Nam</strong>
Cách đây hơn nửa thế kỷ, lúc vừa mới ra đời, nước Việt
Nam dân chủ cộng hòa ở vào một tình thế "ngàn cân treo sợi
tóc". Vận mệnh của Tổ quốc, nền độc lập của dân tộc
vừa mới giành được đang đứng trước nguy cơ mất còn. Vì
vậy, ngày 3-9-1945, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ,
Hồ Chủ tịch đã xác định, một trong những nhiệm vụ cấp
bách của Chính phủ là phải xây dựng cho được một bản
Hiến pháp. Người chỉ rõ: "<em>Trước chúng ta đã bị chế
độ quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực
dân không kém phần chuyên chế, nên nước ta không có hiến
pháp. Nhân dân ta không được hưởng quyền tự do dân chủ.
Chúng ta phải có một hiến pháp dân chủ</em>".
Để rộng đường dư luận, Tuần Việt Nam đăng lại bài viết
của TS Nguyễn Sĩ Dũng trên tờ PLTPHCM hồi năm 2005 về tư
tưởng pháp quyền trong Hiến pháp 1946- ra đời cách đây trên
nửa thế kỷ để mọi người cùng suy ngẫm.</div>
60 năm đã trôi qua kể từ mùa thu năm ấy. Sống mãi với thời
gian là các giá trị của Cách mạng tháng Tám: độc lập, tự
do, dân chủ. Sống mãi với thời gian là tư tưởng pháp quyền
kết tinh trong bản hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam
Dân chủ Cộng hoà. Bản hiến pháp đó còn được gọi là <a
href="http://www.na.gov.vn/60namqhvn/www.na.gov.vn/60namqhvn/noidungynghia/hienphap461.html">Hiến
pháp 1946</a>.
Hiến pháp 1946 là một bản hiến văn hết sức ngắn gọn, súc
tích. Toàn bộ bản hiến văn chỉ gồm 70 điều. Trong đó có
những điều chỉ vẻn vẹn một dòng. (Ví dụ Điều 12 được
viết như sau: "Quyền tư hữu tài sản của công dân Việt Nam
được bảo đảm"). Một trong những lý do giải thích sự ngắn
gọn này là: <span class="underlined-text">Hiến pháp 1946 đã được
thiết kế theo tư tưởng pháp quyền.</span>
Nếu pháp quyền là những nguyên tắc và phương thức tổ chức
quyền lực sao cho lạm quyền không thể xảy ra và quyền tự
do, dân chủ của nhân dân được bảo vệ thì Hiến pháp năm
1946 đã phản ánh đúng tinh thần đó.
Trước hết, để lạm quyền không thể xảy ra thì hiến pháp
đã được đặt cao hơn nhà nước. Về mặt lý luận, điều
này có thể đạt được bằng hai cách: 1- Hiến pháp phải do
Quốc hội lập hiến thông qua; 2- Hoặc hiến pháp phải do toàn
dân thông qua. Hiến pháp 1946 đã thực sự do một Quốc hội
lập hiến thông qua. Theo quy định của Hiến pháp 1946, nước ta
không có Quốc hội mà chỉ có Nghị viện nhân dân với nhiệm
kỳ ba năm. Như vậy, nếu không có chiến tranh, sau khi thông qua
hiến pháp, Quốc hội sẽ tự giải tán để tổ chức bầu
Nghị viện nhân dân. Nghị viện nhân dân không thể tự mình
sửa đổi Hiến pháp. Mọi sự sửa đổi, bổ sung đều phải
đưa ra toàn dân phúc quyết (Điều 70 Hiến pháp 1946).
Hai là các quyền của người dân được Hiến pháp ghi nhận và
bảo đảm. Hiến pháp ghi nhận và bảo đảm thì cao hơn là nhà
nước ghi nhận và bảo đảm. Vì rằng nếu nhà nước ghi nhận
và bảo đảm thì quyền chủ động là thuộc nhà nước, nhưng
nếu hiến pháp ghi nhận và bảo đảm thì nhà nước không có
quyền chủ động ở đây.
Ba là quyền năng giữa các cơ quan nhà nước được phân chia
khá rõ và nhiều cơ chế kiểm tra và giám sát lẫn nhau đã
được thiết kế. Ví dụ "quyền kiểm soát và phê bình Chính
phủ" của Ban thường vụ Nghị viện (Điều 36 Hiến pháp1946);
quyền của "nghị viên không bị truy tố vì lời nói hay biểu
quyết trong Nghị viện" (Điều 40 Hiến pháp1946); Thủ tướng
có quyền nêu vấn đề tín nhiệm để Nghị viện biểu quyết
(Điều 54 Hiến pháp 1946)...
Bốn là quyền năng giữa chính quyền trung ương và chính quyền
địa phương cũng được phân chia rất rõ. Nghị viện nhân dân
chỉ quyết định những vấn đề "chung cho toàn quốc" (Điều
23 Hiến pháp 1946). Hội đồng nhân dân được quyền quyết
định "những vấn đề thuộc địa phương mình" (Điều 59
Hiến pháp 1946).
Cuối cùng, vai trò độc lập xét xử của toà án được bảo
đảm. Điều này đạt được nhờ hai cách: một là các toà
được thiết kế không theo cấp hành chính (Điều 63 Hiến pháp
1946); hai là khi xét xử, thẩm phán chỉ tuân theo pháp luật,
các cơ quan khác không được can thiệp" (Điều 69 Hiến pháp
1946).
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/4943), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét