Nguyễn Đại - Dân Chủ, Tự Do và Pháp Quyền

<div class="special_quote"><strong>Tin liên quan:</strong>

<ul>
<li><a href="http://danluan.org/node/578">Một cách nhìn về tự
do</a></li>
</ul></div>
Khái niệm Dân Chủ nghe "to" thế nhưng rốt cuộc lại dễ
hiểu. Thậm chí, ta có thể nhại thơ Đỗ Trung Quân, <em>ai cũng
hiểu, chỉ giả vờ không hiểu</em>. Dù sao thì Dân Chủ đã
được đưa lên hàng đầu rồi. Thế Tự Do thì sao? Dân Chủ
hay đi liền với Tự Do, ít khi thấy hai khái niệm này đứng
tách rời nhau. Thậm chí còn xuất hiện một số câu hỏi như
"<em>có thể có dân chủ mà không có tự do không?</em>" hoặc
"<em>không dân chủ nhưng có tự do có được không?</em>".
Thế là tôi táy máy đi tìm hiểu Tự Do là gì. Không ngờ lại
phức tạp.

Đầu tiên là tra từ điển, mọi thứ bắt đầu bằng định
nghĩa về mặt từ ngữ đã: <em>Tự Do là trạng thái không bị
giới hạn, ràng buộc</em>. Tôi hiểu lời giải thích này đồng
nghĩa với Tự Do là trạng thái muốn làm gì thì làm.

Thử đi một vòng các diễn đàn để xem dân mạng nói gì. (*)

<em>Tự Do là Tự Do trong khuôn khổ.</em>

<em>Tự Do để mà loạn à.</em>

<em>Ông qua Mỹ chửi cha Washington thử coi công an nó có bắt ông
vào tù không. Ở đó mà đòi Tự Do ngôn luận.</em>

Thật đúng là cư dân mạng, với những nick ảo. Nói văng
mạng, không cần suy nghĩ.

Tiếp theo, chúng ta hãy cùng nhìn lại quan điểm về Tự Do của
một số triết gia.

Theo Kant, <em>Tự Do không phải là tuỳ tiện, mà là sự Tự Do
tuân theo các quy tắc mà lí tính đã tự đề ra</em>. Ông cho
rằng, một ý chí Tự Do là một ý chí trong khuôn khổ những
quy tắc luân lí.

Với Locke, <em>Tự Do là khả năng con người có thể làm bất
cứ điều gì mà mình mong muốn mà không gặp bất kỳ cản
trở nào</em>.

Hegel thì cho rằng <em>Tự Do là cái nhận thức được cái tất
yếu</em>.

…

Với bộ óc siêu việt, những định nghĩa của các triết gia
bao giờ cũng làm đa số người dân cảm thấy mù mờ. Bài
viết này nhằm giải thích hai chữ Tự Do sao cho dễ hiểu
nhất, mục đích để càng nhiều người hiểu đúng về hai
chữ Tự Do càng tốt. Bắt đầu từ định nghĩa trong từ
điển, và dựa vào quan điểm của Kant, trong đó "khuôn khổ
những quy tắc luân lý" chính là Pháp Luật. Đồng thời, tìm
hiểu thêm về mối quan hệ của Dân Chủ, Tự Do và Pháp Quyền

<center>* * *</center>

Tự Do là được làm những gì mình thích.

<span class="underlined-text">Đúng, nhưng chưa đủ</span>. Nếu dừng
lại ở đó thì quả là loạn thật. Không có tiền nhưng thích
ăn chơi nên cướp. Thấy nữ sinh mơn mởn, dục vọng nổi lên
là "làm luôn". Đang ngồi nhậu, giết nhau chỉ vì nhìn thấy
ghét. Đèn đỏ hả, kệ, chạy luôn. Nếu nhân danh Tự Do để
làm tất cả những gì mình thích thì ai còn dám đấu tranh cho
Tự Do nữa. Và nếu vậy thì dân Việt nam có lẽ đang "Tự
Do" nhất. Tự Do đang bị hiểu sai thành tùy tiện, bộc phát,
mất kiểm soát. Trong khi trải qua hàng ngàn năm, loài người
đấu tranh cho hai chữ Tự Do thiêng liêng. Bao nhiêu người đã
hi sinh chỉ vì khát vọng Tự Do, từ những người thành công
như Washington, Nelson Mandela, đến những người "thành nhân"
như Luther King, Nguyễn Thái Học. Cũng bao nhiêu người nhân danh
hai chữ Tự Do để huy động được sức mạnh toàn dân như
Lenin, Mao Trạch Đông… Bên dưới quốc hiệu Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam là ba từ (ba khát vọng của dân tộc):
Độc Lập – Tự Do – Hạnh Phúc cơ mà?

Vậy thì Tự Do là được làm những gì mình thích nhưng không
phải tất cả. Cái mình thích nhưng cá nhân khác không thích
thì sao? Hoặc giả, cái mình thích và rất nhiều người cùng
thích (ví dụ ăn cắp của công) thì sao? Họ cũng có Tự Do, ta
cũng có Tự Do, nhưng hai ước muốn mâu thuẫn nhau thì giải
quyết cách nào? Như vậy thì, Tự Do mà loài người đang mong
muốn phải là của chung: <em><strong>Tự Do của cá nhân là
được làm những gì mình thích nhưng không ảnh hưởng đến
Tự Do của người khác</strong></em>.

Về lý thuyết thì ổn, nhưng thực tế, sẽ có những tranh cãi
bất tận. Tất nhiên, không ai được nhân danh Tự Do để đánh
người, ăn cắp, ngủ với nữ sinh vì những việc này rõ ràng
có ảnh hưởng đến người khác. Nhưng cũng có việc, tôi
thấy ảnh hưởng nhưng người khác thì không. Ví dụ như tôi
Tự Do, tôi thích… cởi truồng đi ngoài đường chẳng hạn.
Có ảnh hưởng đến Tự Do của ai không? Sẽ có người thấy
chướng mắt (mất Tự Do). Vậy hành động của tôi làm ảnh
hưởng đến Tự Do của người đó rồi. Nhưng ai chứng minh
người đó bị chướng mắt? Ai được quyền phán xét rằng
đúng là người đó bị chướng mắt, và kết luận rằng tôi
không được làm vậy. Thế là pháp luật ra đời. Pháp luật
sẽ quy định những gì không được làm. Và Tự Do là được
làm tất cả những gì pháp luật không cấm, ta gọi là Tự Do
hiến định (1). Và để đạt được hai chữ Tự Do, mọi việc
phải căn cứ trên luật. Xã hội của những con người Tự Do
là xã hội thượng tôn luật pháp, xã hội với Nhà Nước pháp
quyền. Tự Do vì vậy càng làm xã hội đi vào trật tự, kỷ
cương.

Nhưng vẫn còn những mâu thuẫn giữa Luật và Tự Do. Thời
phong kiến cũng có luật vậy, nhưng dân đâu có Tự Do. Nguyên
nhân là Luật phong kiến chỉ để bảo vệ giai cấp thống
trị, luật một chiều. Luật do giai cấp thống trị tự soạn
ra và ban hành, tự xét xử và tự thi hành luôn. Nếu người
dân không được quyền bác bỏ một điều luật, cho dù nó
rất vô lý (kiểu như "<em>dân thường không được mặc áo
đỏ như thời phong kiến, hoặc thời kỳ con cán bộ được ưu
tiên điểm khi thi Đại học ở Việt Nam</em>"), thì cũng không
thể gọi là có Tự Do. Vậy thì, muốn Luật và Tự Do song hành
với nhau để Luật đảm bảo quyền Tự Do của người dân thì
cơ quan Lập Pháp (Quốc hội) phải vì dân, thậm chí phải
chính là dân. Muốn có Nhà Nước pháp trị thì Quốc hội phải
đủ mạnh và độc lập. Quốc hội phải thực sự là cơ quan
Nhà Nước có quyền lực cao nhất. Muốn vậy, thì nhất thiết
phải có Dân Chủ mạnh. Dân phải thực sự là chủ, quyền
lợi của Dân phải được đặt trên quyền lợi của Đảng
phái, của Nhà Nước. Nhờ Dân Chủ, Luật mới đúng là do nhân
dân thông qua. Luật pháp lúc này giống như là một bản khế
ước mà mọi người dân ký đồng ý thực hiện. Lúc đó, trên
nguyên tắc, ai sống và làm việc theo pháp luật, người đó
được Tự Do.

Nguyên tắc là thế, thực tế lại vẫn còn bất cập. Luật
được toàn dân thông qua, đã được ban hành rồi. Thế nhưng
vẫn có cảnh người không phạm tội mà bị mất Tự Do hoặc
kẻ phạm tội thì nhơn nhơn ngoài xã hội. Vấn đề thuộc về
cơ quan Tư Pháp. Có trường hợp, cơ quan Tư Pháp khách quan
nhưng do năng lực kém nên đã định án sai. Trường hợp này
cá biệt và hiếm xảy ra, vì quy trình tố tụng còn luật sư,
còn phúc thẩm… Trường hợp thứ hai nghiêm trọng hơn, cơ quan
Tư Pháp không khách quan, và không tôn trọng Luật. Trường hợp
này hay xảy ra trong kiện tụng giữa người dân và cơ quan Nhà
Nước. Tư Pháp độc lập, khách quan, công bằng sẽ đảm bảo
quyền Tự Do của người dân - nếu thật sự vô tội. Nhưng
nếu Tư Pháp nằm trong quyền kiểm soát của Nhà Nước thì Tư
Pháp bảo vệ Nhà Nước. Và sẽ có thể một người vô tội
bị ép có tội, và mất Tự Do. Vậy để đảm bảo nhà nước
pháp quyền, cũng là đảm bảo quyền Tự Do, thì Tư Pháp phải
độc lập và đứng dưới Luật. Thậm chí nếu Tư Pháp cho
rằng hành vi của ai đó là đáng tội, nhưng luật chưa quy
định thì chỉ còn cách phản ánh với Lập Pháp. Muốn Tư Pháp
độc lập, thì một lần nữa, lại phải có Dân Chủ mạnh.
Dân phải được quyền giám sát, thậm chí thay thế Tư Pháp,
thông qua Quốc hội. Các phiên tòa phải có những Luật sư tự
do, không nằm trong các Hội đoàn này nọ, để họ bào chữa
mà không bị sức ép nào. Khi đó, sẽ không còn các phiên tòa
mà thậm chí thân nhân bị cáo không được vào trong, phải xem
qua hệ thống tivi bên ngoài. Cũng không còn các phiên tòa mà
"<em>vừa đọc, vừa thảo luận cái 45 phút trong 15 phút</em>"
(2).

Nói thế vẫn chưa đủ. Để đảm bảo quyền Tự Do thì không
thể quên vai trò của cơ quan Hành Pháp. Giả dụ như Công an
nghi rằng một người nào đó có tội, công an có quyền bắt
giam hay không. Câu trả lời là không. Cơ quan Hành pháp không
được quyền bắt giam ai đó khi Tư Pháp chưa kết luận họ có
tội. Tôi không rành về các thủ tục tạm giữ, tạm giam nên
không dám bàn. Mọi người có thể tham khảo thêm qua <a
href="http://anhbasg.multiply.com/journal/item/1413/1413">bài viết của
luật sư Lê Trần Luật</a> về vấn đề này. Ở đây, người
viết chỉ muốn nhấn mạnh rằng khi Tư Pháp chưa kết luận
họ có tội thì Hành Pháp, dù nghi ngờ - thậm chí biết chắc
họ có tội - phải đối xử với họ như người vô tội.
Ngược lại, dù Hành Pháp có khăng khăng họ có tội chăng
nữa, nhưng Tư Pháp, nếu không chứng minh họ phạm tội, vẫn
phải tuyên bố vô tội. Đó chính là thể hiện sự độc lập
giữa 2 cơ quan này. Nếu Hành Pháp tùy tiện, người dân có
quyền kiện lên Tư Pháp. Nhưng ai dám kiện Công an! Trong khi
hiện nay, công an còn tùy tiện mời người ta đi làm việc,
mời không đi thì xông vào nhà khiêng đi luôn. Sau đó thả về
mà không có một giấy tờ nào, thậm chí đồ đạc, tư trang
cũng bị tịch thu. Xin nhắc lại rằng "cho dù Công An cho ai
đó là có tội, vẫn phải cư xử như người vô tội – cho
đến khi có phán quyết của Tòa". Lại một lần nữa, để
đảm bảo điều này, phải có Dân Chủ mạnh. Chỉ khi có Dân
Chủ mạnh thì cơ quan Hành Pháp mới chịu nằm ở dưới Luật.
Ngoài ra, bắt người, tịch thu tài sản, cắt điện thoại, khi
chưa có án là sai đã hẳn; mà không thi hành án khi án đã
tuyên cũng là vi phạm quyền Tự Do. Trên các báo lề phải, ta
thường thấy tình trạng "độc lập" kỳ dị của Hành Pháp
là không thèm thi hành án (3).

Trên đây là một số suy nghĩ và quan điểm về Tự Do và Pháp
Quyền, lồng trong đó là vai trò của Dân Chủ (Dân Chủ thật
sự). Tự Do là được làm tất cả những gì mình thích mà
luật pháp không cấm. Để đảm bảo quyền Tự Do thì phải
xây dựng Nhà Nước Pháp Quyền với 3 cơ quan Lập Pháp, Tư
Pháp, Hành Pháp độc lập, nếu không thì "tam quyền nhất
lập, đồng lòng hại dân" (4). Muốn được thế thì phải có
xã hội Dân Chủ đủ mạnh, người dân bầu ra, kiểm tra và
giám sát hoạt động của ba cơ quan này. Qua đó, có thể thấy
rằng 3 khái niệm Dân Chủ, Tự Do, Pháp Quyền tỷ lệ thuận
với nhau. Thậm chí, khi cả ba đều đạt độ chín, người
viết còn cho rằng 3 khái niệm trên là một, <em><strong>DÂN CHỦ
= TỰ DO = PHÁP QUYỀN</strong></em>.

Ở đâu có Dân Chủ thì ở đó có Tự Do và Nhà Nước Pháp
Quyền. Ở đâu có Nhà Nước Pháp Quyền thì ở đó, quyền Tự
Do được đảm bảo. Ở đâu ta thấy người dân được Tự Do,
ta nói quốc gia đó có Dân Chủ v.v...
Và ngược lại, tất nhiên!

_______________________

(1) Kể từ đây, hai chữ Tự Do có nghĩa là Tự Do hiến định.

(2) Văn của tác giả Hà Văn Thịnh thắc mắc về vụ xử bốn
anh Định, Thức, Long, Trung.

(3) http://www.baodongkhoi.com.vn/?act=detail&id=10432,
http://www.baomoi.com/Info/TPHCM-Cham-thi-hanh-an-doi-nha-cho-o-nho/58/2954849.epi,
http://www.pctn.binhthuan.gov.vn/pages/home.asp?p=xem&g=1&m=2&n=1&j=433,
http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Cuoc-chien-thi-hanh-an-va-bi-kich-cua-mot-chap-hanh-vien-Ky-2/45135306/218/
http://www.baobinhdinh.com.vn/anninh-trattu/2009/9/81399/

(4) Tựa một bài viết của tiến sĩ luật Cù Huy Hà Vũ.

<strong>Tái Bút:</strong> 1. Quay trở lại các diễn đàn ở phần
(*), ta thấy Tự Do là Tự Do trong khuôn khổ là câu "huề
tiền" vì không có khuôn khổ nào vượt ra ngoài được Luật
Pháp. Hoặc Tự Do để mà loạn à thì càng ấu trĩ – càng Tự
Do lại càng trật tự, kỷ cương. Và bạn nào đó liên hệ
giữa Tự Do ngôn luận với lại chửi cha Washington thì càng
không đáng nói. Luật Pháp đã có điều khoản cấm xúc phạm,
lăng mạ cá nhân!

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5295), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!