xảy ra vào những kỳ nghỉ dài ngày, do đó việc tăng cường
năng lực hệ thống giao thông ở Việt Nam là rất cần thiết.
Theo kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới, có nhiều
giải pháp để giải quyết bài toán giao thông, trong đó có
đường sắt cao tốc hoặc đường sắt tốc độ nhanh.
Ngày 3/5/2010 tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ GTVT Hồ Nghĩa
Dũng đã có buổi làm việc với ngài Seiji Maehara, Bộ trưởng
Đất đai, Cơ sở hạ tầng, GTVT và Du lịch Nhật Bản (MLIT).
Tại buổi làm việc, Bộ trưởng của 2 nước đã trao đổi
về các hoạt động hợp tác hữu nghị giữa Bộ GTVT Việt Nam
và MLIT, trong đó, có việc chuẩn bị cho việc ký biên bản ghi
nhớ về hợp tác thực hiện dự án lớn đường sắt cao tốc
Hà Nội-TP.HCM.
Tại phiên họp toàn thể lần thứ 8 vừa diễn ra, Ủy ban
Khoa học Công nghệ và Môi trường đã cho ý kiến về dự án
đường sắt cao tốc Hà Nội-TP.HCM; Các thành viên Ủy ban về
cơ bản tán thành với chủ trương đầu tư xây dựng dự án.
Tuy nhiên, nhiều thành viên Ủy ban đề nghị Tờ trình của
Chính phủ và Báo cáo đầu tư dự án đường sắt cao tốc
cần phân tích sâu hơn nhu cầu thị trường vận tải hành
khách đối với loại dịch vụ này; tính toán rà soát kỹ
thời điểm đầu tư trong khi hệ thống giao thông đường bộ,
đường biển và cụm cảng hàng không luôn được cải thiện
nâng cấp, xây dựng mới; đánh giá hiệu quả kinh tế tổng
hợp dự án, và tác dụng lan tỏa đối với các ngành, lĩnh
vực khác. Chính phủ cần lượng hóa tác động của những
rủi ro trong quá trình xây dựng cũng như mức độ ảnh hưởng
của các chỉ tiêu kinh tế khi khi thực hiện dự án, đồng
thời cung cấp thêm thông tin cho Quốc hội về cơ sở lựa
chọn xây dựng đường sắt cao tốc Hà Nội-TP.HCM.
Người dân mong muốn Bộ GTVT có trách nhiệm trình bày rõ
hơn với Quốc hội về quy hoạch tổng thể phát triển
hệ thống đường giao thông được cân nhắc thấu đáo
về bài toán kinh tế và đánh giá tác động đến môi trường
xã hội cả 2 mặt tích cực và tiêu cực. Ý kiến của các cơ
quan thẩm định độc lập về dự án ra sao? Đường sắt cao
tốc hiện đại thật đấy nhưng phải tương thích với trình
độ phát triển của đất nước. Băn khoăn của người dân
là nước ta còn nghèo, nợ nước ngoài cao, vốn vay mỗi năm cho
riêng dự án này trên 2 tỉ USD rất lớn. Thực trạng yếu kém
về sử dụng vốn của hệ thống, khả năng hoàn vốn ra sao,
chưa kể phải huy động quỹ đất, giải phóng mặt bằng với
số lượng dân phải di dời gần 10.000 hộ. Nếu coi dự án là
chủ trương lớn cần thực hiện, thì phải rút kinh nghiệm
của các nước đi trước để chúng ta thực sự tiếp cận và
làm chủ một công nghệ tiến tiến, phải nghiên cứu phát
triển nó thành cái của mình và xa hơn nữa có thể đem đi bán
cho nước ngoài như bài học của Hàn Quốc. Theo ước tính của
các chuyên gia nếu không làm được như thế thì tổng giá trị
của dự án bị giảm đi khoảng 20%. Đài Loan là nước nhập
công nghệ Shinkansen của Nhật Bản nhưng lại thất bại trong
việc kiểm soát và làm chủ nó. Hiện nay, Đài Loan phụ thuộc
vào phía nhà cung cấp Nhật Bản, khi nào có trục trặc, rủi ro
đều phải mời chuyên gia Nhật Bản sang và tất nhiên phải
trả tiền rất đắt. Ngược lại, Trung Quốc làm khá tốt trong
việc tiếp nhận công nghệ tầu cao tốc chẳng những của
Nhật mà còn của cả Đức và Pháp. Đặc biệt Hàn quốc vừa
dạy cho Pháp và châu Âu một bài học đau đớn về chuyển giao
công nghệ tàu cao tốc bằng việc qua mặt Alstom-TGV thắng gói
thầu tàu cao tốc ở Brazil với công nghệ KTX-II được phát
triển dựa trên chính công nghệ TGV của Pháp"
Canada đã sử dụng loại tàu "Turbo Train" có tốc độ
đến 230-260 km/giờ, nhưng sau đó không dùng nữa, một phần vì
lý do kỹ thuật, phần khác vì hiệu quả kinh tế kém. Hiện
giờ, loại tàu nhanh "LCR" được cho là có tốc độ tối đa
208 km/giờ. Tàu hỏa của Thái Lan có tốc độ chỉ khoảng
110-120 km/giờ, và họ chưa thấy cần phải nâng cấp. Nhưng họ
chú trọng đến tiện nghi, an toàn, đúng giờ giấc, đáp ứng
lượng hành khách tăng vọt trong các kỳ nghỉ lễ. Công nghệ
bình thường, giá vé cũng bình thường, không tạo gánh nặng
cho nhà nước lẫn nhân dân. Sự kiện tại sao hai nước Canada
và Thái Lan không xây đường sắt cao tốc có lẽ cũng lý thú
như khi các nhà quy hoạch giao thông của ta cho biết tại sao
Trung quốc, Nhật Bản, Pháp… đã xây đường sắt cao tốc.
Một điều rõ rệt là chi phí cho tàu cao tốc là rất cao so
với tàu thông thường. Cách đây mấy năm, ở Canada người ta
đã tính toán các phương án cho một tuyến đường và thấy
tàu khách cao tốc 300 km/giờ không có lợi ích rõ rệt so với
loại tàu khách nhanh 240 km/giờ, nhưng vốn xây dựng lại gấp
rưỡi. Trong khi thời gian ngồi tàu chỉ giảm được một phần
tư.
Các nhà quy hoạch Việt Nam cần phải tính toán chi tiết
để nhận ra: từ tốc độ hiện tại khoảng 60-80 km/giờ tăng
lên 120-140 km/giờ phải tốn bao nhiêu, rồi tăng lên 200-300
km/giờ thì tốn bao nhiêu? Từ đó, có thể thấy rằng, nếu
muốn giảm thời giờ ngồi tàu xuống còn phân nửa, có lẽ
phải tăng chi phí lên 2 đến 3 lần, hay hơn nữa, nghĩa là chi
phí tăng vọt chứ không tăng tiệm tiến theo mức giảm thời
giờ. Mà trong hoàn cảnh kinh tế của người Việt, tiền bạc
vẫn là yếu tố quý giá hơn thời gian. Dân Việt đa số nói
chung vẫn còn có thời giờ ngồi tàu chạy tương đối nhanh
còn hơn là đi tầu cao tốc trong khi cái túi tiền lại có hạn!
Cứ tính đúng, tính đủ, rồi từ đó định giá vé thì chắc
tàu cao tốc sẽ vô cùng vắng vẻ! Thế thì Nhà nước cần
phải bao cấp. Chi phí cao dẫn đến bao cấp phải cao. Thật ra,
việc bao cấp chẳng có gì là xấu. Nhiều nước đều nhận
thấy cần phải bao cấp hệ thống chuyên chở công cộng, nhằm
mục đích phục vụ phát triển kinh tế. Vấn đề là bao cấp
đến mức nào. Người Pháp hay người Nhật cần tỷ lệ bao
cấp thấp vì dân họ đã có thu nhập cao. Người Việt sẽ
cần tỷ lệ bao cấp cao hơn, đơn giản vì thu nhập quá thấp.
Một khi tỷ lệ bao cấp đã cao, số tiền bao cấp lại
càng cao hơn. Lấy ví dụ: giá vé tàu nhanh cho một tuyến nào
đó là 100.000 đồng thì có thể định mức bao cấp là 20.000
đồng, hành khách trả 80.000 đồng nếu xem đó là mức họ
gánh chịu được. Với tàu cao tốc, giá vé của tuyến đó có
thể lên đến 300.000 đồng nhưng cùng lắm hành khách chỉ gánh
nổi 120.000 đến 140.000 đồng, quá mức đó thì họ không muốn
đi! Thế thì nhà nước phải bao cấp ít nhất 160.000-180.000
đồng cho mỗi hành khách, gấp 8-9 lần trước kia, trong khi giá
vé chỉ tăng 3 lần. Bởi vậy, du nhập một công nghệ tiên
tiến, chi phí cao từ nước ngoài vào thì chi phí đầu tư không
giảm bao nhiêu, nhưng tỷ lệ phần trăm bao cấp sẽ rất cao.
Liệu Nhà nước có kham nổi không?
Nếu câu trả lời là Nhà nước kham nổi mức bao cấp
cao, thì nên đặt ra một bài toán khác. Bây giờ, thay vì nâng
cấp một số ít tuyến ngắn từ tàu lạc hậu chạy trên khổ
đường hẹp lên tàu cao tốc 300 km/giờ, ta nâng cấp nhiều
tuyến đường dài lên tàu nhanh 140 km/giờ chạy trên khổ
đường rộng, thì so sánh hiệu quả kinh tế sẽ là thế nào?
Có lẽ người dân sẽ mong được bao cấp nhiều để đi tàu
140 km/giờ, hơn là được bao cấp ít để đi tàu 300 km/giờ!
Hiệu quả còn ở chỗ hệ thống khổ đường rộng cho tốc
độ 140 km/giờ được khai thác nhanh chóng, kẻo mỗi ngày trôi
qua chưa khai thác được thì lợi ích kinh tế bị mất đi.
Ngoài ra, đất nước ta còn biết bao nhiêu yêu cầu bao cấp
khác nữa như giáo dục để nâng cao dân trí hay bảo vệ rừng
để tránh gây ra các thảm họa về môi trường vv…
Người xưa có câu "lộ thông, tài thông", về lâu dài
đường đến đâu, giầu có đến đấy. Dự án đường
sắt cao tốc Hà Nội-TP.HCM chỉ là một trong các giải pháp
phát triển cơ sở hạ tầng, nhưng là dự án lớn rất cần
có phản biện độc lập, thực sự khoa học, minh bạch. Dự án
đường sắt cao tốc ở Việt Nam đã thực sự cần thiết
chưa, cần phải được đặt trong bài toán tổng thể chiến
lược phát triển kinh tế xã hội, bàn bạc thấu đáo, có lời
giải tối ưu phù hợp với trình độ phát triển của đất
nước và hoàn cảnh của Việt Nam.
Tô Văn Trường
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5020), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét