đề khá nhạy cảm là tham nhũng trong giáo dục, để rộng
đường dư luận, Gặp gỡ & Đối thoại giới thiệu cuộc trò
chuyện của TS Bùi Trân Phương, Hiệu trưởng Trường đại
học Hoa Sen và Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần.</em>
<em>Phóng viên: Thưa, bà có sẵn lòng cùng chúng tôi bàn luận
về một vấn đề khá nhạy cảm: "Tham nhũng trong giáo
dục"?</em>
TS. Bùi Trân Phượng: Tôi nghĩ, nếu đặt vấn đề trên tinh
thần yêu nước, vì sự phát triển tri thức của cả một thế
hệ trẻ, có gì chúng ta phải ngại ngùng.
<h2>Vấn nạn đã đến mức nghiêm trọng!</h2>
<em>Vâng. Chúng tôi xin bắt đầu câu chuyện bằng một nghiên
cứu về "tham nhũng trong giáo dục" của các nước thuộc nhóm
Utstein (gồm Anh, Canada, Đức, Hà Lan, Na Uy, Thụy Điển), đã
gọi nạn chạy trường, chạy lớp, học thêm, xin điểm, mua
đề thi... là tham nhũng. Là người trong ngành giáo dục, theo bà
các "tội danh" trên của giáo dục Việt Nam ở mức độ
nào?</em>
Tôi không đánh giá được mức độ theo nghĩa số tiền. Vì,
vừa qua Ủy ban Phòng chống Tham nhũng Trung ương, và một tổ
chức của Thụy Điển đã mở một cuộc điều tra trong phụ
huynh học sinh, ai cũng thừa nhận là có tham gia ít nhiều vào
các "tội danh" trên, nhưng không ai chịu nói mức độ "cúng" là
bao nhiêu. Song, tôi thấy những vấn nạn trên là cực kỳ
nghiêm trọng. Bởi lẽ, mức độ phổ quát lớn, đa phần ai có
con đi học đều dính líu; các vấn nạn trên, có vẻ trở nên
bình thường trong xã hội, đến mức người ta không cảm nhận
được mình đang tham gia vào việc tham nhũng; và cũng không ai
dám nói sự thật.
Tôi nhấn mạnh: muốn chống tham những trong giáo dục, phải phi
thiêng liêng hóa giáo dục.
<em>Bà có thể giải thích rõ hơn cụm từ "phi thiêng liêng hóa
giáo dục"?</em>
Chúng ta hay nói ra rả về truyền thống "tôn sư trọng đạo".
Bây giờ nên bớt thiêng liêng hóa truyền thống này. Bởi, bây
giờ người ta chỉ hay bày tỏ "tôn sư" bằng hình thức quà
cáp, chạy chọt, học thêm..., chứ không hiểu suy nghĩ thật
của học trò về thầy cô giáo của chúng, kinh khủng lắm.
Hằng ngày các em đối diện với sự thật "tầm thường" trong
quan hệ thầy - trò, các em sẽ bị rối loạn trong nhận thức
giữa cái hư ảo và thực tế. Gia đình tôi cũng 5, 6 đời làm
giáo dục. Tôi hiểu, rất nhiều giáo viên đáng kính trọng,
nhưng trong cái nhiễu nhương hôm nay họ bị trộn lẫn, bị mờ
khuất, đau lòng lắm. Việc thể hiện tình nghĩa thầy trò, dù
chỉ bằng một món quà dễ "lập lờ đánh lận con đen" giữa
sự kính trọng biết ơn thật với sự hối lộ. Thế giới
không ai kính trọng thầy cô giáo kiểu như mình cả.
<div class="boxright300"><img
src="http://www.tuanvietnam.net/assets/Uploads/hocsinhdnsgct.jpg" /><div
class="textholder">"Muốn chống tham những trong giáo dục, phải phi
thiêng liêng hóa giáo dục". Ảnh: Minh Đức.</div></div>
<em>Tức là, bà cho rằng tham nhũng trong giáo dục Việt Nam là
có thật, và nó ngày càng trở nên tinh vi hơn?</em>
Tham nhũng có trong hầu hết các ngành, tại sao giáo dục lại
miễn nhiễm? Nguyên nhân cơ bản, bắt nguồn từ cơ chế xin -
cho. Nếu nói quyền đi học là quyền trẻ em, song thực tế
không phải vậy. Chúng ta phải cung ứng cho các em các trường
có chất lượng đồng đều - tôi nhấn mạnh - ở mọi địa
phương. Chí ít, phải phấn đấu để chất lượng giáo dục
(và chi phí, nếu có) ở các trường phổ thông công lập là
tương đối đồng đều nhất có thể; nền giáo dục lành
mạnh nào cũng phải nhằm tạo tối đa công bằng cơ hội học
tập cho dân, vì lợi ích của cả cộng đồng. Song, giáo dục
phổ thông đã sai lầm, nhất là ở TP. Hồ Chí Minh, cố tình
có trường hay trường dở, cố tình có lớp chọn lớp chuyên,
trách gì phụ huynh không phải chạy trường. Chính cơ chế tạo
ra tham nhũng. Khi con tôi bắt đầu vô cấp 1 trường công, giáo
viên đưa một biểu mẫu hỏi thăm dò hoàn cảnh phụ huynh, nào
là con thứ mấy...
Tôi vui lắm, vì ngỡ nhà trường quan tâm đến từng học sinh.
Cuối biểu mẫu là câu hỏi: Phụ huynh có thể đóng góp gì cho
trường? Tôi hớn hở ghi vào: hứa tham gia cùng trường dạy con
học tốt. Con nộp cho cô, cô nói tôi ghi sai ý, thiếu ý rồi.
Đóng góp này là... vật chất mà. Tôi chống lại xu thế này
không hề dễ chịu chút nào, con tôi đã phải chịu áp lực
lớn. Ngay trong Trường đại học Hoa Sen này, tôi bảo đảm sự
trung thực, ai sai sẽ bị xử lý, nhưng tôi cũng biết giữ
được kỷ luật này là cực khó, khi xã hội tràn lan điều
tệ hại.
<h2>Đâu có cơ chế xin - cho, đó có tham nhũng!</h2>
<em>Trong những năm gần đây, học phí các trường liên tục
tăng, thế nhưng có vẻ sự chuyển biến không rõ nét. Cụ thể
Bộ GD-ĐT vừa kiểm định chất lượng 20 trường đại học
top đầu Việt Nam và "không có đại học nào đạt chất
lượng". Theo nghiên cứu của các nước Utstein, "Nếu ngân sách
giáo dục tăng, mà xã hội, trước hết là học sinh - giáo viên
không được hưởng trực tiếp thì sẽ là thất thoát, tham
nhũng". Có mối liên hệ nào giữa thực trạng Việt Nam và
nhận định trên?</em>
Tôi hiểu cảm nhận đó của xã hội. Tôi cũng không đồng ý
với chất lượng giáo dục hiện nay. Nhưng, tôi không hoàn toàn
đồng ý đánh giá: tiền tăng, chất lượng không tăng. Cơ sở
vật chất trường lớp những năm sau này khá hơn chứ. Điều
đó, cách nào đó cũng giúp phần nào cho chất lượng dạy
học. Còn Nhà nước, nhân dân đầu tư bao nhiêu cho giáo dục,
ai đó có "ăn" không, mức độ nào, tôi không biết được.
<em>Một câu hỏi tế nhị: Vừa qua, hàng loạt đại học tư
mở ra, với những "nhếch nhác" về cơ sở vật chất cũng như
chất lượng giảng dạy. Dư luận xã hội đặt ra nhiều nghi
vấn: có hay không "nạn đút lót" để mở trường. Bà nghĩ
sao?</em>
Tôi trả lời không cần dè dặt: ở đâu có cơ chế xin - cho,
ở đó phát sinh và phát triển tham nhũng. Chừng mực nào đó,
xã hội kinh hoàng với nghi vấn "anh mở trường chắc phải
đút lót". Ủa, ngành nào mà không phải đút lót. Xin chỗ học
cho con, còn phải hối lộ, huống chi... Công luận chỉ cần quan
sát thì khắc hiểu tại sao có những nghịch lý như "ba không"
(không trường, không thầy, và cả... không trò, vì một số
trường được cấp chỉ tiêu mà có tuyển sinh được đâu!)
vẫn được cấp phép. Mình phải hiểu "phận" làm dân! Muốn
chống tham nhũng phải sửa từ cơ chế, đi tra gạn người dân
thì có giải quyết được gì.
<em>Tham nhũng trong giáo dục sẽ dẫn tới nhiều hệ lụy: dân
nghèo bỏ học, chất lượng giảng dạy thấp, làm sâu thêm
bất bình đẳng giàu - nghèo, một xã hội không còn dựa trên
cơ sở tài năng... Những nội dung này, tùy mức độ đều có
tại Việt Nam, phải không thưa bà?</em>
Đúng. Và nghiêm trọng, nguy hiểm hơn nữa khi xã hội coi những
hành vi tham nhũng trở nên bình thường. Rối loạn hết mọi
thang giá trị. Rối loạn nhân cách lớp trẻ tương lai.
<h2>Người làm giáo dục tử tế còn nhiều lắm</h2>
<em>Nguyên nhân của vấn nạn tham nhũng trong giáo dục?</em>
Như tôi nói ở trên, do cơ chế xin - cho, do chính sách sai lầm
trong giáo dục. Giáo dục phổ thông phải đem lại tri thức
đồng đều cho mọi học sinh, nhưng chúng ta đã kéo dài thời
gian quá lâu tình trạng chất lượng trường này hơn trường
kia, với lập luận: nhu cầu của phụ huynh học sinh và sự
đóng góp của họ.
<em>Nghiên cứu của nhóm nước Utstein đã chỉ ra rằng: nguyên
nhân đưa tới tham nhũng trong giáo dục thuộc về sự thiếu
năng lực (bất tài) của các tác nhân chủ chốt (lãnh đạo)
và sự không thích hợp của hệ thống giáo dục. Bà nghĩ sao
về nhận định này?</em>
Tôi đồng ý.
________________________
<div class="special_quote">Một khảo sát mới đây của Thanh tra
Chính phủ tại ba thành phố lớn Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM, cho
thấy:
- 71% phụ huynh cho rằng bỏ tiền để xin con em vào trường
tốt học trái tuyến là bình thường.
- Trên 40% số hộ gia đình chi từ 10% trở lên trong tổng thu
nhập cho học thêm của một trẻ.
- Hơn 80% phụ huynh cho rằng việc nhà trường và các thầy cô
giáo tổ chức dạy thêm là "bình thường".
- Đối với vấn đề tuyển sinh đầu cấp, 20% tỷ lệ học
sinh học trái tuyến, tỷ lệ học sinh học trái tuyến trong
lớp chiếm 19%, cá biệt có lớp là 83%. Có tới 67% phụ huynh
cho rằng việc phải bỏ tiền để xin cho con vào trường tốt
là bình thường. Thậm chí, có trên 61% phụ huynh chấp nhận
bỏ thêm chi phí để xin cho con vào trường tốt, kể cả
trường đúng tuyến.</div>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5297), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét