kháng của người da màu tại trường đại học Massachusetts
(Mỹ), Giáo sư Nguyễn Bá Chung - Một Việt kiều luôn tâm huyết
với văn hóa dân tộc; và ông, cùng giáo sư Kevin Bowen, Giám
đốc Trung tâm nghiên cứu chiến tranh và hậu quả của nó có
tên là William Joiner, là một trong những người có công đầu
trong việc nối kết nền Văn học Việt Nam tới nhân dân Mỹ
vào những năm 1980- 1990, kể với chúng tôi: Vào những năm 1980,
khi cựu Bộ trưởng quốc phòng Mỹ McNamara có buổi nói chuyện
quan trọng về cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam tại
trường Đại học Harvard. Đúng vào thời khắc quan trọng nhất
của buổi diễn thuyết, ông ta ngưng lại giây phút.
Sau đó, bằng một giọng trầm cay đắng, nuối tiếc, ông tuyên
bố: Cuộc chiến tranh của chúng ta ở Việt Nam là một sai
lầm...Lời tuyên bố vừa dứt, cả hội trường lớn chật
cứng người nghe lặng đi, rồi bỗng nhiên tất cả òa
khóc...Đó là một ngày buồn. Một ngày mà nước Mỹ chính
thức thừa nhận với toàn thế giới rằng họ là kẻ bại
trận, là sai lầm không thể sửa chữa. Từ đó về sau, một
câu hỏi luôn vang lên ở mọi nơi trên nước Mỹ: Tại sao
Việt Nam lại chiến thắng, tại sao Mỹ bại trận? Đó là
điều người Mỹ không thể hiểu nổi...Ít ngày sau , chúng tôi
tham dự một buổi dạ tiệc do những người bạn Mỹ từng tham
gia chống chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam tại thành phố Iowa,
một học giả người Mỹ nhấn mạnh thêm: Cuộc chiến tranh
của Mỹ ở Việt Nam không phải căn bản chỉ là sai lầm mà
còn là phi đạo đức. Và chính những người từng ủng hộ
Việt Nam trong chiến tranh cũng không thể ngờ tới chiến thắng
lớn 30-4. Vào buổi tối rất tình cờ, tôi và nhà văn Nguyễn
Việt Hà, nhà thơ trẻ Nguyễn Quyễn tới quán bia để giải
khát thì gặp một cựu chiến binh Mỹ. Khi biết chúng tôi là
người Việt Nam anh ta vô cùng xúc động chạy đến bắt tay,
miệng thốt ra câu tiếng Việt chưa sõi: Việt Nam, Việt Nam,
Chiến thắng, chiến thắng...
Sau này, chúng tôi biết, anh ta trước đây từng là lính thủy
quân lục chiến tại chiến trường Đà Nẵng. Hôm đó anh ta
nồng nhiệt ngồi uống bia cùng chúng tôi, ánh mắt luôn mở
sáng, thân thiện và mến trọng... Trong thời gian ở Mỹ, chúng
tôi cảm nhận được hầu hết những người lính Mỹ trở về
sau chiến tranh Việt Nam đều bị ám ảnh nặng nề bởi cuộc
chiến tranh; cho dù giới bảo thủ Mỹ đã dùng mọi phương
tiện truyền thông để viết lại lịch sử, để biện minh cho
cuộc chiến tranh phi đạo đức mà họ đã gây ra ở Việt Nam,
bằng lời giải thích nhợt nhạt rằng, cuộc xâm lăng của họ
là chính đáng, rằng lẽ ra họ đã thắng. Thậm chí có người
còn hoang đường rằng, Mỹ không muốn thắng...
Tuy nhiên, hầu hết nhân dân Mỹ đã mất niềm tin vào những
lời biện minh vô căn cứ. Trên thực tế, cuộc chiến tranh ở
Việt Nam đã tạo ra một " Hội chứng Việt Nam" trên khắp
nước Mỹ, và những người lính Mỹ cho dù thời gian đi qua
đã lâu, họ không sao thoát ra khỏi nỗi dày vò bại trận,
để lại một di sản hoang tàn ở Việt Nam ...
Nhiều năm sau này, cứ đến dịp 30 tháng 4, những người lính
trận chúng tôi lại tổ chức gặp gỡ nhau để tưởng nhớ
những đồng đội đã mất, để ôn lại kỷ niệm. Trong những
buổi gặp gỡ như vậy, có rất nhiều câu chuyện xoay quanh
chiến thắng 30-4 . Lý giải về chuyện này, các học giả, các
nhà chiến lược quân sự cả trong và ngoài nước đã tổng
kết ở tầm vĩ mô, đã có nhiều công trình đồ sộ nghiên
cứu về chiến thăng 30-4 một cách thuyết phục. Điều này
được cả thế giới thừa nhận và nhân dân ta hài lòng. Tuy
nhiên, một chiến thắng lớn như vậy không phải mọi lý giải
đều đã đầy đủ. Vì thế mới có chuyện, nhiều học giả
lớn ở Mỹ bỏ biết bao công sức nghiên cứu về thất bại
của họ và chiến thắng của chúng ta, nhưng vẫn nghi hoặc
đặt câu hỏi: " Tại sao Việt Nam lại thắng được Mỹ?...".
Ở bài viết này, chúng tôi chỉ đưa ra minh chứng từ góc nhìn
thực tế, rất giản dị, bình thường nhưng là yếu tố không
thể nói là không quan trọng, góp phần vào chiến thắng 30
tháng 4, đó là nhìn từ Văn hóa làng quê Việt...
Tôi còn nhớ rất rõ rằng, vào độ tuổi chúng tôi hồi chiến
tranh, ở quê tôi không phải tất cả mọi thanh niên đến tuổi
đều bắt buộc phải nhập ngũ ra chiến trường. Luật là như
vậy nhưng cũng không hiếm trường hợp ngoại lệ; ví dụ nhà
con một, nhà có nhiều người ra chiến trường, con liệt sĩ,
tử sĩ...thường là được miễn nghĩa vụ quân sự. Nhưng trên
thực tế có nhiều người từ chối những ưu đãi mà họ
được hưởng, sẵn sàng làm đơn xung trận. Cũng không ít thanh
niên chưa đến tuổi nghĩa vụ và cả những người được
miễn nghĩa vụ quân sự đã viết đơn bằng máu đi chiến
trường, mặc dù trong luật không ai bắt họ phải viết đơn
bằng máu. Vì sao họ làm vậy, có thể có rất nhiều lý do,
nhưng theo tôi, có một lý do quyết định tới cách hành xử
kiểu này là danh dự và tự trọng; tinh thần tự giác khao khát
lập chiến công của đàn ông khi đất nước gặp tai họa. Danh
dự và lòng tự trọng này được cả xã hội cổ súy và kính
trọng. Nó tự nhiên thế, có sẵn trong mỗi con người được
truyền từ đời này sang đời khác. không phải là chuyện bắt
buộc hay chỉ là khoảnh khắc bột phát nảy sinh- nó là tâm
thức Việt, được nuôi dưỡng ngàn đời, qua nhiều thế hệ,
thấm sâu trong dòng máu văn hóa làng quê Việt, dân tộc Việt.
Trường hợp ngược lại, một ai đó trốn nghĩa vụ, chưa cần
đến luật pháp, thì ngay lập tức họ đã bị cả làng lên
án, xỉ vả, coi thường... Tôi đã chứng kiến một thanh niên
con nhà khá giả trốn nghĩa vụ bị người yêu, khi đó đang là
sinh viên đại học từ chối kết hôn. Xóm làng, họ hàng xa
lánh đến mức anh ta xấu hổ quá phải bỏ làng tha hương...
Vì sao vậy, vì người dân ở làng không chấp nhận những kẻ
hèn nhát, ích kỷ, chỉ vun vén vụ lợi cho bản thân mình; mà
ngược lại, họ luôn có ý thức tôn vinh tinh thần cộng đồng
trượng nghĩa, gắn kết, dám xả thân, hy sinh khi đất nước
bị xâm lăng. Những kẻ đào ngũ với người dân làng mặc
nhiên bị coi là tha hóa về đạo đức, không phải là người
có tư cách, người tốt... không thể chấp nhận. Họ đương
nhiên bị lạc lõng giữa cộng đồng.
Điều này, nền chính trị Mỹ lúc bấy giờ- với nền văn hóa
Ki tô giáo mà đặc tính của nó là độc tôn, chiếm hữu và
thực tế...sẽ không bao giờ hiểu được, và họ cũng không
bao giờ có được. Với làng quê Việt Nam, kẻ trốn nghĩa vụ
quân sự, bất kể lý do nào cũng bị chê cười. Họ sẽ lạc
lõng, cô đơn, bên ngoài cộng đồng. Anh ta bị người làng
khinh bỉ, vì hèn nhát, suốt đời phải sống trong mặc cảm
xấu hổ.
Đấy là câu chuyện ở làng quê, của cuộc sống gắn kết, "
tắt lửa tối đèn", của "tình tương thân tương ái"..., sống-
chết, hạnh phúc và khổ đau cùng nhau chia sẻ ở làng quê
Việt. Vì vậy, hành động xả thân ra trận của họ là sẵn
có tính tự giác, tự nguyện, tự chịu trách nhiệm, chứ không
phải chỉ vì luật nghĩa vụ quân sự đơn thuần bắt buộc...
Còn ở chiến trường thì sao. Những người lính họ không
phải quá lạc quan, vui tươi như nhiều lời cổ động hào
sảng, nhiều bài ca rộn rã mà chúng ta từng nghe. Họ có ý
thức chắc chắn rằng, vào chiến trường là đổ máu, là
chết chóc, là muôn trùng gian khổ hy sinh... Nhưng họ vẫn đi,
vẫn vào trận. Và khi đã vào trận thì sống chết phải
thắng. Vì không thắng thì họ phải chết. Họ không thể lùi
bước, không thể thua, không thể đào ngũ (đương nhiên có
ngoại lệ). Vì sao vậy, vì họ phải hoàn thành nhiệm vụ.
Nhiệm vụ ở đây không đơn giản do cấp trên của họ ra
lệnh, mà còn ẩn đằng sau nó một thứ mệnh lệnh sâu xa hơn,
không lời: Đó chính là nỗi mong chờ và khao khát, niềm tin hy
vọng và cả niềm tự hào của người yêu, gia đình bố mẹ,
họ hàng và cả làng quê của họ ở phía hậu phương. Họ
chiến đấu vì cái đó, họ phải chiến thắng vì cái đó, và
sẵn sàng xả thân hy sinh.
Giá trị này không phải là chuyện bỗng dưng mà là câu chuyện
của tâm thức, của văn hóa ngàn đời đã tích tụ lại. Vì
vậy, họ thực hiện nhiệm vụ một cách tự nguyện, dứt
khoát, đôi khi còn là niềm hứng khởi, lãng mạn. Họ có lý
tưởng. Sự tự nguyện này có nguồn gốc từ lòng tự trọng,
danh dự và trách nhiệm; từ một giá trị văn hóa thẳm sâu
trong dòng máu họ. Dòng máu sẵn sàng hy sinh để chiến thắng,
và chỉ chiến thắng mới là người đàn ông có nhân cách,
đạo đức, được mọi người tôn vinh, kính nể cho dù họ
biết đó là cái chết...
Có lần trò chuyện với một sĩ quan ở phía bên kia. Anh ta cũng
là một nhà văn, tôi có nói: Hãy thật sòng phẳng, loại bỏ
mọi cảm xúc chủ quan, anh thử lý giải tại sao các anh bại
trận vào ngày 30 tháng 4? Anh ấy suy nghĩ lúc lâu rồi trả
lời: " Có rất nhiều lý do. Lý do vào thời điểm đó lính
cộng hòa đã quá chán nản, mỏi mệt với cuộc chiến tranh,
rồi chế độ Sài Gòn tham nhũng làm người ta không còn tin
cậy; ý thức dựa vào Mỹ, khi Mỹ rút họ hoang mang sợ hãi,
không còn sức kháng cự, tinh thần chiến đấu tê liệt..." .
Tôi hỏi: Còn có nguyên nhân nào sâu hơn thế nữa không? Anh
ấy nói: "Còn một điều nữa, trong sâu xa đó chính là nguyên
nhân dòng máu Việt. Người miền Nam luôn có ý thức hướng
về miền Bắc. Họ hướng về miền Bắc là hướng về tâm
linh, về nguồn cội tổ tiên. Hầu hết dân chúng cho rằng,
cuộc chiến tranh giải phóng miền Nam, thống nhất tổ quốc là
hợp lẽ và hợp đạo lý, chỉ miền Bắc mới có quyền giải
phóng miền Nam, và đó là đúng, chính quyền miền Nam không có
quyền và không có khả năng làm ngược lại. Vì thế nhân dân
ủng hộ cuộc chiến tranh thống nhất đất nước khởi phát
từ miền Bắc.
Điều này có thể chứng minh, khi Bác Hồ mất, nhân dân miền
Nam đã thương tiếc, than khóc như thế nào! Họ bất chấp mọi
ngăn cản của chế độ Cộng hòa.". Hay như việc những người
lính miền Bắc vào miền Nam chiến đấu sát cánh cùng lực
lượng du kích, đằm mình vào lòng nhân dân miền Nam, họ
được nuôi dưỡng che chở bảo vệ đến cùng. Những người
đồng đội của họ ở miền Nam không đơn giản là mối quan
hệ " đồng chí" mà còn là tình huynh đệ, thân thương cố
kết, gắn bó ruột thịt, chia cơm sẻ áo, sống chết có nhau
khi đất nước bị xâm lăng. Và đây cũng chính là bản chất
của làng quê Việt, "làng quê mở rộng". Họ gắn bó tự giác
trong cộng đồng, cùng chia sẻ sống chết khi nước có tai
ương. Họ có niềm tin, sức mạnh bắt nguồn sâu xa trong tâm
thức. Một bằng chứng nữa, khi Chính phủ lâm thời Cộng hòa
miền Nam Việt Nam ra đời, đã thu hút một lực lượng lớn
học sinh, sinh viên lên núi tham gia cách mạng. Không ai bắt họ
cả.
Và họ cũng không ngây thơ, ấu trĩ tới mức sẵn sàng từ
chối cuộc sống xa hoa, sung túc để nhận lấy một cuộc sống
muôn trùng chết chóc gian nguy. Họ lên núi là tự giác, là nhân
cách Việt, là dòng máu Việt thôi thúc. Và không chỉ thanh
niên, sinh viên mà có thể nói phần lớn các tầng lớp nhân
dân miền Nam hướng về cách mạng. Phong trào đấu tranh của
học sinh sinh viên chống sự xâm lăng của Mỹ, phong trào đấu
tranh yêu nước giải phóng dân tộc, phong trào đấu tranh đòi
chấm dứt chiến tranh, không chấp nhận sự có mặt của ngoại
bang...ra đời từ tinh thần này. Nó ra đời trong tâm thức
Việt, là sự thôi thúc từ bên trong, của ý thức cội nguồn,
dòng máu. Vì dòng máu văn hóa Việt đã thấm đẫm trong từng
người dân miền Nam lúc đó, chứ không phải như có người
nói "chỉ do Cộng sản tuyên truyền giỏi."...
Như vậy, bàn về nguyên nhân dẫn tới chiến thắng 30-4 với
rất nhiều cách nhìn mở rộng. Các nhà nghiên cứu, các nhà
chỉ huy chiến lược... đã tốn biết bao giấy mực, với đa
dạng cách tiếp cận khác nhau về chiến thuật, chiến lược
quân sự, về tinh thần đoàn kết, đức hy sinh, về thao lược
và trí tuệ Việt.... và xung quanh vấn đề này còn tiếp tục
nhiều đời con cháu sau này nhắc tới. Trong bài viết này,
chúng tôi chỉ đưa ra một góc nhìn về phía những con người
bình dị, những tâm tư tình cảm, cách ứng xử văn hóa, ý
thức trách nhiệm cộng đồng, tính tự giác, gắn bó ở làng
quê Việt... Và đây cũng chính là giá trị bất di bất dịch,
tồn tại hàng ngàn năm trong từng con người Việt. Nó tạo ra
sức mạnh bền vững sâu sa, góp phần không nhỏ vào chiến
thắng quyết định của ngày 30-4. Trong phạm vi bài viết, và
với chỉ những suy nghĩ ban đầu của người lính trận, nên
không thể diễn giải cặn kẽ. Hy vọng, chiến thắng 30-4 sẽ
tiếp tục được làm sáng tỏ hơn, đầy đủ hơn bởi các nhà
nghiên cứu, các chiến lược gia... Vì đây là chiến thắng vĩ
đại, mang lại sự thống nhất đất nước trọn vẹn nhất,
lớn lao nhất trong lịch sử dân tộc.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/4979), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét