Nguyễn Trần Bạt - Một vài suy nghĩ về sinh hoạt Quốc hội

<em><strong>Hỏi:</strong> Với tư cách là một nhà nghiên cứu,
ông có cảm nhận như thế nào khi quan sát sinh hoạt quốc hội
ở nước ta?</em>

<strong>Trả lời:</strong> Quan sát sinh hoạt quốc hội ở nước
ta, nói chung tôi thấy có nhiều tiến bộ so với 20 năm về
trước, nhưng cũng thấy có hai vấn đề cơ bản.

<span class="underlined-text">Thứ nhất</span>, các anh biết rằng
quốc hội là một trong ba nhánh của quyền lực nhà nước, theo
thông lệ của nhiều nền văn hoá chính trị thì ba nhánh ấy
độc lập với nhau, đặc điểm này được gọi là "<em>Tam
quyền phân lập</em>". Tuy nhiên, trong điều kiện của nền
chính trị Việt Nam thì ba nhánh quyền lực ấy không phân lập
mà được gọi là phân công. Cả ba nhánh ấy đều nằm dưới
sự lãnh đạo của Đảng. Chính sự phân công có tính chất
nội bộ như vậy làm cho quốc hội rất khó rành mạch trong
sinh hoạt nội bộ cũng như trong sự quan sát của nhân dân.

Theo hiến pháp của chúng ta, quốc hội được định nghĩa là
cơ quan quyền lực cao nhất, nhưng các nhà lãnh đạo của quốc
hội khi điều hành các phiên họp quốc hội không thể hiện
được rõ rệt và đầy đủ địa vị cao nhất ấy. Qua thái
độ của các đại biểu quốc hội khi chất vấn các quan chức
của chính phủ thì người dân cũng không nhìn thấy được sự
cao nhất của cơ quan quyền lực này. Có thể thấy rất rõ là
tùy thuộc vào từng chức vụ khác nhau của các quan chức hành
pháp mà thái độ của các đại biểu quốc hội là rất khác
nhau khi chất vấn. Tôi chưa bàn đến nội dung chất vấn là hay
hay dở, nhưng sự phân biệt thái độ khi chất vấn các thành
viên của chính phủ làm cho xã hội thấy phản cảm. Thậm chí,
nhiều đại biểu quốc hội còn tranh thủ diễn đàn quốc hội
để có những thể hiện có chất lượng đưa đẩy các tình
cảm chính trị một cách lộ liễu và vô nguyên tắc. Tôi nghĩ
rằng chúng ta có thể thể hiện những tình cảm chính trị
đặc biệt với các nhân vật khác nhau của chính phủ ở
những chỗ khác, không nên tận dụng một diễn đàn công cộng
quan trọng trong đời sống chính trị của đất nước để làm
chuyện ấy, nhất là khi những sinh hoạt như vậy được
truyền hình trực tiếp. Bởi vì rất có thể người ta sẽ nghi
ngờ quá trình lựa chọn các đại biểu, nghi ngờ tư cách
chính trị của các đại biểu và sẽ không còn đủ cảm hứng
để nghe các nội dung có ích khác của quá trình chất vấn.
Các đại biểu quốc hội cần có một thái độ chuẩn và một
sự vô tư chuẩn trong quá trình chất vấn, bởi vì không phải
bản thân họ chất vấn các thành viên chính phủ mà họ thay
mặt nhân dân để chất vấn. Còn các thành viên chính phủ khi
trả lời chất vấn thì không phải là họ trả lời các đại
biểu quốc hội mà trả lời nhân dân thông qua các đại biểu
quốc hội, cho nên sự thận trọng, sự minh bạch và sự khiêm
tốn là rất cần thiết, nhất là trong những phiên họp được
truyền hình trực tiếp. Nếu các thành viên chính phủ không
trả lời chất vấn bằng những thái độ chuẩn mực, thông tin
chuẩn mực, lập luận chuẩn mực thì tức là thể hiện một
thái độ không chuẩn mực trong cư xử với nhân dân.

<span class="underlined-text">Vấn đề thứ hai</span> là trong các
kỳ họp quốc hội, tôi vẫn thấy các đại biểu quốc hội
trích dẫn nghị quyết này của Bộ chính trị, hay nghị quyết
kia của Ban chấp hành Trung ương… Trong mỗi một loại sinh
hoạt chính trị có một hệ thống ngôn ngữ riêng của nó.
Ngôn ngữ trong sinh hoạt quốc hội là ngôn ngữ luật pháp,
không phải ngôn ngữ chính trị, vì thế việc nêu cao hay trích
dẫn các nội dung cơ bản của các nghị quyết của Đảng trong
sinh hoạt quốc hội theo tôi là một lỗi văn hoá. Chúng ta
đều biết rằng có tới 80-90% các thành viên của quốc hội
là Đảng viên, nhưng các Đảng viên khi tham gia sinh hoạt Quốc
hội với tư cách đại biểu quốc hội thì không nhất thiết
phải dùng ngôn ngữ sinh hoạt Đảng. Hay nói cách khác, các
thành viên của Quốc hội cần phân biệt một cách rõ ràng
rằng khi sinh hoạt quốc hội là mình đại diện cho nhân dân
chứ không đại diện cho quyền lực chính trị của Đảng, cho
nên phải lựa chọn hệ thống ngôn ngữ thích hợp. Tôi nghĩ
rằng diễn đàn quốc hội là nơi người ta bàn đến những
vấn đề của đất nước chứ không phải là nơi để nói về
các vấn đề của Đảng, bởi vì Đảng đã có những diễn
đàn khác như Đại hội Đảng, Hội nghị Trung ương. Không nên
biến diễn đàn sinh hoạt của cơ quan lập pháp thành diễn
đàn sinh hoạt chính trị, mà nên phân định một cách rõ ràng
rằng đấy là nơi mà những người thay mặt Đảng tham gia vào
Quốc hội bàn về những vấn đề của đất nước, những
vấn đề của đời sống xã hội.

<em><strong>Hỏi:</strong> Lúc đầu ông nói về vấn đề quyền
lực không có sự phân lập, tại sao lại có trạng thái
đó?</em>

<strong>Trả lời:</strong> Đấy là do lý thuyết xây dựng nhà
nước của chúng ta khác với các lý thuyết xây dựng nhà
nước khác. Với những nhà nước phổ biến khác thì người ta
gọi là nhà nước pháp quyền, còn nhà nước CHXHCN được xây
dựng trên nguyên lý của nền chính trị XHCN, cho nên được
gọi là nhà nước pháp quyền XHCN. Nhà nước pháp quyền lấy
quyền lực pháp luật làm nền tảng duy nhất, còn nhà nước
pháp quyền XHCN thì lấy pháp luật và XHCN làm nền tảng. Trong
nhà nước pháp quyền XHCN, Đảng là người lãnh đạo cả ba
nhánh quyền lực, là người điều phối, phân công các nhánh
quyền lực, chính vì vậy giữa các nhánh quyền lực chỉ có
sự phân công chứ không có sự phân lập.

<em><strong>Hỏi:</strong> Phần lớn các đại biểu quốc hội
đều là Đảng viên, phải chăng họ mang tư duy từ các cuộc
họp Trung ương, họp Đảng uỷ, họp Chi bộ đến các cuộc
họp quốc hội và họ không thể tách bạch được vai trò của
mình?</em>

<strong>Trả lời:</strong> Đại biểu Quốc hội của chúng ta là
đại biểu kiêm nhiệm, một người giữ nhiều cương vị. Một
người khi đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ cùng một lúc thì phải
có đủ năng lực phân biệt từng nhiệm vụ một cách rạch
ròi và phải có kiến thức, thái độ và ngôn ngữ phù hợp
với từng nhiệm vụ. Tôi nghĩ rằng việc tách bạch các vai
trò, nhiệm vụ khác nhau trong mỗi một đại biểu kiêm nhiệm
là rất khó, nhưng hoàn toàn khả thi. Trong cuộc sống cũng
thế. Ví dụ, tôi vừa làm cha, vừa làm chồng, tôi không thể
lẫn lộn chức năng làm chồng và chức năng làm cha được.
Phân biệt các hệ thống thái độ khác nhau đối với các
chức năng khác nhau của mỗi một con người chính là trình
độ văn hoá cơ bản của mỗi người. Mọi người trên thế
giới này đều phải kiêm nhiệm cả, cho nên, tất cả mọi
người đều học cách phân biệt, sắp xếp các thái độ và
ngôn ngữ phù hợp với từng nhiệm vụ, từng chức năng một.

Chúng ta phải xác định được mình đang nói ở cương vị
nào, cương vị của một ông Chủ tịch Tỉnh thì khác với
cương vị của một Đại biểu Quốc hội. Ở cương vị Chủ
tịch của một tỉnh thì tôi là thành viên của cơ quan hành
pháp có trách nhiệm quản lý một địa phương, tức là nhân
dân là đối tượng quản lý của tôi. Nhưng ở cương vị
Đại biểu Quốc hội thì tôi là người đại diện cho nhân
dân, tôi phải nói ngôn ngữ của người đại diện, tôi không
thể nhầm lẫn ngôn ngữ của một đại biểu quốc hội với
ngôn ngữ của một ông chủ tịch tỉnh. Hoặc ví dụ như chức
danh Thủ tướng chẳng hạn. Thủ tướng là một nhà chính trị
kép, Thủ tướng vừa là Chủ tịch Cơ quan Hành pháp và vừa
là Đại biểu Quốc hội. Vậy khi nào Thủ tướng là Đại
biểu Quốc hội, khi nào là Chủ tịch Cơ quan Hành pháp là
phải rất tách bạch.

<em><strong>Hỏi:</strong> Trong Quốc hội, những người mới trúng
cử, mới đi họp thường được hướng dẫn các thao tác bấm
nút, cách phát biểu, hay được hướng dẫn tập trung vào các
vấn đề trọng tâm trong mỗi phiên họp… Dường như những
quy tắc, những hướng dẫn của những người lãnh đạo,
điều hành quốc hội có những tác động ở mức độ nào đó
làm cho các đại biểu trở nên e dè, không mạnh dạn đưa ra ý
kiến mà thường chờ đợi những người khác phát biểu
trước?</em>

<strong>Trả lời:</strong> Câu hỏi của các anh khiến tôi liên
tưởng đến một vấn đề, đó là Chủ tịch Quốc hội có
phải là Thủ trưởng của Quốc hội không? Tôi cho rằng Chủ
tịch Quốc hội là người đứng đầu Quốc hội, là đại
biểu số một của Quốc hội, là người điều khiển sinh
hoạt của Quốc hội chứ không phải là Thủ trưởng của
Quốc hội. Trong sinh hoạt Quốc hội, tất cả các đại biểu
quốc hội đều bình đẳng với nhau và không có thủ trưởng
của quốc hội. Những kỹ năng như anh nói là những kỹ năng
cần thiết mà một người muốn làm đại biểu quốc hội
phải có và phải tự có. Còn chuyện đưa ra nội dung cần
thảo luận, đưa ra hướng dẫn cần tập trung thảo luận vào
vấn đề gì thì đó là công việc, là chức năng của những
người lãnh đạo Quốc hội. Lãnh đạo quốc hội có quyền
hướng dẫn, khuyến khích các đại biểu chú ý vào những nội
dung cụ thể, miễn là gợi ý ấy hợp lý và nó không ngăn
cản các đại biểu bàn đến những vấn đề khác. Tức là
các đại biểu quốc hội có quyền phát hiện các vấn đề
cần thảo luận chứ không phải là chỉ được thảo luận các
vấn đề mà lãnh đạo quốc hội gợi ý.

<em><strong>Hỏi:</strong> Nhưng ông đánh giá thế nào về tình
trạng các đại biểu bao giờ cũng trông chờ vào ý kiến của
ông trưởng đoàn, phó đoàn đại biểu của tỉnh mình? Bởi
vì các ông ấy cũng là những người có chức sắc, ví dụ như
Chủ tịch Tỉnh hoặc tương đương.</em>

<strong>Trả lời:</strong> Đấy chính là những ví dụ thể hiện
tính phân công nội bộ trong việc hình thành nhà nước CHXHCN
Việt Nam, tức là hệ thống chính trị có nghĩa vụ lãnh đạo
tất cả mọi thứ, kể cả sinh hoạt Quốc hội. Cái đấy có
thể hạn chế dân chủ trong sinh hoạt Quốc hội. Đương nhiên,
đoàn đại biểu nào cũng có một người trưởng đoàn, nhưng
ông trưởng đoàn đại biểu có phải là một chức sắc không
thì đấy là một vấn đề cần xem xét. Nhân dân chỉ bầu
đại biểu quốc hội chứ không bầu trưởng đoàn đại biểu
quốc hội. Trưởng đoàn đại biểu quốc hội không phải là
một chức sắc hợp pháp trong Quốc hội. Đó chỉ là những
người được các đại biểu cùng nhóm bầu ra để thay mặt
họ tiếp nhận những hướng dẫn có tính chất tổ chức trong
sinh hoạt. Những người đấy không có quyền gì trong việc
đưa ra những yêu cầu và bắt buộc các đại biểu khác phải
nghe theo.

<em><strong>Hỏi:</strong> Nhiều đại biểu quốc hội không biết
vì lý do gì mà dường như không nói ra được tất cả những
điều mình nắm được với cương vị đại diện cho cử tri.
Theo ông tại sao có hiện tượng đó?</em>

<strong>Trả lời:</strong> Đấy là bởi vì họ nhầm lẫn giữa
chức năng là một đảng viên, là một quan chức hành pháp với
chức năng của một người đại diện cho nhân dân ở một
vùng lãnh thổ. Nếu không tách bạch được từng chức năng
như vậy thì họ không thể đại diện được, hoặc đại
diện một cách không thực tế và không hiệu quả cho người
dân. Sự đại diện không rõ ràng và không thành công ấy không
chỉ có hại cho quyền lợi của người dân mà có thể còn làm
hại cho uy tín của đảng cầm quyền, của cơ quan hành pháp và
cả quốc hội nữa. Tại sao tôi lại nói vậy?

Thứ nhất, đối với Đảng, nếu không phản ánh được
nguyện vọng của nhân dân thì các nhánh quyền lực của Đảng
không thể có chính sách phù hợp với lòng dân được. Mà
chính sách không phù hợp với lòng dân thì không có cách gì
tìm kiếm được sự đồng thuận của xã hội và nó làm tồn
đọng trong xã hội những sự bất mãn mà các nhà lãnh đạo
đất nước không biết được hết và do đó không thể giải
quyết được hết.

Thứ hai, sự nhập nhằng như vậy cũng mang lại những cái hại
cho cơ quan hành pháp, vì nếu anh phản ánh sai về nhân dân
hoặc không phản ánh được chính xác nguyện vọng của nhân
dân thì sẽ khó có thể xây dựng được những chính sách
tốt, và chính anh sẽ phải cưỡi con ngựa chính sách khập
khiễng mà anh đã chót tạo ra.

Thứ ba, đối với Quốc hội, nếu không đại diện cho nhân
dân một cách thành công, tức là anh không phản ánh chính xác
nguyện vọng của họ, thì pháp luật do anh xây dựng không có
tính nhân dân, không phù hợp với xã hội và cũng không tìm
kiếm được sự đồng thuận của xã hội về mặt pháp lý.
Sự không tìm kiếm được sự đồng thuận của xã hội về
mặt pháp lý còn nguy hiểm hơn nhiều so với sự sai lầm của
một vài chính sách vĩ mô nào đó, vì chính sách là tạm thời,
còn pháp luật là căn bản. Sai trong quá trình lập pháp là cái
sai cần phải cảnh giác nhất. Nội dung cơ bản của sinh hoạt
quốc hội là xây dựng pháp luật và giám sát sự thực hiện
pháp luật của chính phủ. Nếu quá trình lập pháp sai thì có
nghĩa là anh vừa làm ra một cái hỏng, vừa phải giám sát để
cho nó hỏng trên thực tế, và như vậy thì nó sẽ gây ra một
loạt hậu quả cho xã hội. Cho nên, tôi thấy rằng chính sự
kiêm nhiệm hiện nay của các đại biểu quốc hội ở nước ta
đòi hỏi ở họ hai tiêu chuẩn cực kỳ rõ ràng, đó là bản
lĩnh và trình độ.

<em><strong>Hỏi:</strong> Đó là ước muốn của tất cả mọi
người, nhưng có lẽ đôi khi chúng ta cũng phải chấp nhận
những gì mình có trong tay?</em>

<strong>Trả lời:</strong> Cái trình độ mà tôi nói không phải
là trình độ chuyên môn. Trình độ của một nhà chính trị
không phải là trình độ đại học hay tiến sĩ mà là sự tự
giác về lợi ích của con người, lợi ích của xã hội, lợi
ích của nhân dân, và người ta phải tìm kiếm cách thức để
biến sự tự giác ấy trở thành kiến thức. Đôi khi một
người có trình độ phổ thông và một ông tiến sĩ làm đại
biểu quốc hội có thể có trình độ chính trị như nhau. Chưa
kể người có trình độ phổ thông kia có thể còn va chạm
với thực tế nhiều hơn ông tiến sỹ và do đó có nhiều kinh
nghiệm chính trị hơn. Cho nên, trình độ của đại biểu quốc
hội là một khái niệm hoàn toàn khác với khái niệm bằng
cấp chuyên môn.

<em><strong>Hỏi:</strong> Hàng năm, cơ quan quốc hội vẫn có
những đợt tập huấn cho các đại biểu quốc hội nhưng có
những người không học được những điều đó. Có lẽ họ
đã kiêm nhiệm quá nhiều vai nên họ không thể tách bạch
được?</em>

<strong>Trả lời:</strong> Rõ ràng việc làm đại biểu quốc
hội trong một thể chế xã hội như của chúng ta là rất khó,
cho nên cần phải có một hệ thống tiêu chuẩn chọn lựa các
đại biểu quốc hội rất khắt khe thì mới có thể chọn
được. Chúng ta cần chọn những người không chỉ có phẩm
chất chính trị mà còn phải thông minh và có năng lực. Tôi
không tin rằng một dân tộc có gần 100 triệu người như dân
tộc chúng ta lại không thể chọn ra được 500 người thông
minh. Chúng ta chọn được 10 người đi thi Toán quốc tế thì 9
người giành giải, như vậy, chúng ta cũng có thể chọn được
500 người đủ tiêu chuẩn để làm nghị sĩ nếu chúng ta có
tiêu chuẩn lựa chọn đúng. Tất cả mọi người đều có kinh
nghiệm trong việc tách bạch vai trò làm cha và làm chồng và
nhiều vai trò khác, do đó việc phân biệt giữa chức năng của
chủ tịch tỉnh với chức năng của đại biểu quốc hội là
việc hoàn toàn có thể làm được, nếu chúng ta xem đó là
cần thiết. Tôi cho rằng tình trạng hiện nay là kết quả của
sự thiếu các tiêu chuẩn đòi hỏi chứ không hoàn toàn do
khuyết điểm có tính chất trình độ của các cá nhân.

<em><strong>Hỏi:</strong> Nhưng phải chăng nhiều khi do trong đội
ngũ thiếu những người khá nên người ta buộc phải lấy
những người mà trong thâm tâm người ta biết rằng có thể
hơi non một chút?</em>

<strong>Trả lời:</strong> Anh vừa nói đến một nhược điểm
có tính chất truyền thống của các hệ thống chính trị như
chúng ta là lựa chọn người cho những chức năng hoạt động
khác nhau dựa trên cùng một tiêu chuẩn, đó là phẩm chất
chính trị. Cách lựa chọn này đã gây cho chúng ta nhiều nhầm
lẫn. Trong một bộ máy nhà nước thì những người có quyền
lực va chạm trực tiếp với xã hội là các thành viên của cơ
quan hành pháp. Chất vấn cơ quan hành pháp, chất vấn những
người có quyền lực thực sự thì buộc phải có lòng dũng
cảm. Cho nên, tiêu chuẩn để chọn các đại biểu quốc hội
trước tiên phải là tiêu chuẩn dũng cảm, vì họ là những
người thay mặt nhân dân để hạn chế các mặt tiêu cực của
các nhánh quyền lực khác. Để quốc hội thực sự là cơ quan
quyền lực cao nhất thì các thành viên của quốc hội trước
hết phải có phẩm chất chiến sĩ, sau đó mới đến trình
độ. Về trình độ thì phải nói rằng, không thể đòi hỏi
một đại biểu quốc hội phải có đủ tất cả các kiến
thức để thẩm định các dự luật thuộc về các lĩnh vực
khác nhau, từ công nghệ, môi trường đến y tế, bảo hiểm…
bởi vì không ai trên đời này có thể biết tất cả mọi
thứ. Cho nên, cần phải có những cách thức, những chế độ
để các thành viên của quốc hội có thể sử dụng các dịch
vụ làm phong phú kiến thức của mình trước mỗi một kỳ
họp. Ví dụ, trước khi thẩm định các dự án luật, trước
khi chất vấn chính phủ, một đại biểu quốc hội có thể
thuê các nhà chuyên môn trong từng lĩnh vực để xây dựng cho
mình những luận cứ chất vấn, và như vậy thì cần phải có
một ngân sách để chi tiêu cho việc ấy.

Một đại biểu quốc hội không thể biết tất cả mọi thứ,
từ vấn đề dân số và kế hoạch hoá gia đình đến vấn
đề liên quan đến du hành vũ trụ được. Nhưng trong xã hội
luôn có những chuyên gia dân số và kế hoạch hoá gia đình
hoặc chuyên gia du hành vũ trụ, và ông ta phải thuê các chuyên
gia ấy để làm phong phú trí tuệ của mình để có đủ khả
năng đại diện cho quyền lực của nhân dân trong việc thẩm
định các hoạt động ấy. Cho nên, tôi nghĩ rằng việc chọn
một người có trình độ chuyên môn trên tất cả các lĩnh
vực là không khả thi trong thực tế, nhưng xây dựng một chế
độ để mỗi người đại diện cho nhân dân có những ngân
sách để có thể kiện toàn trí tuệ của mình nhằm phục vụ
chức năng đại diện cho nhân dân trong sinh hoạt quốc hội là
hoàn toàn có thể được.

<em><strong>Hỏi:</strong> Qua các phiên chất vấn, người ta thấy
trách nhiệm giữa các thành viên chính phủ được chuyền từ
người này sang người khác như chuyền bóng. Nếu cứ theo cách
làm hiện tại thì các cử tri sẽ tắt ti-vi, không đọc báo,
không để ý đến sinh hoạt của quốc hội nữa, mặc dù báo
chí có hâm nóng thế nào đi nữa. Ông đánh giá việc đó thế
nào?</em>

<strong>Trả lời:</strong> Tôi cho rằng vấn đề không phải ở
chỗ không ai chịu trách nhiệm trọn vẹn khuyết điểm, hiện
tượng đó là tất yếu, bởi vì xã hội của chúng ta không có
sự phân chia quyền lực một cách độc lập mà chỉ có sự
phân công nội bộ. Sự đùn đẩy trách nhiệm như vậy là do
môi trường chính trị, do hệ thống pháp luật, do hệ thống
chính sách của chúng ta không đủ cơ sở khoa học để quy
trách nhiệm chứ không hoàn toàn là do khuyết điểm hoặc tính
cách của các thành viên chính phủ. Có lẽ vấn đề quan trọng
nhất mà chúng ta cần quan tâm hiện nay là hiện tượng thiếu
khiêm tốn của một số thành viên chính phủ. Những thái độ
được thể hiện trên diễn đàn Quốc hội phản ánh tình
trạng thiếu khiêm tốn có chất lượng bản năng. Thiếu khiêm
tốn thì không cầu thị, mà không cầu thị thì không thể
hiểu nhân dân, hiểu cuộc sống được. Cho nên nhân dân phản
ứng về những câu trả lời thế nào thì tôi không biết,
nhưng sau khi Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông
thôn nhận khuyết điểm thì dư luận thay đổi thái độ ngay.
Vì vậy, nếu cần phải rút kinh nghiệm đối với các thành
viên của chính phủ khi trả lời chất vấn thì có lẽ vấn
đề khiêm tốn là số một. Khiêm tốn là hệ quả của việc
anh nhận thức được quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất
của nhân dân.

Tóm lại, chúng ta cần phải xây dựng một nền văn hoá chính
trị làm nền tảng để các nhà chính trị giữ những cương
vị kép ở Việt Nam có điều kiện thuận lợi để hành
động.

<em>Trích trong sách "Đối thoại với tương lai"</em>

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5393), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét