nội dung xã hội. Dân chủ là: "Chính quyền (kratos) của nhân
dân (demos)".
Nhưng dân chủ còn là khái niệm xã hội, thuộc nền văn minh,
văn hoá chung của tất cả mọi người. Chính dân chủ ở nội
dung thứ hai bao hàm quyền tự do tư tưởng. Có dân chủ về
kinh tế, văn hoá, về tư tưởng… Về tư tưởng, dân chủ hoá
chính là bảo đảm cho tư tưởng được tự do, không bị đàn
áp, là hợp pháp hoá tự do tư tưởng, cho phép mọi tư tưởng,
dù chỉ của một người, miễn là không chống lợi ích sống
còn của loài người, được quyền tồn tại, tôn trọng và
truyền bá. Tự do tư tưởng do đó không phải là vô hạn độ.
Trong hoàn cảnh nước ta hiện nay, đang xây dựng một nước
Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu
mạnh thì mọi tư tưỏng gieo rắc hiếu chiến, nô dịch, chia
rẽ Nam Bắc, phản dân chủ và làm nghèo đất nước đều
không được tự do truyền bá. Gieo rắc những luận điệu ấy
phải cấm kỵ. Nhưng ta chủ trương một mặt trận dân tộc
lấy liên minh công, nông, trí làm nền tảng thì tự do tư
tưởng là điều nhất thiết phải thực hiện. Dân chủ hoá
đối với nông dân là được ruộng cày, được giảm tô
tức… Dân chủ hoá đối với trí thức không gì khác trước
hết trí thức được tự do tư tưởng. Tự do tư tưởng là tư
duy một cách tự do, không bị ràng buộc bởi ý thức hệ bởi
thiên kiến, sợ sệt. Tự do tư tưởng, người nghiên cứu khoa
học được trung thực với cái mà mình quan niệm, thành tâm
quan niệm là chân lý khoa học. Họ không bị tha hoá, không bị
phân thân (dedoublement): nghĩ một đằng, nói một nẻo vì lo sợ
cho sinh mệnh chính trị (bị quy kết, chụp mũ), vì mưu lợi
ích tầm thường… là điều luôn xảy ra trong một xã hội bị
hệ tư tưởng hoá tuyệt đối. Trong khoa học, không có tư
tưởng chính thống và tà thuyết mà chỉ có chân lý (tương
đối) và sai lầm. Có tự do tư tưởng, người nghiên cứu mới
phát huy được nhân cách.
Ở Việt Nam, tự do của cá nhân con người (individu) về nhân
thân (personne) phải được thừa nhận về mặt luật pháp thì
mới có được tự do tư tưởng. Đó là tiền đề chính trị
– xã hội hàng đầu. Về lĩnh vực tinh thần, có tự do tư
tưởng rồi thì mới có các tự do khác: tự do xuất khẩu, tự
do hội họp, tự do lập hội … Có thể nói tự do tư tưởng
là điểm xuất phát của các tự do khác của người lao động
trí óc, người nghiên cứu khoa học.
Nhưng tự do tư tưởng, như mọi tự do khác, là kết quả của
đấu tranh, cả với bản thân . Nói cách khác, tự do tư tưởng
đòi hỏi tiền đề chủ quan và khách quan. Tiền đề chủ quan
thứ nhất là người nghiên cứu khoa học có óc nghi ngờ khoa
học, tức là có đức tính hoài nghi đặc thù cho nhà khoa học,
không bị mê hoặc bởi những định kiến, những uy tín, không
cả tin mà luôn luôn thắc mắc: vì sao? như thế nào? ai? Nhà
nghiên cứu nghiêm túc được quyền nghi ngờ cả những nghị
quyết của Đại hội Đảng khi thấy cuộc sống bắt đầu bác
bỏ chúng. Là đảng viên, nhà nghiên cứu khoa học nghiêm túc
chấp hành nghị quyết của Đảng. Là nhà khoa học, anh ta có
nghĩa vụ phải "hoài nghi khoa học" nghị quyết khi nó là
đối tượng nghiên cứu.
Có óc hoài nghi rồi vẫn chưa đủ, còn rất cần có dũng cảm
khoa học, dám nói lên sự thật khoa học, dù sự thật này gây
tổn thất lớn đến quyền lợi thiết thân của mình. Brunô,
Galilê, Tư Mã Thiên…. Là những gương sáng ngời về dũng cảm
khoa học. Dũng cảm khoa học khác với bảo thủ, ngu trung như
thường thấy khi một hệ tư tưởng hết nhiệm vụ lịch sử.
Trong xã hội cổ truyền ở nước ta, Chu văn An, Nguyễn Tri
Phương, Nguyễn Trường Tộ… tiêu biểu được về chống ngu
trung đối với hệ tư tưởng chính thống khi nó đang còn
thịnh trị cũng như lúc nó tàn tạ.
Tiên đề chủ quan thứ ba là cách tiếp cận khoa học, biết
lấy thực tiễn làm điểm xuất phát và tiêu chuẩn của chân
lý, biết sử dụng những phương pháp luận khoa học nhất,
mới nhất (nghiên cứu liên ngành, tiếp cận hệ thống, toán
học hoá …), Người tự do tư tưởng không bị một thứ ism
(chủ nghĩa) nào ràng buộc mà cái ràng buộc nhà khoa học là
đối tượng nghiên cứu, là hiện thực khách quan. Phải như
Pasteur là con chiên ngoan đạo (ông theo đạo kitô) nhưng không
hề bị hình Chúa ám ảnh khi ngồi trước kính hiển vi. Nhà
khoa học phải phục tùng hiện thực khách quan chớ không bắt
hiện thực khách quan tuân theo những giả thiết của mình rồi
gọt đẽo hiện thực theo kiểu ép chân cho vừa giày. Trong thế
giới vật lý, từ không gian ba chiều sang không gian n chiều,
từ Newton sang Einstein, khoa học tự nhiên phải đổi paradigme (
hệ thống phạm trù). Trong xã hội, từ chủ nghĩa tư bản tự
do sang chủ nghĩa đế quốc, học thuyết kinh tế Mac-Xit đã
chuyển từ Mác sang Lê Nin, nay xã hội tư bản đã thích nghi và
sử dụng được Cách Mạng khoa học-công nghệ giai đoạn ba,
lý luận về xã hội không thể dừng ở paradigme cũ, nếu muốn
giải đáp được những vấn đề mà cuộc sống mới đặt ra.
Và cũng vậy, trước hết, cùng với truyền thống đánh giặc
ngoại xâm của dân tộc, chủ nghĩa Mác-Lê Nin đã giúp dân
tộc ta tự giải phóng khỏi ách nô lệ ngoại bang.
Nhưng rõ ràng nó chưa giúp ta trong mấy thập kỷ liền (từ năm
1954, từ năm 1975) làm cho dân giàu, nước mạnh: đất nước
cứ càng ngày càng tụt lùi giữa lúc nhiều nước láng giềng
đang đi lên phơi phới; tất nhiên họ không tránh khỏi còn
nhiều vấp váp, nhiều nghiên cứu xã hội, nhà nghiên cứu khoa
học phải có cách tiếp cận thích hợp để nhìn nhận rõ và
góp phần cải tiến thực trạng trên.
Tiền đề khách quan đầu tiên, rất quan trọng, có tính chi
phối, để nhà nghiên cứu có được tự do tư tưởng là Nhà
nước không tự trói mình bằng một hệ tư tưởng nào, như
Nhà nước ta hiện nay "<em>nguyện làm bạn của tất cả các
nước trên thế giới</em>". Hệ tư tưởng là vấn đề của
các đảng phái, các tổ chức xã hội, các đoàn thể chính
trị… còn quốc gia, dân tộc là chung cho mọi công dân nên
không thể chịu sự thống trị của chỉ một hệ tư tưởng.
Tiền đề khách quan thứ hai là Nhà nước tôn trọng quyền
được thông tin của người dân, điều đã nêu từ lâu trong
các hiến pháp tư sản ngay từ thế kỷ XVIII (còn thực hiện
đầy đủ đến mức nào là do tương quan lực lượng , do đấu
tranh của nhân dân). Hiện nay quyền này chưa được các cơ quan
thông tấn, báo chí của ta thực hiện bao nhiêu. Trong khi đó,
rõ ràng nhà nghiên cứu mà thiếu các "liên hệ ngược",
nhất là liên hệ ngược khách quan, chính xác thì rất khó suy
xét, khó có tự do tư tưởng .
Nguyên cán bộ giảng day trường Đảng Nguyễn Ái Quốc, Lão
thành cách mạng
Phạm Ngọc Uyển
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5096), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét