height="158" alt="image001_0.jpg" /><div class="textholder">Các nhà lãnh
đạo Đảng Cộng sản và Nhà nước — trong đó có Chủ tịch
Hồ Cẩm Dào, ngồi ở giữa, và Thủ tướng Ôn Gia Bảo,
người thứ tư từ trái qua — trong một cuộc họp ở Bắc Kinh
ngày 12 tháng 2 năm 2010. Ảnh của hãng Tân Hoa/Zuma
</div></div>
Trên bàn làm việc của những người đứng đầu các công ty
Nhà nước lớn nhất và tuổi đã năm chục năm có lẻ, giữa
những dãy máy tính, những bức ảnh gia đình và vô số vật
bày biện khác của cuộc sống nơi công sở những ông Tổng
giám đốc điều hành thời hiện đại, có một chiếc điện
thoại màu đỏ. Những vị giám đốc điều hành và cán bộ
của họ khi nghe chuông của nó reo và nhảy phốc tới đều
gọi đó là "máy đỏ", có lẽ vì nếu gọi nó là cái
lô-phôn thông thường thì oan cho nó quá. Một giám đốc điều
hành Ngân hàng Nhà nước bảo tôi: "Khi "máy đỏ" réo
chuông, tốt hơn cả là hãy trả lời".
Cái máy đỏ không giống những máy điện thoại thông thường
khác. Mỗi máy điện thoại này đều chỉ có một số với
bốn con số. Nó chỉ liên lạc với những máy điện thoại
tương tự với những con số gồm bốn chữ số trong cùng một
hệ thống khóa mã. Tuy thế, chúng lại rất được thiên hạ
khao khát. Vì các ông bà giám đốc đứng đầu các công ty Nhà
nước hàng đầu, những người đã có sẵn mọi thứ phương
tiện thông tin hiện đại rồi, thì cái máy đỏ này vẫn là
một dấu hiệu cho thấy họ đã đạt tới địa vị không chỉ
là kẻ đứng đầu một công ty, mà họ còn là những kẻ đã
lọt vào hàng ngũ cao cấp của Đảng và Chính phủ. Điện
thoại là biểu tượng cuối cùng mang tính thể chế vì chúng
chỉ được cấp — theo lệnh của Đảng và Chính phủ — cho
những ai có chức vụ ngang cấp Thứ trưởng đổ lên.
Các máy điện thoại đều có khóa mã, đó không chỉ là để
bảo vệ an toàn cho những cuộc liên lạc của đảng và chính
phủ trước các cơ quan săn tin. Chúng cũng dùng để bảo vệ
khỏi bị bất kỳ ai nằm ngoài hệ thống chõ mõm vào. Được
quyền dùng cỗ máy đỏ có nghĩa là bạn đã được coi là
thành viên của cái câu lạc bộ chặt chẽ kín đáo đang điều
hành đất nước, một nhóm nhỏ chừng 300 con người, chủ yếu
là đàn ông, có trách nhiệm đối với chừng một phần năm
nhân loại.
Thế giới hiện đại đầy dẫy những thí dụ về các hệ
thống tinh hoa giật dây quyền lực từ phía sau sân khấu hoàn
toàn chỉ bằng sức mạnh của những con số. Vương quốc Anh
từng có "hệ thống lão-trai tơ" vốn sinh ra để xác định
cho rõ bản chất các mối liên hệ giữa các sinh viên tầng
lớp trên, những nhà trường không thuộc chính phủ; Nhật Bản
thì có lớp tinh hoa Todai, những người tốt nghiệp Khoa luật
Đại học Quốc gia Tokyo, một cửa vào Đảng Dân chủ Tự do
cầm quyền dài dài và Bộ Tài chính và Kinh doanh của nước
này. Hoa Kỳ thì có Liên đoàn Ivy [tám trường Đại học danh
tiếng], có nhóm Beltway [đặt tên theo con đường bao quanh
Washington D.C.], có nhóm K Street [đặt tên theo khu phố kinh doanh,
luật gia, think-tank ở thủ đô Washington D.C. của Hoa Kỳ], và
tổ hợp công nghiệp-quân sự cùng một lô một lốc những
nhãn mác khác mang chung một ý nghĩa là cái ảnh hưởng mù mờ
của những "người trong cuộc" có liên hệ chặt chẽ với
nhau.
Không một kẻ nào sánh được với Đảng Cộng sản Trung
Quốc, người đã đưa mạng lưới của tầng lớp lãnh đạo
lên một bình diện hoàn toàn mới. Cái máy đỏ mang lại cho
bộ máy cai trị của Đảng một đường dây nóng vươn tới vô
vàn cánh tay của nhà nước, kể cả những công ty do Chính phủ
sở hữu đang được Trung Hoa cho triển khai khắp thế giới
với danh nghiã là những thực thể thương mại độc lập. Là
cỗ máy chính trị một mình một chiếu, Đảng là một hiện
tượng kinh dị với những kích tấc chỉ Đảng mới có. Vào
giữa năm 2009, số đảng viên của nó là 76 triệu, nghĩa là
cứ 12 người Tàu trưởng thành thì có 1 đảng viên.
Đã có nhiều nỗ lực để lý giải cái mô hình cai trị hậu
kỳ Mao Trạch Đông của Trung Hoa do Đặng Tiểu Bình tung ra hồi
cuối những năm 1970. Có phải đó là một nền chuyên chế
hiền hòa theo phong cách Singapore? Có phải đó là một nhà
nước tư bản phát triển như nhiều người vẫn miêu tả Nhật
Bản? Hay là một chế độ Tân Khổng-Nho pha trộn kinh tế thị
trường? Một dạng chuyển động chậm chạp của nước Nga
hậu kỳ Xô-viết nơi tầng lớp tinh hoa tước đoạt mọi thứ
tài sản công để thu lợi riêng? Hay là một thứ chủ nghĩa xã
hội của ông Bá tước-Kẻ cướp? Hay đó là cái gì hoàn toàn
khác với mọi thứ nói trên, một mô hình hoàn toàn mới, một
thứ "Đồng thuận kiểu Bắc Kinh", ấy là nói theo cái câu
nói thuận mồm để mô tả những chính sách thực dụng xoay
quanh đổi mới công nghệ để giải quyết mọi vấn đề?
Ít ai bây giờ còn mô tả mô hình này là cộng sản nữa, đôi
khi ngay cả Đảng Cộng sản Trung Quốc đang nắm quyền cai trị
cũng thế.
Làm cách nào mà chủ nghĩa cộng sản lại bị đánh bật ra
khỏi cái nhà nước cộng sản lớn nhất thì ai ai cũng biết
rồi nhưng cũng chỉ biết vậy thôi. Những mâu thuẫn vô thiên
lủng đến chóng mặt khi ta đặt câu hỏi về nước Trung Hoa
hiện đại còn có thể làm mọi người càng không biết đâu
mà lần. Cái đã từng là có tính cách mạng thì nay chỉ còn
là một cơ sở kinh doanh. Những người cộng sản đã leo lên
vị trí quyền lực trong cơn co giật của nhân dân chống lại
sự tham nhũng, nay lại đã đang đánh đố chúng ta vì sao họ
lại rơi vào cũng chứng ung thư ấy. Nhưng các nhà lãnh đạo
cao nhất thì vẫn tuyên bố công khai đi theo học thuyết Marx
ngay cả khi họ lệ thuộc vào khu vực tư nhân ngặt nghèo để
tạo ra công ăn việc làm. Đảng rao giảng bình đẳng trong khi
lại chủ trì rằng thu nhập là bất bình đẳng như ở bất
kỳ đâu tại châu Á.
Khoảng cách mỗi năm lại gioãng ra thêm giữa việc Đảng
tưởng tượng ra những lời nói hay nói đẹp ("Trung Hoa là
nước xã hội chủ nghĩa ") và thực trạng đời sống hàng
ngày. Nhưng dẫu sao Đảng vẫn cứ phải bảo vệ sự tưởng
tượng, bởi vì đó là để bảo vệ tính nguyên trạng về
chính trị lúc này.
Mở rộng ra, việc Đảng bảo vệ quyền lực thì cũng là bảo
vệ hệ thống đang tồn tại. Ở cửa miệng ông Đới Bỉnh
Quốc, chức quan cao nhất về chính sách đối ngoại của Trung
Hoa, thì "mối quan tâm nhân lõi nhất hạng của Trung Hoa là
giữ cho hệ thống và nhà nước căn bản được an toàn". Chủ
quyền quốc gia, vẹn toàn lãnh thổ và phát triển kinh tế, đó
là những ưu tiên của mọi nhà nước, và tất cả những
điều đó đều lệ thuộc vào nhu cầu giữ cho Đảng nắm mãi
được chính quyền.
Đảng đã cố công cố sức không để việc mình lên gân lên
cốt để duy trì quyền lực không bị lộ diện trước công
chúng Trung Hoa và trước những con mắt nhìn của thế giới.
Bước vào thế kỷ XXI được một thập kỷ rồi, nhưng tổng
hành dinh tại Bắc Kinh của Đảng cầm quyền to lớn với
quyền năng vượt xa hơn nhiều những Bộ nọ Bộ kia trong Chính
phủ vẫn không để dấu hiệu nào lòi ra bên ngoài cho thấy
bên trong họ đang làm những gì, và cũng không có cả danh bạ
điện thoại nữa kia. Nhiều người ở phương Tây cũng thấy
rằng thích hợp và thuận tiện hơn cả là không nói gì đến
cái hậu trường của Đảng, và cứ nói rằng hệ thống điều
hành của nước Trung Hoa đã tiến triển có mạnh có yếu, có
cái đáng khen và có cái chết cười, hệt như mọi nước khác.
Trung Quốc phát triển thương mại và gia nhập cuộc toàn cầu
hóa đủ để nhiều người quên đi cái ý nghĩ cho rằng chủ
nghĩa cộng sản vẫn còn đang lôi nước Tàu đi theo, cứ như
thể mỗi cửa hàng cà phê Starbucks ở từng góc phố là một
dấu hiệu của tiến bộ về chính trị vậy.
Thế nhưng, khi ta hé nhìn qua khe của miếng da che cái mô hình
Trung Hoa, ta sẽ thấy nước này xem ra còn có vẻ cộng sản
nhiều hơn là cứ thênh thang mà được làm cộng sản. Vladimir
Lenin, người thiết kế cái khuôn mẫu cho các nước cộng sản
khắp thế giới, hẳn sẽ thừa nhận ngay lập tức mô hình
Trung Hoa này. Việc Đảng Cộng sản Trung Hoa bám dai dẳng vào
quyền lực là dựa trên một công thức giản đơn rút ra từ
sự hướng dẫn của Lenin. Trong mọi cuộc cải tổ suốt ba
thập niên vừa rồi, Đảng bao giờ cũng bảo đảm chắc chắn
là họ đã củng cố vững chãi ba trụ cột của chiến lược
sinh tồn: kiểm soát nhân sự, tuyên truyền, và Quân đội (quân
Giải phóng nhân dân).
Kể từ khi vào năm 1949 Đảng đã tự đặt mình được vào
địa vị chính thống duy nhất cai trị một nước Trung Hoa
thống nhất, Đảng và những người lãnh dạo của Đảng đã
cắt đặt người của mình vào các vị trí then chốt của nhà
nước trong mọi ngành và ở mọi cấp. Toàn bộ hệ thống
truyền thông Trung Hoa nằm dưới sự kiểm soát của Ban Tuyên
truyền, ngay cả khi các thành viên lớ ngớ của Ban này phải
phi nước đại để đuổi cho kịp thời đại Internet. Và nếu
có ai định thách thức chế độ này, Đảng có đủ sẵn mọi
quyền hành, bảo đảm chắc chắn nắm chặt được quân đội
và các cơ quan an ninh, những bảo lãnh cuối cùng của quyền
hành. Các lực lượng cảnh sát ở mọi cấp chính quyền, từ
các thành phố lớn đến các ngôi làng nhỏ bé, đều có bên
trong nó một bộ phân "an ninh nội bộ" có nhiệm vụ bảo
vệ sự cai trị của Đảng và nhổ tận gốc mọi tiếng nói
chính trị bất đồng trước khi những tiếng nói này có
được cử tọa lớn.
Nước Trung Hoa từ lâu đã bỏ không theo đường lối cộng
sản cũ kỹ kế hoạch hóa tập trung để theo một nền kinh tế
thị trường lưỡng tính nom mượt mà hơn, đó là sáng tạo
lớn nhất của Đảng. Nhưng nếu ta đo lường nước Trung Hoa
theo danh mục các định nghĩa do Robert Service soạn, đây là nhà
sử học già đời chuyên nghiên cứu nước Nga, thì ta sẽ ngạc
nhiên khi thấy Bắc Kinh còn giữ lại vô vàn phẩm chất đặc
trưng cho các chế độ cộng sản thế kỷ thứ 20.
Giống như chủ nghĩa cộng sản thời hoàng kim ở bất kỳ nơi
đâu, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã nhổ tận gốc trốc tận
rễ hoặc là đã làm tê liệt các đối thủ chính trị; đã
thủ tiêu tính tự trị của tòa án và báo chí; đã hạn chế
tôn giáo và xã hội dân sự; đã tróc nã các phương án phụng
sự quốc gia dân tộc khác với mình; đã tập trung mọi quyền
hành về chính trị; đã tạo ra những mạng lưới cảnh sát an
ninh rộng rãi khắp nơi; và đã tống những ai bất đồng chính
kiến đi các trại lao động.
Sau thời kỳ những chiến dịch tàn bạo của Mao Trạch Đông
trong ba thập niên những năm 1950 và sau đó vào năm 1989 khi Quân
đội đàn áp các cuộc biểu tình ở Bắc Kinh và nhiều nơi
khác, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã nhiều lần đứng chênh
vênh ở chỗ phá sản. Bản thân Đảng cũng trải qua cuộc
khủng hoảng tồn tại hay không tồn tại sau khi Liên Xô và các
nước vệ tinh tan vỡ hồi năm 1992, một sự kiện còn vang
vọng mãi tới tận hôm nay trong những hành lang quyền lực ở
Bắc Kinh. Sau mỗi đại biến cố, Đảng đã nhặt nhạnh những
gì còn sót, thu gom vũ khí và củng cố các chỗ hở sườn.
Chẳng biết vì sao, chỉ biết là nó vẫn sống thật dai, có
lẽ vì nó quá thông minh, vì nó quá giỏi giang, hoặc có thể
chỉ là vì nó đã đặt ra ngoài vòng pháp luật mọi tiếng nói
chê bai phê phán.
Ít có sự kiện nào lại tượng trưng cho sự vượt lên của
Trung Hoa và sự tụt xuống của phương Tây trong cuộc khủng
hoảng tài chính hơn là vụ Ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton
đặt chân tới Bắc Kinh vào tháng Hai năm 2009. Những chính
quyền Hoa Kỳ trước dưới thời Bill Clinton và George W. Bush
đều nhậm chức với một lập trường hiếu chiến, tranh đua
với Trung Hoa. Nhưng bà Clinton trước khi hạ cánh đã công bố
là không bàn về tầm quan trọng của vấn đề nhân quyền.
Tại cuộc họp báo trước khi sang Trung Hoa, bà khẩn cầu bằng
tín hiệu đánh đi rõ ràng muốn Chính phủ Trung Hoa tiếp tục
mua các khoản nợ của Hoa Kỳ, hệt như một bà chào hàng tay
vung vẩy nắm hóa đơn ấy.
Mưu kế của Đặng Tiểu Bình từ hai thập niên trước đây
đã đề ra cách thức Trung Hoa lén lút tiến ra thế giới bên
ngoài — "giấu cái khôn, và đợi thời" — mưu kế này đã
chực sẵn từ lâu trước khi bà Clinton đến nước Tàu. Những
ông tai to mặt lớn của Trung Hoa đi khắp châu Phi, Nam Mỹ và
Úc để kiếm nguồn lực, những danh sách chứng khoán hàng tỷ
đô-la ở nước ngoài của các công ty Nhà nước (trong đó có
cả PetroChina và Ngân hàng Công thương Trung Hoa), sự lên giá
của gương mặt Trung Hoa tại Liên Hợp Quốc và sức bùng nổ
kinh tế mỹ mãn của Trung Hoa đã khiến nước này thành tiêu
điểm mới của kinh doanh và tài chính kể từ khi chuyển sang
thế kỷ mới. Ngôi sao Trung hoa đang lấp lánh chói sáng hơn bao
giờ hết, dù là có các nhà ngoại giao của họ vẫn cãi lại
rằng họ đang vật lộn để giới thiệu được nước Tàu
nhân danh một nền kinh tế tương đối nghèo, còn đang trên
đường phát triển.
Sự bế tắc của hệ thống tài chính phương Tây, cùng với
sự bốc hơi niềm tin vào Hoa Kỳ, châu Âu và Nhật Bản, trong
một đêm đã đẩy vị trí Trung Hoa lên nhiều bậc cao trên
thế giới. Chỉ trong khoảng mấy tháng trời đầu năm 2009, nhà
nước Trung Hoa ủy thác 50 tỷ đô-la số dư cho Quỹ Tiền tệ
Quốc tế và cùng Hồng Kông có số dư 38 tỷ đô-la cho Quỹ
Tiền tệ châu Á; đã tăng 25 tỷ đô-la cho vay đến các công ty
dầu mỏ Nga đang kẹt tiền mặt; đã dành riêng 30 tỷ đô-la
cho các công ty tài nguyên của Úc; đã gạ cho vay hàng chục tỷ
đô-la cho nhiều quốc gia và công ty từ Nam Mỹ, Trung Á và
Đông Nam Á, để họ mua hàng hóa và xây dựng nền móng cho
thị trường mua sắm tương lai. Tháng Chin, Trung Hoa cho biết
đẫ sẵn sàng cho vay tới 60-70 tỷ đô-la trong các cuộc đàm
phán mua tài nguyên và xây dựng cơ sở hạ tầng tại Nigeria,
Ghana và Kenya.
Tham vọng và quyền lực của Bắc Kinh lộ diện ra theo nhiều
cách mà mấy năm trước thôi thật khó mà dám nghĩ đến. Đầu
năm 2009, Ngân hàng Trung ương Trung Hoa kêu gọi dùng đồng Nhân
dân tệ làm một phương án thay thế đồng đô-la Hoa Kỳ trong
dự trữ tiền tệ thế giới, và một năm trôi đi mà họ vẫn
nhắc lại đề nghị đó. Pháp lại ngoan ngoãn ủy thác cho Trung
Hoa giữ chủ quyền ở Tây Tạng để xoa dịu sự tức giận
của Bắc Kinh sau khi Tàu hoãn tham gia một hội nghị cấp cao
Cộng đồng châu Âu để phản đối những nước này hoan
nghênh chuyến thăm của đức Đạt-lai Lạt-ma. Nhân ngày kỷ
niệm Hải quân 60 năm tuổi, Trung Hoa mời cả thế giới tới
thăm hạm đội tàu ngầm mới chạy bằng năng lượng hạt nhân
của họ ở ngoài khơi thành phố Thanh Đảo.
Thị trường khổng lồ Trung Hoa đã trở nên quan trọng hơn bao
giờ hết. Ngay trước Triển lãm ô-tô Thượng Hải tháng 4 năm
2009, số lượng xe hơi chở khách bán ra hàng tháng đã lên cao
nhất, hơn hẳn mọi thị trường ô tô trên thé giới, vượt
cả Mỹ. Một tháng sau, Vương Kỳ Sơn và một đoàn Bộ
trưởng Trung Hoa gặp gỡ với Catherine Ashton khi đó là ủy viên
phụ trách thương mại của Cộng đồng Châu Âu và khoảng 15
Giám đốc kinh doanh cao cấp nhất ở Brussels để nghe họ than
phiền về việc khó thâm nhập thị trường Trung Hoa. Chắc
chắn là ông Vương sau khi nghe những than phiền của họ trong
một bữa ăn làm việc buổi trưa, đã nhượng bộ và cho rằng
có những "bất bình thường" trong thị trường. Song ông ta
vẫn đáp lại, "Tôi biết là các vị có nhiều kêu ca than
phiền, nhưng cái duyên của thị trường Trung Hoa thì không ai
cưỡng lại nổi". Nói cách khác, những nhà điều hành tham gia
cuộc họp ngạc nhiên thừa nhận rằng, có than phiền nhiều
đến đâu đi nữa, thì thị trường này vẫn quá lớn, và
kiểu gì thì cũng phải vào được đó thôi. Tệ hơn nữa,
nhiều vị điều hành còn nhận thấy là ông Vương đã nói
đúng.
Sự trỗi dậy của Trung Hoa là một xu thế lớn đích thực,
một hiện tượng có khả năng từng bước một, từng khu vực
một, tái tạo lại nền kinh tế toàn cầu. Việc nó được
tiến hành dưới sự tổng quản của đảng cộng sản khiến
nó càng gây thêm bực bội cho cái thế giới phương Tây chỉ
mới mấy năm trước đây thôi vẫn còn hoan hỉ với những
khái niệm chấm dứt lịch sử bằng sự thắng thế của nền
dân chủ tự do.
Trong chỉ có một thế hệ, giới tinh hoa của Đảng Cộng sản
(Trung Quốc) đã đổi thay từ một đám người ăn mặc kiểu
Mao Trạch Đông mặt mũi không biết vui cười là gì, một lũ
ác ôn đàn áp tư tưởng, thành một tầng lớp lãnh đạo xã
hội giàu có và quen việc làm ăn kinh doanh. Đảng Cộng sản
ngày nay đang lao tất cả vào xa lộ toàn cầu hóa, điều đó
đổi lại sẽ làm thành những hệ quả kinh tế mạnh hơn nữa,
thu lợi cao hơn nữa và tạo ra sự an toàn chính trị lớn hơn
nữa.
Thiếu vắng những cuộc bầu cử dân chủ, thì không thể nào
đánh giá được sự ủng hộ của nhân dân đối với Đảng
Cộng sản. Nhưng có điều không chối cãi được, ấy là sự
ủng hộ đã gia tăng kể từ khi Mao Trạch Đông chết đi.
Đảng Cộng sản Trung Quóc với các nhà lãnh đạo của nó
không bao giờ muốn mình trưởng thành lên sẽ như phương Tây.
Và xét tới cái tương lai khả dĩ đoán định được, hình như
nguyện vọng của họ sẽ thành sự thật.
<em><strong>Richard McGregor</strong> là Phó tổng biên tập Thời sự
và trước đây là trưởng văn phòng báo Financial Times tại Bắc
Kinh. Tiểu luận này dựa theo cuốn The Party: The Secret World of
China's Communist Rulers ("Đảng: Thế giới bí mật của những
người cầm quyền cộng sản Trung Hoa").</em>
<em><strong>Nguồn:</strong>
http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704250104575238590027868792.html?mod=WSJ_hps_MIDDLESecondNews#printMode</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5078), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét