Trần Bạt về tâm lí tham nhũng rất thú vị, làm tôi nhớ
đến một nghiên cứu về tham nhũng ở Phi Luật Tân. Phi Luật
Tân là một nước nhỏ hơn nước ta một chút, một quốc gia
có thể nói là dân chủ hơn nước ta, nhưng tham nhũng ở Phi
Luật Tân cũng có vẻ không kém gì so với nước ta. Do đó,
tôi nghĩ nhìn sang xem họ (người dân Phi Luật Tân) nghĩ gì về
tham nhũng cũng có thể cung cấp cho chúng ta một vài kinh nghiệm
và bài học. Do đó, tôi đọc lại bài báo về tham nhũng của
tác giả Regina M. Hechanova trên đăng trên tờ Inquirer của Phi
Luật Tân. Hechanova là phó giáo sư tâm lí học của Đại học
Anteneo de Manila và giám đốc trung tâm nghiên cứu về tổ chức
và phát triển thuộc đại học này.
Đọc những phát hiện và phân tích trong bài này tôi thấy sao
mà giống Việt Nam thế! Hình như tham nhũng ở các nước nghèo
đều có nhiều đặc điểm giống nhau. Chỉ có điều là ở
Phi Luật Tân người ta có những công trình nghiên cứu như thế
này, còn ở ta thì hình như vấn đề còn "nhạy cảm" nên
các chuyên gia ở đại học chưa ai dám làm nghiên cứu.
NVT</div>
Chúng ta đánh ngã một nhà độc tài và nghĩ rằng chúng ta đã
tiêu diệt những tay chân của y. Thế mà với 4 chính phủ sau
đó, vấn đề tham nhũng và hối lộ tiếp tục gây tác hại cho
đất nước chúng ta. Trong viễn cảnh lịch sử tự lặp lại,
một số người bắt đầu hỏi thay đổi tổng thống có thật
sự xóa bỏ tham nhũng? Có lẽ không, nếu như chúng ta không
hiểu lí do tại sao tham nhũng tiếp tục tồn tại ở nước ta
và chúng ta phải làm một cái gì đó về tham nhũng.
Một công trình nghiên cứu gần đây về thái độ của người
Phi Luật Tân liên quan đến vấn đề tham nhũng và hối lộ đã
soi sáng cho chúng ta hiện tượng tiêu cực trong xã hội này. Ba
nghiên cứu sinh Tanya Gisbert, Therese Posas và Karla Santos phỏng
vấn 12 người và thăm dò ý kiến của 380 người từ 3 thành
phần xã hội có thu nhập cao, trung bình, và thấp, tất cả
đều là cư dân ở thủ đô Manila. Họ hỏi về định nghĩa
thế nào là tham nhũng, hành động nào được xem là tham những,
tại sao tham nhũng tồn tại, và có muốn dính dáng vào tham
nhũng hay không. Những kết quả của nghiên cứu này có thể
tóm lược qua các điểm sau đây:
<h2>Tham nhũng là một hình thức ăn cắp</h2>
Công trình nghiên cứu phát hiện rằng người dân định nghĩa
tham nhũng là một hình thức ăn cắp. Tham nhũng được chia
thành 2 loại theo qui mô: tham nhũng nhỏ và tham nhũng lớn. Tham
nhũng nhỏ thường liên quan đến thường dân và thương gia
cấp nhỏ. Tham nhũng lớn thường xảy ra ở cấp nhà nước và
các "đại gia" trong thương trường. Tham nhũng nhỏ bao gồm
những hành động như đút lót cảnh sát để tránh bị phạt,
bôi trơn các quan chức chính phủ để công việc được trôi
chảy. Trong môi trường kinh doanh, tham nhũng cũng bao gồm việc
bòn rút tiền công ti bằng cách làm hóa đơn với số tiền chi
nhiều hơn số tiền chi trong thực tế.
<h2>Phổ biến</h2>
<div class="boxright300"><img
src="http://avii13.files.wordpress.com/2009/07/imgname-west_colludes_with_corruption-50226711-newbribe.jpg"
/><div class="textholder">Tham nhũng là một hình thức ăn
cắp!</div></div>
Khi được hỏi tại sao tham nhũng tồn tại, thì nhiều người
chỉ ra những "tấm gương" tiêu cực của quan chức nhà
nước. Một số người mô tả tình trạng tham nhũng ở Phi
Luật Tân như đã thấm vào máu.
Khi được hỏi tại sao lại can dự vào tham nhũng và đút lót,
những người có thu nhập thấp cho biết đó chỉ là một cách
để duy trì sự sống còn của gia đình. Nhưng những người
có thu nhập cao thì cho rằng phải hối lộ cho quan chức nhà
nước để công việc được trôi chảy, tức là một cách
vượt rào hay "đi tắt đón đầu". Một người nói thẳng
rằng: tại sao lại chuốc lấy phiền phức cho mình khi mà chỉ
cần một một số tiền nhỏ là có thể giải quyết xong vấn
đề.
Một phát hiện thú vị của công trình nghiên cứu là các đối
tượng giàu có (thu nhập cao) thường chấp nhận tham nhũng và
sẵn sàng đút lót, nhưng những đối tượng có thu nhập thấp
và trung bình thì thường không chấp nhận tham nhũng. Giai cấp
có mức thu nhập trung bình là giai cấp chống tham nhũng nhiều
nhất. Nhiều người phàn nàn rằng tiền thuế họ đóng góp
cho nhà nước bị tiêu phí cho những dịch vụ vô hình và kém
chất lượng. Một người phản ảnh rằng có lần một quan
chức tuyên bố sẽ có dịch vụ khám sức khỏe và phát thuốc
miển phí, nhưng thật ra chẳng có gì miển phí, mà sau đó
người ta thấy vị quan chức đó có xe hơi mới và nhà của
ông ta được xây dựng khang trang hơn.
Nên hiểu những phát hiện này như thế nào? Dù tham nhũng có
thể nhìn với nhiều quan điểm, nhưng nó có thể xem là một
hiện tượng xã hội có nguồn gốc từ nhiều quan niệm tâm
lí. Những yếu tố tâm lí đó có thể tóm lược như sau:
<span class="underlined-text">Thiếu tấm gương tốt</span>. Chúng ta
học từ hành động của người khác, và người dân "đến"
với tham nhũng qua những tương tác với chính quyền. Chúng ta
thấy quá nhiều tham nhũng trên báo chí, quá nhiều hành động
tham nhũng của các quan chức nhà nước, nhưng có rất ít
người có tấm gương sáng để đối chọi lại tham nhũng. Hệ
quả là giới trẻ và những quan chức tương lai xem hành động
tham nhũng là điều có thể chấp nhận được.
<span class="underlined-text">Vô cảm</span>. Mặcc dù người dân
chỉ trích tham nhũng trong chính quyền, nhưng người dân lại
thấy những hành động đút lót và "bôi trơn" để đạt
được mục tiêu của mình là một điều có thể chấp nhận
được! Vấn đề ở đây là làm sao có thể có một đường
ranh để phân biệt đâu là tham nhũng nhỏ và đâu là tham nhũng
lớn. Tham nhũng lớn ắt phải bắt đầu bằng tham nhũng nhỏ.
<span class="underlined-text">Hợp lí hóa</span>. Những người hành
xử tiêu cực sẽ tìm cách biện minh cho hành vi xấu của họ
để tự cảm thấy họ không có mâu thuẫn. Họ từ chối
trách nhiệm, và biện minh rằng họ tham nhũng vì tình thế bắt
buộc chứ không còn lựa chọn nào khác. Kiểu giải thích
"gặp thời thế, thế thời phải thế". Một biện minh khác là
phủ nhận tai hại của tham nhũng, cho rằng tham nhũng chẳng làm
hại ai, tức là một cách lí giải kiểu cứu cánh biện minh cho
phương tiện!
<span class="underlined-text">Củng cố vị trí xã hội</span>. Sự
khác biệt về thái độ đối với tham nhũng giữa các thành
phần kinh tế có thể giải thích bằng khái niệm củng cố
quyền lực. Đối với những người có thu nhập cao, chi phí
cho tham nhũng chẳng là bao nhiêu so với lợi ích mà họ đạt
được. Đối với người có thu nhập trung bình hay thấp, họ
thấy tham nhũng là bòn rút đồng tiền mà họ làm làm lụn
rất vất vả mới có được, và chi phí cho tham nhũng có khi
còn nhiều hơn thu nhập của họ. Do đó, người giàu dễ dễ
dàng chấp nhận tham nhũng hơn là người nghèo.
<span class="underlined-text">Bất lực</span>. Mặc dù người dân
nói chung bực tức trước tình trạng tham nhũng, nhưng người
dân cũng cảm thấy bất lực, không làm gì được để cải
tiến tình hình. Người dân thấy rằng khó mà diệt được
tham nhũng, bởi vì chính những người có quyền lực cao nhất
cũng chính là những kẻ tham nhũng.
Với những yếu tố tạo nên văn hóa tham nhũng mà chúng ta đã
biết qua nghiên cứu này, câu hỏi đặt ra là chúng ta có thể
làm gì? Tham nhũng, như trình bày trong nghiên cứu này, là một
hiện tượng phức tạp bắt nguồn từ tâm lí và văn hóa.
Nghiên cứu này cho thấy ngoài những hành động của giới lãnh
đạo và cơ chế xã hội, chúng ta cần có niềm tin rằng có
thể tiêu diệt tham nhũng. Một sự thay đổi về nhận thức
như thế đòi hỏi nhiều thế hệ và cần một nỗ lực của
nhiều thành phần – từ gia đình, trường học và các định
chế xã hội.
Lược dịch từ bài "<a
href="http://opinion.inquirer.net/inquireropinion/talkofthetown/view/20080315-124939/Psychology-of-corruption">Psychology
of corruption</a>" của Regina M. Hechanova, đăng trên báo Philippine
Daily Inquirer số ra ngày 3/15/2008.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5151), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét