width="505" height="199" alt="vina.jpg" /></div>Hà Nội – Một trong
những công ty nhà nước hàng đầu gần sụp đổ của Việt Nam
đã phơi bày những hạn chế của thời kỳ phục hồi kinh tế
đất nước.
Được cho là một trong những ngôi sao của các thị trường
mới nổi thế hệ mới, nước Việt Nam do những người Cộng
sản lãnh đạo đã vươn dậy từ những năm chiến tranh tới
việc trở thành một mắt xích quan trọng trong nền kinh tế
toàn cầu, đang sản xuất mọi thứ từ linh kiện máy tính,
điện thoại di động đến tôm, giày dép, và dầu mỏ.
Phần lớn tăng trưởng đến từ công ty tư nhân nhỏ với hệ
thống nhà xưởng sản xuất hàng hóa cho châu Âu hoặc Mỹ,
trong khi đó các nhà đầu tư nước ngoài rót hàng tỉ USD vào
các nhà máy giày dép, quần áo và điện tử. Tuy nhiên, chiếm
khoảng 1/3 trong nền kinh tế của Việt Nam là do các công ty nhà
nước kiểm soát – đây là một phần của chính sách nhằm
đảm bảo cho các ngành công nghiệp chủ chốt như dầu mỏ,
khai khoáng và đóng tàu vẫn nằm dưới sự kiểm soát của
Việt Nam.
Giờ đây, những nguy cơ của chiến lược này trở nên rõ ràng
hơn giữa một vụ bê bối tài chính lớn tại Tập đoàn Công
nghiệp Tàu thủy Việt Nam gọi tắt là Vinashin, vụ bê bối này
khiến các nhà đầu tư ngày càng hồ nghi về việc Việt Nam có
thể đủ sức hỗ trợ cho các tập đoàn nhà nước bao lâu
nữa.
Vài tuần gần đây, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã sa thải
liên tiếp hai người phụ trách tập đoàn Vinashin sau khi khối
nợ của công ty lên đến 4,7 tỉ USD, đẩy công ty vốn là một
trong những tập đoàn lớn nhất của Việt Nam tới bờ vực
phá sản. Cựu Chủ tịch Phạm Thanh Bình bị bắt hồi tháng 8
với cáo buộc giả mạo các báo cáo tài chính của tập đoàn
cũng như vi phạm các quy định pháp luật khác; người thay
thế, ông Trần Quang Vũ cũng bị tạm giam để phục vụ cho
công tác điều tra về những hành vi của ông khi điều hành
xưởng đóng tàu của công ty.
Cả ông Bình và ông Vũ đều không thể liên lạc được để
có những bình luận quanh việc này. Các nhà phân tích pháp
luật nói rằng, theo hệ thống luật pháp Việt Nam, họ không
thể có luật sư cho tới khi được đưa ra tòa.
Cả ba nhà quản trị khác cũng bị bắt giữ, gồm một cựu
kiểm soát tài chính, hai nhà quản lý chi nhánh và không thể
liên lạc được để có lời giải thích vụ việc. Trong một
cuộc phỏng vấn với báo chí địa phương trước khi bị bắt,
ông Vũ nói rằng, ông "choáng váng" với những kết luận
phơi bày thực trạng Vinashin.
Vấn đề cơ bản của Vinashin, theo các tài liệu nội bộ chính
phủ mà Wall Street Journal được biết, là sự mở rộng quá
gấp gáp trong nỗ lực để trở thành hãng đóng tàu lớn trên
toàn cầu. Giám sát lỏng lẻo và phớt lờ các quy định tài
chính đã đóng góp vào cuộc khủng hoảng này, tài liệu cho
biết. Một số nhà phân tích độc lập cho hay, những
<em><strong>mối quan hệ chính trị vững chắc của công
ty</strong></em> cũng ngăn cản việc xem xét các vấn đề khó
khăn tại Vinashin từ khi mới nổi lên cho tới lúc công ty
đứng bên bờ vực tai họa.
Cựu chủ tịch tập đoàn, ông Bình, đã đầu tư mạnh tay vào
các lĩnh vực bên ngoài chuyên môn của tập đoàn như khách
sạn, bảo hiểm, sản xuất bia rượu trong khi lại mua sắm các
tàu cũ phục vụ việc vận tải hàng hóa trên biển của
Vinashin, các nhà phân tích tình hình của chính phủ cho biết.
Một trong những tàu mà ông Bình mua sản xuất tại Ba Lan năm
1973 nhưng không thể đưa vào hoạt động vì thân tàu nứt vỡ.
Rất nhiều lĩnh vực kinh doanh của Vinashin "<em>nằm ngoài tầm
kiểm soát</em>", theo một báo cáo kết luận của chính phủ
đưa ra ngày 4/8, và chia sẻ với các chủ nợ. Việc quản lý
với "<em>các doanh nghiệp nhà nước và tập đoàn kinh tế nói
chung và Vinashin nói riêng là kém hiệu quả và không tương
xứng</em>", báo cáo nhấn mạnh.
Thêm vào đó, Vinashin còn phải đối mặt với những thách
thức trong một ngành công nghiệp nơi các rào cản để tiếp
cận khá cao, và các công ty Hàn Quốc cũng như Trung Quốc đã
được củng cố.
Các quan chức tài chính của chính phủ và văn phòng thủ
tướng đã không có hồi đáp về các câu hỏi của chúng tôi.
Hai năm trước, trong một cuộc phỏng vấn với The Wall Street
Journal, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nói rằng, doanh nghệp nhà
nước cần hoạt động hiệu quả hơn và Việt Nam nên có cả
lĩnh vực nhà nước, tư nhân mạnh mẽ.
Các nhà phân tích và giới đầu tư khẳng định, không có dấu
hiệu nào chứng tỏ những công ty nhà nước chủ chốt khác
của Việt Nam (bao gồm Tập đoàn Dầu khí Quốc gia) là đang
gặp khó khăn. Kinh tế Việt Nam nói chung tiếp tục phát triển
bất chấp những vấn đề của Vinashin.
Nhưng, những sai lầm đã làm giới đầu tư lo lắng. Trong khi
các thị trường chứng khoán ở những nước lân cận như
Indonesia và Philippines đạt mức cao kỷ lục, chỉ số chứng
khoán chính của Việt Nam lại giảm 8,3% kể từ đầu năm nay
khi nhà đầu tư lo lắng về mức độ ổn định của sự bùng
nổ Việt Nam.
Nó cũng có thể cảnh báo các nhà sản xuất nước ngoài khi
họ đang tăng cường lựa chọn Việt Nam như một khu vực sản
xuất thay thế Trung Quốc, khi mức lương tại nước này đang
gia tăng nhanh chóng. Intel Corp., Tập đoàn Công nghệ Foxconn và
Canon là những nhà đầu tư lớn nhất ở đây. Những bất ổn
ấy lại được tăng thêm bởi vấn đề tiền tệ, và trong khi
chi phí ở một số lĩnh vực thấp hơn, thì giá nhập khẩu
nguyên liệu thô lại gia tăng, đôi khi xảy ra trường hợp
thiếu đô la.
"<em>Chúng tôi than phiền nhiều năm – đôi khi là thất vọng
– về việc sử dụng các nguồn tài nguyên của doanh nghiệp
nhà nước. Họ hất cẳng các doanh nghiệp tư nhân hiệu quả
hơn – đối tương có lúc gặp khó khăn để đảm bảo nguồn
vốn</em>", đó là ý kiến của ông Nguyễn Quang A, người
đứng đầu một nhóm chuyên gia cố vấn kinh tế độc lập
của Việt Nam cho tới khi những nhà sáng lập chọn cách đóng
cửa nhóm này vào năm ngoái giữa bối cảnh chính phủ thắt
chặt kiểm duyệt. "<em>Chính phủ sẽ không thay đổi những
điều này. Họ nói rằng đó là ý thức hệ, nhưng đó chỉ là
sự ngụy biện. <strong>Thực chất là việc nắm giữ quyền
lực kinh tế</strong></em>".
Rất nhiều trong số 4.000 doanh nghiệp nhà nước của Việt Nam
đã mở rộng tầm với trong những năm gần đây khi dòng vốn
chảy vào đất nước. PetroVietnam mở rộng sang lĩnh vực du
lịch, thành lập các công ty con về tài chính và xây dựng một
khách sạn năm sao ở Hà Nội. Tập đoàn Điện lực Việt Nam
thì đầu tư mạnh vào các mạng lưới điện thoại di động
và bơm 250 triệu USD vào dự án nghỉ dưỡng bên bờ biển.
Việc này đã gây nên sự giận giữ từ các doanh nghiệp và
người dân – vốn thường xuyên phải chịu cảnh thiếu điện
từ sự can thiệp của chính phủ về giá điện đã ngăn cản
việc đầu tư vào kinh doanh lĩnh vực cốt lõi của EVN , thậm
chí dù nhu cầu điện đang tăng 15%/năm.
Trong nhiều trường hợp, Vinashin và các công ty nhà nước khác
được khuyến khích để mở rộng và nhận lấy rủi ro hơn vì
chính phủ mong muốn họ trở thành các tổ chức toàn cầu,
những nhà kinh tế học cho biết, rất giống với mô hình
chaebol của Hàn Quốc – những tập đoàn khổng lồ trợ giúp
trực tiếp công cuộc công nghiệp hóa nhanh chóng của nước
này và sản sinh ra các tên tuổi như Hyundai hay Samsung.
Tuy nhiên, theo giới phân tích, thường thì các công ty này quá
thiếu khả năng để cạnh tranh trên vũ đài toàn cầu. Lĩnh
vực doanh nghiệp tư nhân đã mở rộng sản lượng công nghiệp
của họ lên 16% so với cùng kỳ năm trước trong tháng 8; con
số này ở lĩnh vực nhà nước chỉ là 8%. Chính phủ chỉ thị
cho các ngân hàng nhà nước mở rộng các khoản cho vay lãi
suất thấp với các công ty có liên quan tới chính phủ, đặc
biệt là trong suốt cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu,
khiến các doanh nghiệp tư nhân quy mô nhỏ hơn đang vật lộn
để bảo đảm nguồn tín dụng bất bình, các nhà phân tích
địa phương cho biết.
Quan chức tài chính chính phủ đã không trả lời khi được
yêu cầu đưa ra bình luận.
Các công ty nhà nước cũng đang góp phần làm trầm trọng thêm
thâm hụt ngân sách, dẫn tới ba lần phá giá tiền tệ trong
chín tháng qua làm giảm giá trị đồng tiền Việt Nam khoảng
10% so với đồng đô la Mỹ vào thời điểm rất nhiều chính
phủ châu Á khác đang vật lộn để kiểm soát sự tăng giá
của đồng bản tệ.
Jonathan Pincus, phụ trách Chương trình Kinh tế Fulbright của
Đại học Harvard tại thành phố Hồ Chí Minh nói, đó là vì
các doanh nghiệp nhà nước đồ sộ của Việt Nam sử dụng quá
nhiều vốn – khoảng một nửa tổng vốn đầu tư của đất
nước – và sản xuất quá ít trong sự so sánh với lĩnh vực
tư nhân, buộc Việt Nam phải nhập khẩu thêm nguồn vốn chứ
không làm khác được.
Việt Nam đã tiến hành quá trình tái cơ cấu lớn lĩnh vực
quốc doanh trong những năm 1990 như một phần của tiến trình
đổi mới giữa bối cảnh Liên Xô sụp đổ. Trong khi các nền
kinh tế vệ tinh khác của Liên Xô cũ đi theo con đường khác
hẳn, nhanh chóng tư hữu hóa các ngành công nghiệp và dỡ bỏ
vai trò nhà nước khỏi các doanh nghiệp lớn, thì Đảng Cộng
sản Việt Nam lại vẫn nắm quyền lực và đi theo cách làm
thận trọng, tự do hóa từng bước trong khi vẫn duy trì kiểm
soát chính trị chặt chẽ như của Trung Quốc.
Việt Nam đã giảm số lượng công ty quốc doanh từ 12.000 năm
1989 xuống còn khoảng 4.000 hiện tại thông qua liên doanh liên
kết và tư nhân hóa. Doanh nghiệp nhà nước chiếm khoảng 1/3
nền kinh tế Việt Nam hiện tại, so với mức gấp đôi trong
một thập niên hoặc hơn trước đây.
Nhưng quá trình đại tu được cho là diễn ra chậm chạp trong
những năm gần đây, theo đánh giá của giới phân tích và nhà
đầu tư, một số công ty nhà nước còn trở nên lớn hơn.
Trong số 50 công ty doanh thu lớn nhất của Việt Nam, 34 công ty
là nhà nước bao gồm chín tập đoàn hàng đầu.
Một số người Việt trong trao đổi riêng tư đã nhìn nhận
biểu hiện lỡ trớn từ Thủ tướng Dũng. Một chú lính gia
nhập du kích quân Việt Cộng với vai trò giao liên và nhanh
chóng được thăng chức, ông đã trở thành thủ tướng trẻ
nhất của Việt Nam vào năm 2006 ở tuổi 56 và nổi tiếng là
một nhà cải cách táo bạo. Nhiều nhà quan sát dự đoán ông
Dũng sẽ thúc đẩy tốc độ tư nhân hóa và tái cơ cấu.
Thay vào đó, ông Dũng, hiện ở tuổi 60, đã mở rộng ảnh
hưởng của khu vực kinh tế nhà nước, đưa rất nhiều công ty
lớn nhất của Việt Nam vào nằm dưới sự chỉ đạo trực
tiếp của ông thay vì giám sát họ thông qua những bộ ngành
chính phủ khác nhau như các trường hợp trước đây. Ông hy
vọng nhanh chóng phát triển các tập đoàn địa phương trở
thành những công ty quốc tế lớn. Việc khuyến khích các tập
đoàn lớn cũng phù hợp với mục tiêu của Việt Nam là giữ
các ngành công nghiệp chủ chốt trong tay nhà nước.
Trong một số khía cạnh, cách tiếp cận của Việt Nam mang lại
kết quả tốt. Ngân hàng Phát triển châu Á và các tổ chức
khác đã đánh giá cao Việt Nam vì nhanh chóng mở rộng kinh tế
trong khi tránh được bất bình đẳng gia tăng đang là vấn nạn
với nhiều nền kinh tế tăng trưởng nhanh khác trong thế giới
đang phát triển. Số lượng người đói nghèo giảm từ 58% năm
1993 xuống còn 12% trong 91 triệu dân hiện tại. Con số này
thấp hơn mức 25% đói nghèo ở Ấn Độ và 17% sống dưới
mức nghèo khổ tại Indonesia.
Dù sao thì, đặt quá nhiều quyền lực vào tay các chủ doanh
nghiệp nhà nước, đã đẩy họ vào những tình thế lúng túng
– như những gì đã diễn ra tại Vinashin với cựu chủ tịch
tập đoàn.
Ông Bình, 57 tuổi là một kỹ sư đóng tàu được đào tạo
tại Đông Đức. Ông giữ trọng trách đứng đầu Vinashin vào
lúc tập đoàn thành lập năm 1996 và bắt đầu hoạt động
để đưa tập đoàn vào một cuộc đấu với các đại gia
đóng tàu của Hàn Quốc. Một người đàn ông từng trải với
khuy măng séc và chiếc áo vét hợp thời, ông rất khác so với
những nhà lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước của Việt Nam.
Những người hiểu biết về ông Bình cho là ông "được
lòng" các khách hàng nước ngoài khi ông vận động hành lang
để họ vào Việt Nam. Năm 2008, Ngân hàng Deutsche Bank AG bổ
nhiệm ông vào ban cố vấn châu Á – Thái Bình Dương của họ
và xác nhận ông vẫn giữ vai trò này.
Đầu tiên, Vinashin tăng trưởng nhanh chóng, trung bình tăng từ
35-40%/năm, theo thống kê từ chính phủ. Tập đoàn xây dựng
khối lượng nhân viên gồm 70.000 người và gia tăng 28 xưởng
đóng tàu. Phần lớn các tàu này để phục vụ khách hàng
nước ngoài, theo kế hoạch của chính phủ.
Nhưng khi kinh tế toàn cầu khủng hoảng năm 2008, Vinashin mất
khoảng 8 tỉ USD giá trị các hợp đồng đóng tàu, lấy đi
của công ty lượng tiền cần thiết để hoàn thành các dự án
và dịch vụ nợ lại – bao gồm toàn bộ 750 triệu vay của
chính phủ từ khoản tiền thu được của lần phát hành trái
phiếu đầu tiên năm 2005.
Những chủ nợ của Vinashin bao gồm nhiều nhà đầu tư nước
ngoài chưa xác định được, trong đó có một quỹ đầu tư ở
Hong Kong. Credit Suisse đã thu xếp khoảng 600 triệu USD nợ nước
ngoài cho Vinashin năm 2007.
Kết quả điều tra sơ bộ của chính phủ cho thấy, ông Bình
đã vi phạm các quy định khi Vinashin mở rộng và sau đó vỡ
tung, cáo buộc ông bổ nhiệm anh em, con cái vào các vị trí quan
trọng trong công ty. Không thể liên lạc được với người em,
và con trai của ông để có lời giải thích. Theo tài liệu của
chính phủ, năm 2009 và quý một năm 2010, chính phủ đã cáo
buộc ông Bình đệ trình các báo cáo tài chính khẳng định
Vinashin vẫn thu lời trong khi thực tế là bị thua lỗ nghiêm
trọng.
Những người thân cận với Bộ Chính trị của Việt Nam lo
lắng rằng, bê bối Vinashin sẽ xói mòn danh tiếng quản lý kinh
tế tốt của Hà Nội. Một trong những báo cáo nội bộ của
chính phủ ngày 4/8 cảnh báo "<em>điểm mấu chốt là ngăn
chặn tình trạng suy yếu, vi phạm của Vinashin khỏi sự tổn
hại đến những thành tựu lớn lao, toàn diện của đất
nước chúng ta… và lòng tin vào Đảng, Nhà nước</em>".
Chính phủ đã bơm 3 nghìn tỉ đồng, 158 triệu USD vào công ty
này trong năm 2009, theo tài liệu chính phủ.
Cuối cùng, ông Dũng đã sa thải ông Bình do những sai lầm tại
Vinashin và sau đó tái cơ cấu tập đoàn bằng việc chuyển
nhiều tài sản của công ty sang các tập đoàn khác, để công
ty có thể tái tập trung vào công việc cốt lõi, người nắm
rõ tình hình nói như vậy. Trong đánh giá nội bộ về tình
hình tài chính của Vinashin, chính phủ nói công ty này có thể
ổn định vào năm 2015.
Người dịch: Phạm Hữu
Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2010
Nguồn: <a
href="http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704652104575493520176041784.html">The
Wall Streets Journal </a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6489), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét