách thật, phải coi sách như một
sản phẩm đầy đủ giá trị như các sản phẩm tiêu dùng khác
và người tiêu dùng sẽ bị thiệt hại nặng nếu sử dụng
hàng giả, hàng nhái kém chất lượng.
Văn hóa đọc chỉ phát triển khi có môi trường phát triển và
môi trường đó chỉ có khi con người có ý thức xây dựng nên
và học cách bảo vệ nó dài lâu. Hãy xây dựng và bảo vệ
văn hóa đọc từ bây giờ, đó chính là tương lai của cả
một thế hệ con cháu bạn sau này./.
<em>TP.HCM ngày 9.9.2010</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6451), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét