Trọng Thức cho rằng: "Đừng nên xem thường hình thái "tư
bản thân hữu" vốn có thể công phá bất cứ chế độ chính
trị nào, mà hậu quả gây ra là tài nguyên đất nước ngày
càng nghèo đi cho một số người giàu lên bằng sự kết hợp
giữa quyền lực và lợi ích".</em>
Đánh giá hoạt động của Tập đoàn Vinashin, các cơ quan quyền
lực lẫn cơ quan chức năng có những nhận định giống nhau,
đó là: năng lực và trách nhiệm của lãnh đạo tập đoàn còn
yếu kém; đầu tư mở rộng quá nhanh, dàn trải trên nhiều
lĩnh vực; nhất là mở ra rất nhiều công ty con, công ty liên
kết; mở sang một số lĩnh vực không phải là những chuyên
ngành chính của mình; quá nhiều dự án thua lỗ nặng nề, dẫn
đến tình hình tài chính đứng trước bờ vực phá sản với
khoản nợ ước tính lên tới 86.000 tỷ đồng....
Thật ra thì những sai phạm trên đây đã được dư luận và
giới chuyên môn cảnh báo từ nhiều năm trước, thế nhưng con
tàu Vinashin vẫn thản nhiên tiếp tục dấn sâu vào và vẫn
không ai có trách nhiệm ngăn chặn hay xử lý kịp thời, cũng
như không làm rõ ai và cấp nào đã phê duyệt các dự án trái
với qui hoạch.
Suy cho cùng thì qua sự đổ vỡ của Vinashin có hai điều đáng
lo: Một là sự "vung tay quá trán" của Vinashin chẳng phải là
sản phẩm độc quyền của "ông lớn" này mà là mẫu số chung
của nhiều tập đoàn và doanh nghiệp nhà nước khác. Cứ xem
cuộc chạy đua giữa các tập đoàn thời gian qua trong việc
đầu tư vào các lĩnh vực địa ốc, chứng khoán, tài chính
ngân hàng, bảo hiểm... thì rõ.
Thứ hai cần cảnh giác về hình thái "tư bản thân hữu" từng
diễn ra tại nhiều nước trong khu vực vào thời kỳ đầu kinh
tế phát triển, mà hậu quả để lại cho các chính quyền
đương nhiệm rất nặng nề, đến nay vẫn chưa khắc phục
được.
Indonesia và Philippines là những bài học về sự câu kết của
chính quyền các cấp và giới tài phiệt.
Chẳng hạn câu chuyện của Indonesia. Sau khi giành độc lập từ
Hà Lan năm 1949, tổng thống Sukarno, rồi đến tổng thống
Soharto lên cầm quyền vào năm 1968 đều dựa vào giới tài
phiệt để củng cố quyền lực và làm giàu cho gia đình. Cách
làm dễ nhất là giao "vốn tự có" của đất nước như rừng,
khoáng sản và một một số đặc quyền thương mại cho người
thân trong gia đình, dòng họ, cá nhân thân tín. Các nhóm kinh
doanh này ngày càng mạnh, nhanh chóng trở thành thế lực tài
phiệt có khả năng chi phối cả chủ nhân của họ và trở
thành những nhóm áp lực mà nhiều trường hợp đã tác đông
đến các quyết định của những nhân vật chủ yếu trong
chính quyền. Đây là một bài toán chính trị cổ điển từ xa
xưa được vận dụng vào điều kiện thị trường và là hệ
quả đương nhiên do lãnh đạo đất nước nuôi dưỡng một
số nhỏ các nhóm đặc quyền mà khi nhìn ra nguy hại thì đã
quá trễ.
Đọc lại tạp chí Forbes và những trang trên sách Asian Godfathers
của tác giả Joe Studwell có những số liệu rất đáng quan tâm.
Tại Indonesia, đến nay 40 gia đình giàu nhất đất nước này
có tài sản trên 50 tỷ USD. Còn Top 10 những gia đình như Adaro,
Hartono, Kirana... trong hai năm qua tài sản đã tăng gấp ba lần
nhờ thế lực chính trị và những lợi thế độc quyền trong
khai thác ngành than, dầu khí và tài chính ngân hàng. Thông tin
gần đây cho biết số gia đình giàu có ở Indonesia chỉ chiếm
1/10.000 dân số nhưng đang nắm giữ 90% của cải toàn xã hội.
Tỷ lệ này cao hơn ở Mỹ nơi 20% số người ở Top giàu có
đã chiếm 80% của cải.
Còn tại Philippines, những tên tuổi như Cojuangco, Tan, Lopez,
Villar... được nhắc đến trong giới tài phiệt nhờ độc
quyền thương mại và khai thác lâm, khoáng sản, không ít thành
viên trong số họ đã tham gia chính trị để hỗ trợ kinh tế
gia đình.
Philippines là nước thứ hai trong khu vực cũng có hoàn cảnh
tương tự Indonesia. Là thuộc địa của Tây Ban Nha rồi đến
Mỹ (1898), sau khi giành được độc lập năm 1946, chính phủ
cũng dựa vào một số nhỏ các nhà tài phiệt để củng cố
quyền lực.
Giới quan sát quốc tế vẫn chưa quên vị tổng thống thứ 10
của đất nước này là Marcos, có biệt danh "Mr 10%" vì tất cả
hoạt động kinh doanh đều phải qua tay ông và các nhóm thân
hữu. Hậu quả là cho đến nay, Philippines sau bao đời tổng
thống tìm cách thoát khỏi gọng kìm của các thế lực tài
chính từ thời ông Marcos vậy mà vẫn chưa làm được.
Mặc dù đất nước này được hình thành theo mô hình dân chủ
pháp trị, hiến pháp Philippines được soạn với sự tư vấn
của chuyên gia Mỹ, nhưng "văn hoá chính trị" vẫn là sự toa
rập giữa chính quyền các cấp và giới tài phiệt.
Như vậy mới thấy, đừng nên xem thường hình thái "tư bản
thân hữu" vốn có thể công phá bất cứ chế độ chính trị
nào, mà hậu quả gây ra là tài nguyên đất nước ngày càng
nghèo đi cho một số người giàu lên bằng sự kết hợp giữa
quyền lực và lợi ích.
Trông người mà ngẫm đến ta cũng có không ít điều lo lắng.
Tuy hoàn cảnh lịch sử, thể chế chính trị khác các nước
láng giềng nhưng ai dám cam đoan rằng chúng ta hoàn toàn có khả
năng khóa chặt các cửa ngỏ thâm nhập của "tư bản thân
hữu". Có người lạc quan cho rằng "ông ấy" chỉ đang chờ
chực ngoài cửa, chưa đặt chân vào nhà, thế nhưng cũng đã
cho anh lính tiền trạm là các "nhóm lợi ích" phát ra những tín
hiệu thăm dò.
Ngăn chặn tác hại của tình trạng quyền và lợi câu kết
với nhau thì việc xây dựng một luật pháp kinh doanh thật sự
lành mạnh còn quan trọng hơn nhiều so với sự tập trung quản
lý vốn nhà nước hay giám sát hoạt động của các tập đoàn
theo "luật chơi" cũ. Cũng như trong một gia đình, đứa con đã
hư hỏng rồi thì việc giám sát chỉ hạn chế được thiệt
hại, còn như muốn đưa nó vào hành lang đạo lý thì cũng
không phải là chuyện dễ dàng.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/6084), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét