src="http://images.vietnamnet.vn/dataimages/201005/original/images1962352_4.jpg"
/><div class="textholder">Ảnh tư liệu</div></div>Ngày nay, nhìn lại
những nỗ lực để đi tới hoàn thiện cái mà Hồ Chí Minh mong
muốn "Nước ta là một nước dân chủ", chúng ta càng thấy
những giá trị cao cả, đích thực trong tư tưởng, nhất là
trong thực hành dân chủ của Người.
Thứ nhất, tư tưởng dân chủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh thể
hiện ở quyết tâm tiến hành ngay cuộc tổng tuyển cử toàn
quốc đầu tiên với các nguyên tắc: phổ thông, tự do trực
tiếp và bỏ phiếu kín. Đó là một cuộc tổng tuyển cử mang
đậm dấu ấn Hồ Chí Minh mà cho tới nay Luật bầu cử vẫn
cần học hỏi.
Thứ hai, tư tưởng dân chủ của Hồ Chí Minh thể hiện ở
việc xây dựng và ban bố Hiến pháp 1946, đặt viên gạch đầu
tiên cho việc xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam.
<h2>Mọi quyền hạn đều của dân</h2>
Cho đến trước cách mạng tháng 8/1945, Việt Nam chưa trải qua
bất cứ chế độ dân chủ nào, do đó khi thiết lập chế độ
dân chủ cộng hòa thì cả chủ thể lãnh đạo, quản lý lẫn
dân chúng đều chưa có trải nghiệm về dân chủ.
Đọc lại bản Hiến pháp 1946, bản Hiến pháp đầu tiên của
Việt Nam do Hồ Chí Minh chủ trì xây dựng, tất cả những
người nghiên cứu về dân chủ, dù khác nhau về tư tưởng và
chính kiến, đều phải thừa nhận rằng: từ giữa thế kỷ XX,
trong những điều kiện và hoàn cảnh để thực hành dân chủ
vô cùng khó khăn, Việt Nam đã đạt tới những quan niệm dân
chủ, được xác định trong Hiến pháp 1946, sánh ngang các thể
chế dân chủ tiên tiến trên thế giới.
Nội dung bản Hiến pháp ấy có những quy định mà Hiến pháp
hiện hành của nước ta cũng chưa đạt tới.
Một vấn đề nổi bật nhất là Hiến pháp 1946 đã xác nhận
về mặt pháp lý quyền làm chủ của nhân dân và quy định
những điều ràng buộc để đảm bảo cho nhân dân thực hiện
quyền làm chủ đó.
Điều 1 Hiến pháp 1946 ghi: "<em>Tất cả quyền bính trong nước
là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi
giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo</em>".
Nhưng để thực hành quyền bính ấy lại phải thông qua việc
kết hợp giữa dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp.
Quản lý mọi mặt đất nước đều phải có sự ủy thác
quyền lực của nhân dân cho cơ quan đại diện đảm trách.
Lường trước nguy cơ lạm quyền của những người được ủy
thác và cả những sai lầm khi cơ quan công quyền ra các quyết
sách chính trị và ban hành các quy phạm pháp luật, nên nhất
thiết nhân dân phải giữ lại một số quyền để mình trực
tiếp tự quyết định và là quyết định tối hậu. Đó là
quyền phúc quyết của nhân dân. Quan trọng nhất là việc xây
dựng và sửa đổi Hiến pháp.
Hiến pháp 1946 quy định Quốc hội được ủy thác quyền soạn
thảo Hiến pháp, đặt ra pháp luật, sửa đổi Hiến pháp và
quyết định những vấn đề quan trọng nhất của quốc gia.
Nhưng "<em>Nhân dân có quyền phúc quyết về Hiến pháp và
những việc có quan hệ đến vận mệnh quốc gia</em>" và, việc
sửa đổi Hiến pháp thì "<em>Những điều thay đổi khi đã
được nghị viện phê chuẩn phải đưa ra toàn dân phúc
quyết</em>".
Quyền phúc quyết không phải là việc đưa ra cho nhân dân tham
gia, góp ý kiến hay đề nghị mà là quyền Hiến định, là
điều bắt buộc các đạo luật và cơ quan đại diện cao nhất
của nhân dân phải tuân thủ. Quyền phúc quyết là thể chế
hóa tư tưởng quan trọng nhất của Hồ Chí Minh về dân chủ:
"<em>Mọi quyền hạn đều của dân, việc đổi mới, xây dựng
đất nước là trách nhiệm của dân, quyền hành và lực
lượng đều ở nơi dân</em>".
Một khi quyền dân chủ đã được ghi nhận trong văn bản pháp
lý cao nhất của quốc gia thì không còn vấn đề tranh cãi "thu
hẹp" hay "mở rộng", ai có quyền "thu hẹp" hay "mở rộng" dân
chủ mà là thực hiện pháp luật, tuân thủ pháp luật.
<h2>Dân chủ bầu cử và ứng cử</h2>
Tư tưởng dân chủ quan trọng và có ý nghĩa thiết thực nhất
của Hồ Chí Minh là ở thực hành dân chủ. Thể chế dân chủ
tuy là vấn đề cơ bản nhất, quan trọng nhất nhưng việc
thực hành dân chủ lại là điều cốt tử, là lẽ sống còn
của chế độ dân chủ. Chỉ có thực hành dân chủ mới có
thể biến dân chủ hình thức, dân chủ trên văn bản, trong các
lời tuyên bố... thành dân chủ thực tế chứ không phải là
những con chữ hoa mĩ nằm trên giấy.
<div class="boxright200"><div class="quotebody"><div class="quoteopen"><img
class="quoleft" src="/misc/quoleft.png"/></div>Một khi quyền dân chủ
đã được ghi nhận trong văn bản pháp lý cao nhất của quốc
gia thì không còn vấn đề tranh cãi "thu hẹp" hay "mở rộng", ai
có quyền "thu hẹp" hay "mở rộng" dân chủ mà là thực hiện
pháp luật, tuân thủ pháp luật.<img class="quoright"
src="/misc/quoright.png"/> <br class="quoteclear"></div></div>
Để thực hành dân chủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh, cần phải:
- Có đủ những văn bản luật đúng, phù hợp với thực tiễn
và được lòng dân. Nhưng văn bản luật nào, nguyên tắc nào
cũng đều do con người làm ra, nghĩa là ý chí của giai cấp
cầm quyền thông qua cơ quan đại diện được nhân dân bầu,
soạn thảo và ban bố.
Vậy thực hành dân chủ mấu chốt là ở vấn đề tự do, dân
chủ bầu cử và ứng cử để chọn được người xứng đáng
tham gia Quốc hội. Hồ Chủ tịch đã viết: "<em>Trong cuộc
Tổng tuyển cử, hễ là những người muốn lo việc nước thì
đều có quyền ra ứng cử; hễ là công dân thì đều có quyền
đi bầu cử. Không chia gái trai, giàu nghèo, tôn giáo, nòi
giống, giai cấp, đảng phái, hễ là công dân Việt Nam thì
đều có hai quyền đó.</em>
<em>Vì lẽ đó, cho nên Tổng tuyển cử tức là tự do, bình
đẳng; tức là dân chủ, đoàn kết</em>".
- Tổ chức bộ máy nhà nước để thực thi luật pháp là lực
lượng đảm bảo thực hành dân chủ. Như Hồ Chí Minh đã nói,
tổ chức ấy phải gọn nhẹ, sáng suốt, trong sạch, đủ năng
lực và bản lĩnh để chấp hành pháp luật.
Người trong bộ máy nhà nước phải được lựa chọn theo
những tiêu chí cụ thể và công khai. Người đó phải có uy
tín trong dân chúng, có năng lực đảm trách, điều hành một
lĩnh vực của nền hành chính quốc gia, có liêm, chính (không
nhằm mục tiêu thăng quan phát tài, tham nhũng và ăn hối lộ).
Tóm lại là những người có "<em>danh vọng, đạo đức, một
mặt có thể giúp ý kiến cho Chính phủ, một mặt có thể
điều khiển quốc dân</em>".
Người được Quốc hội cử ra thành lập Chính phủ mới theo
Hồ Chí Minh, phải tuyên bố về tư cách của bản thân và tư
cách của từng thành viên Chính phủ.
<h2>Không có chuyện "nhẹ trên nặng dưới"</h2>
Nhớ lại phiên họp ngày 31/10/1946, kỳ họp thứ hai, Quốc hội
khóa I, sau khi được Quốc hội nhất trí giao trách nhiệm cho
thành lập Chính phủ mới, Hồ Chí Minh đã nói: "<em>Giờ tôi
xin tuyên bố trước Quốc hội, trước quốc dân và trước
thế giới rằng: Hồ Chí Minh không phải là kẻ "tham quyền cố
vị"</em>.
<div class="boxright200"><div class="quotebody"><div class="quoteopen"><img
class="quoleft" src="/misc/quoleft.png"/></div>Bác Hồ từng nói quan
tham vì dân dại. Dân biết hưởng quyền dân chủ do Hiến pháp
quy định sẽ là đảm bảo chắc chắn cho chế độ dân chủ
tốt đẹp đã được Hiến định trở thành hiện thực.<img
class="quoright" src="/misc/quoright.png"/> <br
class="quoteclear"></div></div>
"<em>Chính phủ sau đây phải là một Chính phủ toàn dân đoàn
kết và tập hợp nhân tài không đảng phái... Tuy trong quyết
nghị không nói đến, không nêu lên hai chữ liêm khiết, tôi
cũng xin tuyên bố trước Quốc hội, trước quốc dân và
trước thế giới: Chính phủ sau đây phải là một Chính phủ
liêm khiết...; Chính phủ sau đây phải là một Chính phủ biết
làm việc, có gan góc, quyết tâm đi vào mục đích trong thì
kiến thiết, ngoài thì tranh thủ độc lập và thống nhất của
nước nhà</em>".
Theo tư tưởng và cách hành xử của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì
một xã hội chỉ thật sự dân chủ và pháp quyền khi cơ quan
nhà nước là công bộc của dân. Tuyệt đối không cho bất kỳ
ai, dù ở cấp bậc nào, người trong đảng hay ngoài đảng
được sống ngoài vòng pháp luật theo kiểu "xử nội bộ", xuê
xoa che mắt quần chúng, thiên vị "nhẹ trên nặng dưới".
- Có Hiến pháp và pháp luật đúng và đủ, có cơ quan công
quyền trong sạch, có đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức
mẫn cán, đồng thời phải có hệ thống các cơ quan bảo vệ
pháp luật, trong đó có cơ quan tư pháp thực sự "dĩ công vi
thượng", không bị áp lực từ bất cứ ai, cơ quan nào.
"<em>Trong khi xét xử, các viên thẩm phán chỉ tuân theo pháp
luật, các cơ quan khác không được can thiệp</em>" (điều 69).
- Giáo dục pháp luật và nâng cao văn hóa dân chủ cho tất cả
mọi người. Nâng cao dân trí và nâng cao quan trí để tư
tưởng dân chủ của Bác Hồ "<em>Nước ta là nước dân chủ,
mọi người có quyền làm, có quyền nói</em>" trở thành hiện
thực.
Dân có hiểu biết về pháp luật, biết hành xử theo pháp
luật, đó là cơ sở để nhà nước thực thi đúng pháp luật.
Bác Hồ từng nói quan tham vì dân dại. Dân biết hưởng quyền
dân chủ do Hiến pháp quy định sẽ là đảm bảo chắc chắn
cho chế độ dân chủ tốt đẹp đã được Hiến định trở
thành hiện thực.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/4972), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét