lợi ích khác nhau của những người hay tổ chức khác nhau. Mâu
thuẫn hay xung đột lợi ích là bất cứ tình huống nào trong
đó một cá nhân hay một tổ chức được ủy thác trách nhiệm
(như quan chức Nhà nước, Giám đốc Công ty, chuyên gia, nhân
viên, các tổ chức tư nhân hay Nhà nước) có những lợi ích
chuyên môn hay riêng tư của mình đủ lớn để ảnh hưởng (hay
tỏ ra có thể ảnh hưởng) đến việc điều hành các trách
nhiệm được ủy thác một cách khách quan. Có ba yếu tố cần
lưu ý ở đây: <em><strong>tư lợi</strong></em>, <em><strong>trách
nhiệm được ủy thác</strong></em>, <em><strong>việc thi hành
trách nhiệm</strong></em>. Thứ nhất, cá nhân hay tổ chức có
lợi ích riêng hay tư lợi. Tư lợi thường là lợi ích tài
chính, nhưng có thể là lợi ích khác. Nói chung theo đuổi tư
lợi, bản thân nó, chẳng có gì đáng chê, vấn đề chỉ nảy
sinh khi tư liệu xung đột với yếu tố thứ hai, với trách
nhiệm được ủy thác. Khi sự xung đột này ảnh hường đến
(hay có vẻ ảnh hưởng đến) việc thi hành khách quan nhiệm
vụ được ủy thác thì thực sự có vấn đề.
Thí dụ điển hình nhất vê mâu thuẫn lợi ích được báo chí
nêu nhiều vừa qua là hiện tượng "Công ty gia đình", khi bố
(hay mẹ) có quyền quyết định ở một tổ chức hay Công ty
(Cổ phần Nhà nước) và người nhà có Công ty hay tổ chức
khác cung cấp hàng hóa hay dịch vụ cho tổ chức hay Công ty
trước. Nổi cộm nhất là vụ "điện kế" của Công ty
Điện lực TP. Hồ Chí Minh, nhưng chúng ta có thể kể ra hàng
ngàn thí dụ như vậy, và rất nhiều biểu hiện khác của mâu
thuẫn lợi ích của mâu thuẫn lợi ích. Lưu ý rằng mâu thuẫn
lợi ích không chỉ nảy sinh với các cá nhân ở cơ quan và
doanh nghiệp Nhà nước mà ở bất cứ tổ chức nào, kể cả
các tổ chức tư nhân, thậm chí ngay với một chuyên gia như
bác sĩ hay luật sư, nó còn nảy sinh cả với bản thân một
tổ chức nào, kể cả các tổ chức tư nhân, thậm chí ngay
với một chuyên gia như bác sĩ hay luật sư, nó còn nảy sinh
cả với bản thân của một tổ chức, thí dụ vì mâu thuẫn
lợi ích nene một văn phòng luật không thể bảo vệ cho cả hai
bên trong một vụ tranh chấp.
Mâu thuẫn lợi ích xuất hiện thường xuyên trong cuộc sống
hàng ngày và nếu xử lý không khéo có thể gây ra những vấn
đề đạo đức nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hoạt động
lành mạnh của các tổ chức và của toàn bộ xã hội.
Tại nhiều nước, tất cả các tổ chức đều có quy định
của mình để giải quyết mâu thuẫn lợi ích. Các Công ty, các
Trường Đại học, bệnh viện, các tổ chức chuyên môn...
đều có chính sách riêng của mình về mâu thuẫn lợi ích. Nhà
nước có luật về mâu thuẫn lợi ích. Một số điềm chính
của các chính sách và luật này nhằm tránh mâu thuẫn lợi ích
gồm: Từ cấm việc giữ chức vụ nếu có (hay có vẻ có) mâu
thuẫn lợi ích, cấm dùng ảnh hưởng địa vị cấm nhận các
lợi ích thêm như quà hay tặng phẩm, cấm lợi dụng thông tin,
cấm làm một số công việc trong một thời hạn sau khi đã
thôi chức, đến kê khai tài sản, đến không tham gia vào quyết
định có thề phát sinh mâu thuẫn lợi ích... Vi phạm luật mâu
thuẫn lợi ích là phạm tội hình sự, vi phạm quy định mâu
thuẫn lợi ích của tổ chức thì bị kỷ luật từ khiển
trách, cách chức đến đuổi việc. Có quy chế rõ ràng cũng
không thể ngăn hoàn toàn được mâu thuẫn lợi ích, nó chỉ
giúp giảm và giải quyết nhanh gọn vấn đề mà thôi. Thí dụ
điển hình mà dư luận vừa qua rộ lên là vụ tai tiếng của
Hạ nghị sĩ Mỹ Mark Foley, lợi ích tư của ông là quan hệ
tình dục và trách nhiệm ủy thác của ông (giữa nhiều thứ
khác) gồm cả việc chống khiêu dâm trên mạng. ửng đã viết
các điện thư có biểu hiện mâu thuẫn lợi ích. Ông buộc
phải từ chức và đang bị điều tra.
Có những chính sách tòi khuyến khích mâu thuẫn lợi ích phát
triền. Thí dụ điển hình được nêu trong các tài liệu nước
ngoài là chính sách chia một phần tiền phạt cho người hay tổ
chức đi phạt (cảnh sát, thuế vụ, hay bất cứ tổ chức có
quyền phạt nào). Nhiệm vụ được ủy thác của họ là giữ
nghiêm việc thực thi quy định (giao thông, thuế, môi rường...)
thế nhưng phần tiền phạt mà họ (hay tổ chức họ) được
hưởng lại có thể khuyến khích họ thực thi nhiệm vụ của
mình một cách không khách quan. Thí dụ trong giao thông có thể
dẫn đến các "bẫy tốc độ", "bẫy biển báo hiệu" hay
cảnh sát núp để bất lỗi thay cho sự hiện diện đàng hoàng
răn đe những kẻ có ý định vi phạm quy định.
Xem xét tình hình ở nước ta thì thấy nhiều người đưa ra
chính sách chưa học được các bài học trên. Việc biến nhà
công thành nhà tư là một thí dụ điển hình. Bất luận do
thiếu hiểu biết, vô tình hay hữu ý nếu tổ chức có quyền
càng lớn lại đưa ra các quy định khuyến khích mâu thuẫn
lợi ích thì tai họa càng lớn. Phải rà soát lại tất cả các
chính sách như vậy và sửa đổi bãi bỏ. Chúng ta chưa có các
quy định rõ ràng, các thủ tục minh bạch về tránh mâu thuẫn
lợi ích. Các tổ chức cũng chưa chú ý đến vấn đề này nên
cũng không có các quy định rõ ràng. Thậm chí việc lợi dụng
chức, quyền, thông tin để mưu lợi riêng là rất phổ biến
đốt với các quan chức mọi cấp ở nước ta nhuận nhiều vụ
việc đã được báo chí nêu ra và vô vàn vụ không được
nhắc tới, gây bất bình trong nhân dân, ảnh hường xấu đến
sự phát triển của đất nước. Để mọi người, mọi tổ
chức hiểu kỹ hơn về mâu thuẫn lợi ích, để các tổ chức
có quy chế tránh mâu thuẫn lợi ích của mình, để Nhà nước
có luật, chính sách, các quy chế, thủ tục rõ ràng nhằm tránh
mâu thuẫn lợi ích là những việc làm thiết thực trong công
cuộc chống tham nhũng, tăng niềm tin, phát triển kinh tế và xã
hội.
<em>Nguồn: Báo Lao động cuối tuần</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5348), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét