tôi giải thích về nghề kỹ sư:
"<em>An engineer is someone who can do what any fool can do, but
cheaper</em>" (Kỹ sư là một người có thể làm bất cứ cái
gì mà thằng ngu nào cũng có thể làm được, nhưng họ làm rẻ
hơn).
Đó là khái niệm đầu tiên của tôi về tối ưu hóa. Người
Kỹ Sư luôn luôn có nhiều cách giải quyết một vấn đề, xây
dựng một công trình, và họ có khả năng hơn người "ngoại
đạo" là họ có thể giải quyết một cách đỡ tốn kém hơn
(nhưng dĩ nhiên không kém chất lượng).
Nhưng, không phải chỉ Kỹ sư: <em>tối ưu hóa</em> là cái mà ai
cũng làm. Chỉ có điều là người ta làm mà không biết
("Ủa, mình nói văn xuôi cả đời mà không biết!" –
Molière, Le Bourgeois Gentilhomme). Bạn cưới vợ? Bạn đang tối
ưu hóa hạnh phúc của bạn – không có vợ thì tự do, có vợ
thì ấm áp, cái nào hơn? Bạn mua nhà – mua thì phải vay tiền,
phải tốn công tốn tiền sửa chữa, thuê thì mất tiền thuê,
cái nào hơn? Mua nhà đắt hay nhà rẻ? Bạn học bài, làm
homework – thi đỗ cao thì tương lai tươi sáng, không làm bài
thì có thì giờ tán gái, bạn chọn cái nào?
Tất cả những cái đó là tối ưu hóa – bạn phải CHỌN
giữa nhiều đường lối để làm tối ưu (optimize) hạnh phúc,
hay nói chung là làm tối ưu hệ quả những công sức, tốn kém,
tài sản của bạn.
Khi cai quản một quốc gia thì có những sự chọn lựa tương
tự. Chính phủ nên chọn xây đường sắt, đường thủy,
đường bay hay đường bộ? Dĩ nhiên, đường nào cũng TỐT
cả, nhưng đường nào <strong>TỐT NHẤT</strong>? Và nếu
đường sắt thì đường hạng 1 (cao tốc), 2 (trung tốc) hay 3
(hạ tốc) tốt nhất, có lợi cho dân nhất? Và làm vào lúc
nào? Bạn khai thác bauxite thì khai thác ở tầm cỡ nào, theo
cách nào, trong thời điểm nào, với đối tượng nào là TỐT
NHẤT? Bạn chọn cái "tốt", nhưng KHÔNG TỐT NHẤT thì sẽ
thiếu tiền để dùng vào biện pháp TỐT NHẤT, và do đó, bạn
sẽ phung phí, và phung phí đưa tới giật lùi. Sự phung phí đó
sẽ để hậu quả cho con cái gánh chịu. Tài nguyên của một
nước cũng như của một người đều có giới hạn, dùng sai
chỗ quá nhiều thì sẽ phá sản. Trong thế giới cạnh tranh,
nếu láng giềng của bạn chọn cái tốt hơn bạn, hữu hiệu,
ít phung phí hơn, thì họ sẽ vượt lên và đè cổ bạn.
Sự khác biệt chính giữa việc tối ưu hóa cá nhân (lấy
vợ/không lấy vợ, mua nhà/thuê nhà) và tối ưu hóa công cộng
hay quốc gia là: Việc cá nhân thì cá nhân phải lãnh chịu hậu
quả, nếu quyết định sai. Việc quốc gia thì cả nước, cả
trăm triệu người dân, cả trăm triệu con cháu chúng ta sau này
phải lãnh chịu. Lãnh chịu nghĩa là chịu nghèo hèn lâu dài
thêm, chịu cúi đầu cặm cụi trả nợ hay làm nô lệ cho các
ông chủ ngoại quốc – về kinh tế, quốc phòng, chủ quyền
v.v. – để đền bồi cho sự ngu xuẩn hay tham lam của những
kẻ cầm quyền một thời.
Bạn có thể lý luận: đây là tiền vay mượn, ODA, chứ không
phải là tiền "của ta". Nhưng, tiền vay đó thì ai sẽ trả?
Xin thưa: con cháu. Vậy đó thực ra là tiền của con cháu (con
cháu thường dân, chứ không phải còn cháu các ông lớn, vì con
cháu các ông lớn sống phè phỡn bằng tiền lãi của ngân hàng
Thụy Sĩ chứ không phải trả nợ ai cả). Nếu bạn không tối
ưu hóa việc sử dụng tiền của con cháu người dân, để chi
tiêu tối thiểu và có tác dụng tốt tối đa, thì bạn là kẻ
tội đồ, thậm chí là kẻ thù của dân tộc.
Vậy, vấn đề không phải là LÀM hay KHÔNG LÀM, mà là làm lúc
nào, cách nào, tầm cỡ nào, trình độ nào cho tốt nhất. Mỗi
khi ngài Bộ trưởng ra trước Quốc hội để gân cổ chứng
minh rằng cách tiêu tiền của ngài TỐT, xin ngài hãy suy nghĩ
lại, và tìm cách chứng minh rằng cách đó là tốt NHẤT, theo
ý của ngài.
Và mong các đại biểu Quốc hội, thay vì chỉ hỏi "Tốt hay
xấu", hãy biết hỏi "Có cách nào TỐT HƠN không?"
<em>PQT</em>
<em>HT Mạng Bauxite Việt Nam biên tập</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5239), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét