mệnh của tôi là giải phóng cả người bị áp bức lẫn
người áp bức. Một số người nói sứ mệnh đó đã hoàn
thành. Nhưng tôi biết là không phải. Sự thật là chúng ta chưa
có tự do; chúng ta mới chỉ đơn thuần đạt được quyền tự
do lựa chọn cuộc sống tự do, và quyền không bị áp bức.
Chúng ta chưa bước những bước cuối của chặng đường, mà
mới chỉ là bước đầu tiên trên một chặng đường dài và
khó khăn. <span class="underlined-text">Để được tự do, không
đơn giản chỉ là tháo bỏ xiềng xích của một con người, mà
phải biết sống theo cách mà tôn trọng và tăng cường sự tự
do của người khác</span>. Thử thách thực sự đối với niềm
tin vào tự do của chúng ta mới chỉ bắt đầu.
Tôi đã bước trên con đường dài tới tự do. Tôi đã cố
không dao động; tôi đã bước những bước nhầm hướng trên
con đường đó. Nhưng tôi đã khám phá một bí mật, rằng sau
khi vượt qua một ngọn núi dốc, chúng ta lại thấy có nhiều
ngọn núi khác cao hơn cần vượt qua. Tôi đã dành một giây
phút để nghỉ ngơi ở đây, để trộm ngắm khung cảnh vinh
quang xung quanh mình, để nhìn lại quãng đường mình đã đi
qua. Nhưng tôi chỉ dừng trong giây lát, bởi tự do đi kèm với
trách nhiệm, và tôi không dám nấn ná, khi con đường dài tôi
đi vẫn chưa tới đích."
-- Nelson Mandela </div>
Khi Nelson Mandela bước qua cánh cổng nhà tù Victor Verster cũng là
lúc đất nước Nam Phi bắt đầu một cuộc đổi thay kỳ vĩ.
Những ngày giữa tháng 2 này, đất nước Nam Phi và nhiều nơi
trên thế giới đã long trọng kỷ niệm ngày Nelson Mandela
được trả tự do. Nhiều năm đã trôi qua nhưng cái ngày
người anh hùng dân tộc của Nam Phi bước ra khỏi chốn lao tù
vẫn được người ta nhớ tới bởi tính chất lịch sử của
nó.
Ngày đó, sau 27 năm sống trong ngục tù, Mandela đã được trả
tự do. Và ngay sau phút giây đầu tiên được ngắm nhìn bầu
trời bao la ấy, Mandela bắt tay vào công cuộc xây dựng tự do,
hàn gắn những chia cắt trong lòng dân tộc.
<h2>Buổi chiều ở Kaarl</h2>
<div class="boxright300"><img src="/files/u1/sub01/18a.jpg" width="250"
height="188" alt="18a.jpg" /><div class="textholder">Những bước chân
tự do đầu tiên của Nelson Mandela 20 năm trước - Ảnh:
AFP</div></div>
Cái nắng nóng 40 độ C ở Kaarl hôm đó đã không cản bước
được những con người yêu tự do kéo đến vây quanh khu trại
giam Victor Verster, mà ngày nay đã được đổi tên thành Trung
tâm Cải tạo Drakenstein. Trước đó không lâu, vị tổng thống
da trắng Frederik de Klerk thông báo sẽ trả tự do cho Nelson
Mandela, người đã ngồi tù suốt 27 năm vì tội "lên kế
hoạch phá hoại nhà nước". Người dân Nam Phi từ khắp nơi
đổ về quanh khu trại giam để chào đón người anh hùng của
họ, người đã bước vào nhà tù với một phong thái hiên ngang
từ nhiều năm trước.
Trong đám đông đổ về khu Victor Verster, có những người chào
đời sau khi Mandela vào tù, có những người đã quên hẳn
ngoại hình của Mandela, do việc sử dụng hình ảnh của ông
bị cấm dưới thời Apartheid. Nhưng tất cả đều đến đây,
đơn giản ông là niềm tự hào, niềm hy vọng, là tương lai
của họ, của đất nước Nam Phi bị chia rẽ sâu sắc này.
Cũng trong đám đông đó, có những người chờ đợi giây phút
Mandela được trả tự do với một tâm trạng lo âu, thậm chí
hoảng sợ.
"<em>Ai cũng muốn biết người đàn ông này sẽ làm gì một
khi được tự do. Có người nói rằng chiến tranh sẽ nổ ra,
có người lo sợ dân da trắng sẽ bị đuổi khỏi đất nước
Nam Phi…</em>", Kevan Heesom, hồi đó là một cậu bé trong một
gia đình người Anh, bồi hồi kể lại trên chuyên trang kỷ
niệm 20 năm ngày tự do của Mandela. Nỗi lo lắng của những
người như Heesom là có thể hiểu được. Mandela từng là một
nhà đấu tranh bất bạo động. Nhưng rồi, ông và các đồng
chí của mình đã sử dụng vũ lực để chống lại chế độ
Apartheid vốn áp đặt một chính sách kỳ thị hà khắc lên
người da đen. Mandela đã bị người da trắng đại diện cho
chế độ Apartheid bỏ tù. Giờ đây, khi được trả tự do, có
thể ông sẽ báo thù. Cái lối tư duy này thậm chí đã đẩy
không ít người vào quyết định rời khỏi Nam Phi. "<em>Tôi
đã tự nhủ rằng mình phải rời khỏi nơi đây vì đất
nước này sắp rơi xuống vũng lầy rồi</em>", Charles Brown,
giờ đã là một công dân Úc, kể lại trên BBC.
Và rồi, giây phút mà người ta chờ đợi đã đến. Đó là
vào lúc 16 giờ 14 ngày 11.2.1990. Từ sau cánh cổng nhà tù Victor
Verster, Nelson Mandela bước ra. Ông giơ nắm tay đầy cương
quyết, rồi vẫy chào đám đông với một nụ cười rạng rỡ.
Những người chào đón ông có thể đọc thấy tất cả các
thông điệp mà họ chờ đợi trong nụ cười ấy. Nụ cười
không chứa đựng hận thù. Nụ cười của cuộc đấu tranh vì
tự do vẫn tiếp diễn. Nụ cười của niềm tin mãnh liệt vào
một tương lai, nơi mà dân tộc Nam Phi hòa chung một khối, bỏ
quá khứ Apartheid đen tối lại phía sau. Đám đông cuộn chảy
hét vang: "Madiba muôn năm!", "Madiba vĩ đại!". Madiba là
tên gọi tôn vinh Mandela.
Sau những bước chân tự do đầu tiên, người anh hùng Mandela
đã du hành về thành phố Cape Town cách đó chừng 60 km. Ngay
trong buổi tối 11.2 đó, cựu tù nhân Mandela đã đứng trước
biển người, nói những lời cương quyết:
"<em>Cuộc đấu tranh của chúng ta đã bước vào khoảnh khắc
quyết định. Hành trình đến với tự do của chúng ta là không
thể đảo ngược. Đây là lúc cần đẩy mạnh cuộc đấu tranh
trên tất cả các mặt trận. Cho phép mình ngơi nghỉ lúc này
là một sai lầm mà các thế hệ tương lai sẽ không thể nào
tha thứ cho chúng ta</em>".
Và ông đã cùng nhân dân tiếp tục cuộc đấu tranh, nhưng
không phải bằng con đường bạo lực đẫm máu, để đưa
đất nước tươi đẹp này thoát khỏi đêm trường Apartheid.
<h2>Từ ngục tù đến tự do</h2>
Để có được ngày tự do ấy, Nelson Mandela đã trải qua những
tháng ngày dài đằng đẵng trong chốn lao tù. Đó là 27 năm,
thời gian đủ để một người chào đời sống cho tới lúc
trưởng thành. Quãng thời gian trong tù ấy thực sự là một
đêm trường, nhưng cũng từ đêm đen ấy, một ngày mới tươi
sáng đã đến với dân tộc Nam Phi.
Bắt đầu vào thập niên 1940, khi chủ nghĩa phân biệt chủng
tộc Apartheid manh nha tại Nam Phi, chàng trai Nelson Mandela đã
chọn cho mình chỗ đứng về phía những người bị áp bức,
kỳ thị. Ông và một người đồng chí đã thành lập hãng
luật để bảo vệ quyền lợi cho người nghèo cũng như tham gia
các hoạt động đối kháng ôn hòa. Trong giai đoạn đầu,
Mandela chịu ảnh hưởng đường lối đấu tranh bất bạo
động của Mahatma Gandhi. Nhưng biện pháp bất bạo động này
vẫn là một điều cấm kỵ của chính quyền Apartheid. Năm 1956,
Mandela và 150 người khác bị bắt với cáo buộc phản quốc.
Phiên tòa kéo dài sau đó kết thúc với việc các bị cáo
được tuyên trắng án vào năm 1961.
<span class="underlined-text">Khi con đường đấu tranh bất bạo
động bị ngăn cấm, Mandela đã tiến hành đấu tranh vũ lực
để xóa bỏ chế độ Apartheid</span>. Cuộc đấu tranh vũ trang
cùng với việc tham gia đảng Đại hội Dân tộc châu Phi vốn
bị chính quyền cấm cản đã khiến Mandela trở thành đối
tượng bị truy đuổi của cảnh sát. Tháng 8.1962, với sự giúp
sức của tình báo Mỹ, chính quyền Nam Phi đã bắt giữ Mandela
cùng nhiều đồng chí của ông. Lại thêm một phiên tòa dài
nữa. Lại thêm những bản án "phá hoại chính quyền" và
"phản quốc" nữa. Và cuối cùng, vào ngày 12.6.1964, Tòa án
Tối cao Pretoria của chính quyền Apartheid đã tuyên án chung thân
đối với Mandela về tội "lên kế hoạch phá hoại nhà
nước" cùng một số tội danh khác. Trước tòa, Mandela, lúc
này 46 tuổi, đã thừa nhận hành vi của mình bằng những lời
đanh thép:
"<em>Tôi không phủ nhận rằng tôi đã lên kế hoạch phá
hoại. Tôi làm điều đó không phải vì sự khinh suất hay vì
sở thích bạo lực. Tôi đã lên kế hoạch này theo sau những
đánh giá nghiêm túc và bình tĩnh về tình hình chính trị nảy
sinh sau nhiều năm nhân dân chúng tôi bị người da trắng bóc
lột, áp bức dưới chế độ chuyên quyền</em>".
Và Mandela cùng những người bị kết án đã bước lên xe cảnh
sát với nụ cười trên môi trước sự cổ vũ của đám đông
ủng hộ vây quanh trụ sở tòa án.
Phần lớn thời gian ở tù, Mandela bị nhốt trong một xà lim bé
nhỏ ở đảo Robben. Trong hoàn cảnh ngục tù đằng đẵng, ông
vẫn luôn giữ được khí tiết của một chiến sĩ dám dấn
thân vì đại nghĩa. Mandela từng nhiều lần từ chối các
điều kiện trả tự do của nhà cầm quyền. Chính vì vậy mà
uy tín của ông ngày một lớn trong lòng người dân Nam Phi, bất
chấp chính quyền Apartheid đã sử dụng mọi biện pháp để
ngăn cấm việc truyền bá hình ảnh, tài liệu về ông. Rốt
cuộc, bản án khắc nghiệt của nhà cầm quyền nhằm triệt
tiêu ý chí chiến đấu của ông, cũng là của người dân Nam
Phi bị áp bức, đã trở nên vô hiệu.
Sau những cởi mở dè dặt cuối thập niên 1980, vị tổng
thống da trắng mới lên cầm quyền Frederik de Klerk đã đi xa
hơn trên con đường xóa bỏ chế độ Apartheid khi bãi bỏ
nhiều đạo luật kỳ thị. Hàng loạt đảng phái chính trị
từng bị cấm đoán được phép hoạt động. Và cuối cùng,
vào tháng 2 cách đây 20 năm, ông Klerk tuyên bố trả tự do cho
Mandela, người sẽ đi vào lịch sử nhân loại như một nhà
đấu tranh kiệt xuất cho tự do, hòa giải và tha thứ.
Sau khi rời nhà tù Victor Verster và sau những lời đanh thép ở
Cape Town, Mandela tiếp tục cuộc đấu tranh của mình, đó là
cuộc đấu tranh bất bạo động để hòa giải những ân oán
của quá khứ cũng như phá bỏ mọi thành lũy của chế độ
Apartheid. Rốt cuộc, chế độ Apartheid bị bãi bỏ. Mandela trở
thành Tổng thống Nam Phi vào năm 1994. Đó là cuộc bầu cử
đầu tiên với những ý nghĩa dân chủ thực sự. Nelson Mandela,
dù đã cùng đám đông hô vang "Chính quyền thuộc về chúng
ta" khi ở Cape Town trong buổi tối tự do đầu tiên sau 27 năm
tù đày, đã chọn cách bước lên nắm chính quyền bằng việc
tuân thủ đầy đủ nguyên tắc của một nền chính trị dân
chủ lành mạnh. Và ông cũng chỉ làm tổng thống trong một giai
đoạn ngắn - từ 1994 đến 1999 - sau đó rời chính trường và
trao quyền chọn người kế nhiệm vào tay cử tri Nam Phi.
Mandela vĩ đại không chỉ bởi quá trình đấu tranh, những năm
tháng bất khuất trong chốn lao tù, hành trình xóa bỏ chế độ
Apartheid hay nỗ lực hòa giải dân tộc. Ông còn bất tử bởi
đã xây dựng những nền móng vững chắc cho nền dân chủ ở
Nam Phi. Công lao xóa bỏ chế độ Apartheid của ông sẽ trở nên
vô nghĩa nếu rốt cuộc ông không xây dựng được một nền
dân chủ lành mạnh cho đất nước này.
<em>Đỗ Hùng</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5156), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét