trách nhiệm hỏi tôi vấn đề xã hội trầm trọng nhất, bức
xúc nhất của chúng ta hiện nay là gì? Câu trả lời của tôi
khiến cho đồng chí ấy trầm ngâm: "<em>Quốc nạn tham nhũng,
đại dịch HIV-AIDS, ma tuý, mại dâm, nạn buôn lậu xuyên quốc
gia... là những vấn đề xã hội nghiêm trọng đang được nói
đến nhiều. Nhưng theo tôi, điều bức xúc nhất, trầm trọng
nhất là một lối sống tệ hại đã trở thành thói quen của
không ít người, đó là thói đạo đức giả, nói một đằng,
làm một nẻo; trong hội nghị thì gật gù tán thưởng, ra quán
trà thì dè bỉu, chê bai, trên diễn đàn thì cao đàm khoát
luận những chuyện cao siêu, vào quán nhậu thì bàn mưu tính
kế kiếm chác, lừa gạt ti tiện... Sự nguy hại khôn lường
của nó chính là đã tạo ra một tập quán e ngại, lẩn tránh
sự thật, chỉ thích cái nghe cái giả không dám nhìn thẳng vào
sự thật, nói đúng sự thật, tự đánh lừa mình bằng cái
giả đã quá quen tai. Tai mình, và nhất là tai cấp trên. Dần
dần, không chỉ là quen tai, mà rồi cũng quen trong hành vi ứng
xử và nguy hiểm hơn nữa là quen trong một nếp tư duy. Tôi
nghĩ rằng, đây là một bệnh lý xã hội trầm trọng, và kéo
dài, cần phải dũng cảm gọi đúng tên, để đấu tranh khắc
phục</em>". Câu trả lời ấy tôi bật ra ngay khi được hỏi vì
nó đã nung nấu từ lâu, từ những quan sát, tiếp xúc, va
chạm, kiểm nhận, suy ngẫm...
Chuyện đạo đức giả đâu phải là mới mẻ gì mà om sòm làm
vậy? Vẫn là chuyện xưa cũ cả đấy thôi. Chẳng thế mà Uy
viễn Tướng công Nguyễn Công Trứ đã tự lỡm mình: "<em>Ban
ngày quan lớn như thẩn, Ban đêm quan lớn tần mần như ma. Ban
ngày quan lớn như cha. Ban đêm quan lớn rầy rà như con</em>".
Thì cũng là một thứ đạo đức giả được thành thật phơi
bày đấy chứ gì.
Nhưng để tự lỡm mình, chỉ ra được cái tếu táo của chính
mình là vì con người ấy dám thật với mình, thật với đời.
Và để có cái thật ấy, phải là nhân cách của người
"<em>cầm quân đến tài danh tướng, làm thơ đến bậc văn
hào</em>".
Đó chuyện đời xưa. Còn chúng ta nay đang xây dựng Chủ nghĩa
xã hội cơ mà. Thi hào Na-dim Hít-mét từng viết về Chủ nghĩa
Xã hội: "<em>Em hiểu không, Chủ nghĩa xã hội. Làm thế nào
cắt nghĩa cho em. Đó là lúc tự do đã hóa thành muối ăn với
bánh đậm đà. Thành lời thật trên môi ta nói. Thành lửa
hồng trong bếp của ta</em>" (Xuân Diệu dịch). Chủ nghĩa Xã
hội đích thực đòi hỏi cái thật, nó đối lập với cái
giả. Chính vì thế để cho cái giả len lỏi vào tận chân tơ
kẽ tóc của cuộc sống, ngư trị trong kết cấu hạ tầng tâm
lý xã hội thì đó là một trọng bệnh lý xã hội.
Không là trọng bệnh sao được khi có người mặc sắc phục
cảnh sát giao thông, với xe moto, xe Jeep của Nhà nước trang bị
cho... để đảm bảo trật tự, an toàn giao thông, giữ gìn phép
nước thì lại trở thành nỗi kinh hoàng của dân với nạn mãi
lộ công khai và trắng trợn của họ. Báo Tuổi Trẻ số
11.4.2000 chạy một dòng tít: "Không thể dẹp được mãi lộ
trong cảnh sát giao thông?" đã dẫn ra lời của một người
dân: "<em>Mãi lộ với cảnh sát giao thông ngày nay đã là
chuyện bình thường đến nỗi nhiều lúc trở thành đòi hỏi
trắng trợn. Xe vi phạm luật lệ giao thông chỉ cần một gói
Ba số, mười ba, mười lăm ngàn đồng là xong ngay. Có những
cảnh sát giao thông cầm ngay tiền, thuốc giữa chốn đông
người chẳng ngại ngùng e sợ luật lệ gì cả. Tôi là một
người dân đã bao lần chứng kiến cảnh này mà lòng xốn xang
tự hỏi kỷ cương xã hội đâu rồi.</em>"
Không là trọng bệnh sao được khi có một dịch vụ làm "phao"
rất rầm rộ và công khai để bán cho học sinh quay cóp trong
các kỳ thi ở tất cả các cấp, khi cả một cấp ủy huyện
nọ chuẩn bị cho những cán bộ chủ chốt của họ vào Tp. Hồ
Chí Minh thi bằng Cử nhân luật đã "chu đáo" đến độ mua
sẵn một máy photocopy hiện đại và một máy phát điện nhỏ
chở lên xe mang đi. Để làm gì vậy? Để photocopy, hoặc dù có
gần thì nhỡ đang photo bài giảng do "thầy" được thuê đi
cùng làm hộ mà đúng lúc ấy bị cúp điện thì làm sao các
"sĩ tử" của huyện nhà kịp nhận được bài giải mà
chép! (báo An ninh thế giới). Ôi chuẩn bị thi "chu đáo" đến
vậy thật có một không hai. Chẳng thế mà việc mua bằng, bán
điểm, xin học hàm chạy học vị trở thành một nỗi ô nhục
khiến cho vàng thau lẫn lộn, thật giả khó phân đâu là tiến
sĩ thật, đâu là tiến sĩ rởm trở thành nỗi canh cánh trong
tâm lý xã hội.
Thời cụ Nguyễn Khuyến loại "tiến sĩ giấy" "cũng cờ, cũng
biển, cũng cân đai. Cũng gọi ông nghè có kém ai"... với "cái
giá công danh ấy mới hời" cũng đã từng bị lên án, nhung
"đại trà" đến như bây giờ thì quả thật là chưa! Chưa là
vì trước đây làm gì có cái cơ chế người đời "cử"
trước "thi" sau. Người ta nói thi cử là tuân theo cái logic
thông thường, chuẩn bị tri thức đủ để có khả năng đảm
nhiệm những công việc đòi hỏi cần phải có những tri thức
ấy. Và thi là để những cơ quan có thẩm quyền xác nhận
thực lực của những người đã dày công chuẩn bị đón nhận
những công việc mà họ có khả năng đảm nhận và mong muốn
được đảm nhận. Ấy thế mà làm ngược lại với lôgic
thông thường đó lại là một thực tế khá phổ biến trong
việc lựa chọn và đề bạt cán bộ của ta hiện nay: cứ
việc cử đã rồi nếu cần thì thi sau, đương nhiên là cũng
có những căn cứ để dựa vào mà cử như quá trình công tác,
lý lịch chính trị, kinh nghiệm tích lũy... Nhưng khi đã được
cử rồi thì mọi chuyện thi sẽ rơi vào một tình huống khác.
Vì rằng "<em>Dứt khoát phải có thi rồi mới cử... Ngày nay,
đa số cán bộ lại được cử rồi mới thi</em>". Thế mới có
chuyện các kiểu chạy, chạy thầy, chạy hội đồng thi, chạy
điểm, chạy bằng... "nhiều nhất là ở các trường kinh tế,
quản trị kinh doanh, ở các lớp tại chức mở ở địa phương
để cấp bằng đại học cho các quan chức củng cố ghế của
họ. Bởi vậy mới có tình trạng người có bằng giả thì
ngồi đấy, người có bằng thật thì thật thì thất nghiệp"
(GS. Nguyễn Văn Chiển, Tạp chí Tia Sáng số 5.2000).
Bởi thế mới có những con số đau lòng: có đến 65% giám
đốc và tổng giám đốc các doanh nghiệp nhà nước của xứ ta
không có "<em>khả năng đọc và hiểu được quyết toán tài
chính hàng năm</em>" cho nên mới có chủ trương "phải đào tạo
lại đội ngũ giám đốc, tổng giám đốc này, nghĩa là phải
giúp họ tiếp tục tồn tại và phát triển trong khi hàng vạn
sinh viên được đào tạo chính quy và tốt nghiệp các trường
đại học kinh tế có thừa khá năng đọc và hiệu quyết toán
tài chính thì chẳng thể nào tìm kiếm việc làm được" (Báo
Thanh Niên ngày 2-6).
Bởi thế mới có những chuyện thi cử đáng xấu hổ như một
nghiên cứu sinh trả lời thầy hướng dẫn "<em>thầy cứ góp ý
kiến thoải mái, tôi sẽ báo thư ký của tôi nó sửa và viết
lại theo đúng ý thầy</em>". Đáng sợ hơn nữa là cái cơ chế
đáng xấu hổ ấy đã thấm vào đến tuổi trẻ học đường
"chạy để được giỏi' "cuộc chạy đua xin điểm để
được... giỏi. Điều này diễn ra ở phần lớn, nếu không
muốn nói là tất cả, số giáo viên đang dạy trung học phổ
thông mà có con đang học lớp 12". Bài báo đưa ra kết luận:
điều đó nói lên rằng danh hiệu "học sinh giỏi" mà các em
ấy đang có, là không thực (Báo Lao Động ngày 1.6). Tiêm vào
tâm hồn tuổi trẻ học đường cái tâm lý chạy theo cái không
thực đó thì không hiểu rồi đây khi chúng đảm đương cơ
nghiệp của tổ tiên, của cha anh, chúng sẽ "chạy" theo con
đường nào đây?
Có những căn bệnh bệnh xã hội mà những tiến bộ của y
học thế giới đã hứa hẹn những triển vọng có thuốc chữa
khỏi. Căn bệnh xã hội về "chuộng cái giả mà sợ cái thật"
thì không thể chờ đợi ở y học mà cứu cánh của nó lại
là sự dũng cảm nhìn vào sự thật, nói đúng sự thật điều
mà đồng chí Phạm Văn Đồng đã từng cảnh báo về "tình
hình nguy kịch không thể coi thường... Cần thấy hết tình
hình, rút ra kết luận nghiêm khắc với ý chí cách mạng tiến
công"(báo Nhân Dân ngày 15.5.1999).
Nguồn: Giục giã từ cuộc sống - NXB Trẻ
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6510), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét