Về việc này có lẽ nên nhắc lại một phát biểu dựa trên
khoa học địa chất và ý tưởng thống kê của A. P. Aleksandrov,
nguyên chủ tịch viện Hàn lâm khoa học Liên Xô, theo đó trữ
lượng khoáng sản của một nước nói chung tỷ lệ thuận với
diện tích của nước ấy. </strong>
Chả thế mà Nga, Trung Quốc, Mỹ, Canada, Ấn Độ, Australia,
Brazil... luôn dẫn đầu thế giới về sản lượng hầu hết
các loại khoáng sản. Nước ta đất chật người đông, cho dù
thượng đế có ưu ái cũng không thể hoá phép để biến một
nước có diện tích thứ 65 trên thế giới (dân số thứ 13)
trở thành cường quốc về tài nguyên thiên nhiên. Gần đây,
bauxite Tây Nguyên và cát đen chứa titan dọc theo ven biển miền
Trung được xem như một lợi thế tài nguyên lớn của đất
nước. Song nhiều chuyên gia địa chất lâu năm lại tỏ ra dè
dặt về những con số trữ lượng dường như được thổi
phồng, thậm chí họ còn nhắc nhở thêm: cái mà thế giới
cần, ta không có, còn cái ta có, thế giới lại không cần,
hoặc họ có nhiều hơn.
Trên thực tế, hai mặt hàng khoáng sản lớn nhất của Việt
Nam là dầu và than đá, dầu mỏ đứng thứ 36 trên thế giới
(hơn 300 ngàn thùng/ngày), than đá thứ 17 (41 triệu tấn). Xem ra,
chúng ta không nằm ngoài quy luật thống kê vừa nói trên. Năm
2008, xuất khẩu khoáng sản của ta chỉ chiếm 20% tổng kim
ngạch xuất khẩu, trong đó 80% là dầu thô, 10% than đá, và các
khoáng sản khác chỉ chiếm 10%.
Có tài nguyên dồi dào mới chỉ là tiền đề, xử lý chúng
thế nào mới là chuyện quyết định. Liệu việc đào bới cát
đen trong mấy chục năm qua đã sinh lợi cho ai, và nguồn lợi
mà Chính phủ thu được có thấm thía gì nếu muốn khôi phục
lại vùng ven biển miền Trung đã bị tàn phá hay không?
Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến quặng bauxite do TKV trình
và được Chính phủ phê duyệt tháng 11.2007, đã toát lên một
tinh thần khẩn trương, chạy đua với thời gian để năm 2015
đạt 6 – 8,5 triệu tấn alumina, và tăng tốc mạnh hơn nữa
đến 15 triệu tấn vào năm 2025. Ngay đến Trung Quốc, nước
hàng đầu thế giới cả về alumina lẫn aluminium (nhôm), với
tập đoàn Chalco hùng mạnh, khai thác khoáng sản khắp nơi trên
thế giới, cũng chỉ sản xuất hơn 8 triệu tấn alumina hàng
năm. Trớ trêu hơn, toàn bộ sản lượng khổng lồ ấy của ta
lại phải xuất sang Trung Quốc, nước vừa cung cấp công nghệ
vừa bao tiêu sản phẩm cho hai nhà máy đầu tiên, Tân Rai và
Nhân Cơ, và chắc chắn sẽ tiếp tục làm như thế cho các nhà
máy sau. Trong khi đề xuất một kế hoạch quá mạo hiểm như
vậy, lại không hề nói rõ bao giờ ta mới nội địa hoá và
làm chủ được công nghệ chế biến alumina, một công nghệ
quá cổ điển, đã có từ cuối thế kỷ 19.
Chúng ta đã có quá nhiều bài học thất bại về làm chủ công
nghệ. Sau hàng chục năm xây dựng công nghiệp ôtô, mức độ
nội địa hoá chỉ quanh quẩn 4 – 5%. Với 100 đôla xuất
được từ hàng may mặc ta phải nhập khẩu thiết bị, nguyên
vật liệu đến 80 đôla ngay từ các nước láng giềng. Năm nay
Việt Nam mới bắt đầu có sản phẩm lọc dầu nội địa,
chậm hơn Thái Lan và Malaysia đến vài chục năm. Song có nhà
máy lọc dầu không đồng nghĩa với làm chủ công nghệ hoá
dầu. Tình trạng chậm tiến độ do trục trặc kỹ thuật tại
nhà máy Dung Quất gần đây cho thấy làm chủ công nghệ, ngay
chỉ ở mức độ vận hành suôn sẻ những công nghệ nhập từ
nước ngoài, vẫn còn lắm gian nan.
Tại sao người Việt Nam không bước lên được quỹ đạo mà
người Hàn Quốc đã ung dung trên đó từ cách đây bốn thập
kỷ?
Hàng trăm đề tài được nghiệm thu xuất sắc về chế biến
quặng ilmenit để tạo ra bột TiO2, zircon... , vẫn nằm trong
ngăn kéo. Trong khi đó, qua chuyến khảo sát gần đây tại Bình
Thuận, nơi dự kiến có lượng ilmenit và zircon đến hơn 6
triệu tấn, chúng tôi được xác nhận rằng cách có lời nhất
là bán ilmenit sơ chế thô (qua khâu tuyển trọng lực) cho Trung
Quốc, rồi mua lại của họ các thành phẩm chế biến tiếp
theo.
Cần phải nhận dạng cho đúng tại sao chúng ta thất bại,
không làm chủ được công nghệ trong rất nhiều ngành công
nghiệp. Việc này sẽ giúp chúng ta đi dúng quỹ đạo công
nghiệp hoá – hiện đại hoá, để không sa lầy vào cái
"bẫy thu nhập trung bình". Nhưng cho dù có những thất bại
vừa qua, chúng ta không được phép hạ cái khẩu hiệu "khoa
học – công nghệ là then chốt" xuống trong khi rất cần
trưng nó lên để hoạch định một ngành công nghiệp hướng
đến thương hiệu quốc gia dựa trên lợi thế tài nguyên thiên
nhiên của mình.
***
Có tài nguyên không thể không khai thác. Nhưng không vội, không
vơ vét, vì còn phải dành cho con cháu mai sau, và vì phải có
đủ thời gian để học làm chủ công nghệ. Nhất quyết không
bán rẻ tài nguyên cho nước ngoài. Cát đen không những chỉ
chứa TiO2, monaxit, đất hiếm mà trong đó còn có zircon, từ đó
làm ra hợp kim zircaloy cho vỏ thanh nhiên liệu trong nhà máy
điện hạt nhân, còn có thorium, nguồn nhiên liệu tương lai có
thể thay thế cho uranium đang cạn dần. Vậy tại sao phải ra
sức đào bới các đụn cát xinh xắn mà thượng đế đã dày
công vun đắp để chắn sóng, che gió, để từ nước mưa chắt
lọc ra những mạch nước mội ngay sát bờ biển... rồi đem
cát đen ấy bán vội cho nước ngoài? Như thế đâu phải là
công nghiệp hoá – hiện đại hoá!
Có người phản biện: "Các nước ngày nay giàu có chính là
nhờ vơ vét tài nguyên để công nghiệp hoá trong hàng trăm năm
qua, có còn gì dành lại cho con cháu họ đâu?" Xin thưa, ít ra
họ cũng còn truyền lại khối tri thức khoa học – công nghệ
khổng lồ làm của hồi môn cho con cháu.
Phạm Duy Hiển
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5210), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét