– ở phạm vi rộng và phạm vi hẹp. Cãi nhau về tinh hoa Thăng
Long chán thì bàn tới văn hóa kinh doanh Hà Nội, rồi loanh quanh
lại nảy nòi ra hội thảo về văn hóa đọc.
Tôi thì nghĩ trước khi bàn về văn hóa đọc, hãy hỏi một
câu đơn giản và thẳng thắn: CHÚNG TA CÓ ĐỌC SÁCH KHÔNG?
Dĩ nhiên là chúng ta ai cũng từng phải đọc những thứ
được-tạm-gọi-là sách giáo khoa. Một số trong chúng ta còn
đọc truyện chưởng Kim Dung, tiểu thuyết ba xu Tây Tàu đủ
loại nữa.
Nhưng những loại ấy tôi không coi là sách.
Sách giáo khoa khoa học tự nhiên thì tôi không bàn nhiều về
nội dung, vì toàn những thứ rạch ròi trắng đen, cân đo đong
đếm được cả. Vấn đề chỉ là mỗi năm lại thay đổi,
làm cho học trò và phụ huynh tốn vô khối tiền của và thời
gian.
Sách khoa học xã hội thì… ôi thôi – không thể ngửi nổi!
Lịch sử lúc nào cũng giảng ta thắng địch thua, văn học thì
có cả văn mẫu, bắt học trò chép theo. Loanh quanh toàn nói
một chiều, áp đặt học trò, không chấp nhận ý kiến cá
nhân, quan điểm trái chiều.
Tóm lại, những thứ 'người ta' buộc chúng ta đọc – ít
ra là với tôi – về cơ bản không phải là sách.
Có người nói rằng sách "phải đọc" chiếm nhiều thời
gian quá. Không sai. Nhưng bảo rằng không còn thời gian đọc gì
khác thì e không đúng.
Điều quan trọng là – như đã nói ở trên – nền giáo dục
Việt Nam hiện nay quá ư phản động, vừa nhồi nhét học trò
vừa chạy theo thành tích ảo. Học trò đọc nhiều cũng không
có ích gì. Bạn cứ thử chất vấn thầy triết học về các
vấn đề của chủ nghĩa Mác xem sao. Trong một ngày kém may
mắn, rất có thể bạn sẽ được ưu ái học lại cả môn.
Cứ thử chê thơ Tố Hữu xem sao, bạn có thể sẽ không qua
nổi kỳ thi tốt nghiệp.
Việc chia sẻ những quan điểm cởi mở, tiến bộ rất có thể
sẽ khiến học trò – và rộng hơn là tất cả mọi người –
gặp họa.
Thế nên nếu học trò Việt Nam chăm đọc sách thì mới thật
là đáng ngạc nhiên.
Thế hệ cha mẹ tôi, những người sinh ra trong chiến tranh, có
lẽ chăm đọc hơn lũ trẻ ngày. Nhưng họ không có thú vui nào
khác, và cũng chẳng đọc sách mấy bởi hồi ấy, sách gần
như đồng nghĩa với văn học Xô Viết/cách mạng; cũng nhiều
tác phẩm bất hủ thật, nhưng rác rưởi cũng nhiều không kém.
Sách khoa học, triết học phương Tây hầu như không có.
Tôi từng được xem ảnh chụp bìa và mấy trang đầu cuốn
Giết con chim nhại phát hành những năm 1980. Cuốn sách nghe nói
bị cắt bỏ rất nhiều. Lời giới thiệu thì xa xả chê bai
tác giả không có lập trường cộng sản.
(Thế nên kể cũng hơi lạ khi bà ngoại tôi còn giữ được
bộ sách Aivanhoe rất cũ)
Nói cách khác, những thứ sách phi-cộng-sản, phi-Mác-Lê-Hồ
không được chấp nhận.
Ngược dòng lịch sử chút nữa là thấy ngay người Việt không
có thói quen đọc sách. Các cụ khoa cử ngày xưa quanh đi quẩn
lại cũng chỉ 'gặm' sách thánh hiền, tin tưởng tuyệt
đối vào Nho giáo.
Mãi đến khi Pháp xâm lược, người Việt mới được tiếp
cận với văn minh Tây Phương, nhưng những người có tư tưởng
tiến bộ, chủ trương học Tây để đánh Tây về sau đều
được "vinh danh" là bồi bút hay việt gian, bị trù dập,
thậm chí bị sát hại (như Phạm Thượng Chi).
Văn hóa đọc đích thực mới chỉ tồn tại trong giới trí
thức tinh tuyển, vốn chỉ chiếm một phần rất, rất nhỏ
trong dân số và chưa bao giờ phổ biến được trên phạm vi
rộng.
Tóm lại, bàn chuyện văn hóa đọc ở Việt Nam hiện nay cũng
giống như tìm cách lợp mái khi chưa xây móng.
Xã hộ không thay đổi, con người không thay đổi thì các
chuyên gia cứ việc chém gió mệt nghỉ, dân vẫn đ.. chịu
đọc sách đâu mà!
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6474), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét