người cầm bút nào, dù viết văn hay viết báo ở bất cứ xứ
sở nào, sống trong bất cứ thể chế chính trị nào, phát xít,
độc tài hay dân chủ, lúc nào và ở đâu, trong dày đặc màn
đêm tối đen của bạo lực cường quyền, hay rạng rỡ bình
minh của bác ái, nhân quyền, dân chủ… lại không coi bầu
trời – môi trường sáng tạo – là vấn đề sinh tử đối
với những đứa con tinh thần của mình.
Trong đó, bạn đọc là yếu tố đặc biệt quan trọng quyết
định sự tồn tại và phát triển của một tờ báo. Vì vậy,
sau khi đọc bài Báo và… Blog theo nối kết của diendan.org tôi
muốn cùng bạn đọc và đồng nghiệp Trương Duy Nhất trở
lại mẩu chuyện có thật mà tôi đã ghi lại trong sổ tay phóng
viên từ 15 năm trước. Bây giờ chỉ việc chép lại.
<center>* * *</center>
Đầu năm 1994, tôi được Báo Đại Đoàn kết cử đi dự lớp
bồi dưỡng về bút ký, phóng sự, tại Trường Viết văn
Nguyễn Du – Hội Nhà Văn Việt Nam. Lớp học tập trung nhiều
cây bút của các tỉnh thành và các báo trong cả nước. Suốt
thời gian khoá học ngắn ngủi, tôi không bỏ sót buổi nào,
chăm chỉ nghe giảng, chăm chỉ ghi chép. Giờ thảo luận, các
học viên ai cũng phát biểu rất sôi nổi về những vấn đề
các thầy đưa ra trong bài giảng. Ai cũng thấy thích thú và
hấp dẫn với các buổi lên lớp của các nhà văn như: Tô
Hoài; Ngô Ngọc Bội; Nhà phê bình văn học Nguyễn Đăng Mạnh
v.v… Sau khoá học, các học viên đều được nhà trường cấp
chứng chỉ.
Khi lớp học sắp kết thúc. Báo Nhân Dân tổ chức buổi giao
lưu với các học viên tại tòa soạn 71 Hàng Trống, Hà Nội.
Cả hội trường rất vui vẻ. Có quýt, có bia hơi giải khát.
Tổng Biên tập, nhà báo Hữu Thọ nhanh nhẹn từ ngoài bước
vào, đến thẳng micro. Ông nói: "<em>Chiều nay, Quốc hội vẫn
làm việc, nhưng thảo luận ở tổ, tôi tranh thủ về ngay để
lắng nghe các đồng chí góp ý, xây dựng cho tờ báo Đảng.
Nào! xin mời các đồng chí, mình là người nhà cả, xin cứ
thẳng thắn, tự nhiên!</em>". Cả hội trường im lặng mất
mấy phút. Sau đó, là ý kiến phát biểu của mấy nhà báo.
Trên bàn chủ nhà ngồi, tôi thấy Tổng Biên tập Hữu Thọ và
ông Đinh Thế Huynh, Chủ tịch Hội đồng khoa học của báo
Nhân Dân, cùng một số người khác lắng nghe rất chăm chú.
Bỗng ông Hữu Thọ gõ gõ vào micro rồi nêu ý kiến thật chân
thành: "<em>Thôi! tôi có ý thế này. Chúng ta là những người
làm báo, nhất là hôm nay báo Nhân Dân lại vui mừng được
lắng nghe các đồng nghiệp từ các tỉnh, các địa phương góp
ý, xin cứ chỉ ra những cái còn bất cập. Chứ ta ngồi với
nhau thế này, rồi tôi khen anh, anh khen tôi thì cũng không vui
lắm…</em>".
Tôi ngồi ở hàng ghế dưới cùng, vốn định ngồi im, không ý
kiến gì. Nhưng nghe Tổng Biên tập Hữu Thọ nói vậy, lại
được mấy đồng nghiệp ngồi cạnh khuyến khích, tôi liền
cầm micro xin phát biểu. Sau mấy lời phi lộ xã giao, tôi thưa
với báo Nhân Dân như sau: Trong các năm 1987 – 1989 tôi cũng
thường có bài được đăng trên báo Nhân Dân ở trang 3, mục
xây dựng Đảng. Hôm nay, đồng chí Tổng biên tập đã yêu
cầu cứ nói thẳng, thì tôi cũng xin được nêu hai vấn đề,
mà tôi đã cố gắng, thận trọng tìm hiểu, thậm chí còn làm
các trắc nghiệm nhỏ nữa về báo Nhân Dân. Kết quả là, <span
class="underlined-text">thứ nhất báo Nhân Dân chuyên bắt con gà
chết</span> (cả hội trường ồ lên). Ông Hữu Thọ gõ gõ vào
micro đề nghị mọi người trật tự để tôi nói tiếp. Tôi
đưa ra chứng cứ là, hầu như các vụ án lớn, nhỏ xảy ra ,
chỉ khi các cơ quan tòa án, kiểm sát, công an, thanh tra … đã
kết luận rồi, mới thấy báo Nhân Dân đưa tin, viết bài.
Vậy là tính phát hiện kém. Đã phát hiện kém thì làm sao dự
báo được? Vì phản ánh chỉ là chức năng thấp nhất của
báo chí. Cả hội trường lặng im. Được ông Hữu Thọ khuyến
khích, tôi tiếp tục nêu, <span class="underlined-text">vấn đề
thứ hai là, nhân dân không đọc báo Nhân Dân</span>.
Tôi vừa dứt lời, hội trường như ong vỡ tổ. Ông Hữu Thọ
chưa phản ứng gì, nhưng chủ tịch Hội đồng khoa học Đinh
Thế Huynh đứng phắt dậy, gần như hơi mất bình tĩnh, giọng
ông khàn khàn: "<em>Nói thế là không được. Xin hỏi anh
Nguyễn Chính, đó là nhân dân nào? Cũng xin nói để anh Nguyễn
Chính và các đồng chí ở đây biết thêm, là hiện nay số
phát hành lẻ của báo Nhân Dân ở riêng Hà Nội đã là gần
5.000 tờ…</em>". Vốn trực tính, tôi liền cắt lời ông Đinh
Thế Huynh: "<em>Thưa anh Đinh Thế Huynh, tôi đang nói chưa xong,
anh cắt ngang lời tôi như vậy là không tiện lắm. Chúng ta còn
có thể tranh luận. Là chủ tịch Hội đồng khoa học một tờ
báo lớn của Đảng, tưởng anh cũng cần nghe ý kiến phản
biện chứ</em>". Ông Đinh Thế Huynh liền hạ giọng
"<em>Vâng! Xin mời anh Nguyễn Chính tiếp tục</em>". Tôi liền
nói một hơi "<em>Anh Đinh Thế Huynh có hỏi, nhân dân nào ?
Tôi xin hỏi lại anh là nhân dân nào vậy? Chẳng lẽ lại phân
ra các loại nhân dân? Còn với con số gần 5000 tờ báo phát
hành lẻ tại Hà Nội mà anh Đinh Thế Huynh đưa ra, tôi xin nhân
lên 10 lần, thậm chí 50 lần, so với mấy triệu dân Thủ đô,
theo tôi đó là con số rất đáng phải suy ngẫm…</em>". Mải
đăng đàn, khi nhìn lên tôi không còn thấy ông Hữu Thọ đâu
nữa. Có lẽ ông đã vội sang tham gia thảo luận Quốc hội ở
tổ rồi…
Vâng! chuyện chỉ có thế. Ông Hữu Thọ sau đó lên nắm chức
Trưởng Ban tư tưởng – văn hoá trung ương. Chức tổng biên
tập tờ báo ít người đọc nhất Việt Nam này, giao lại cho
ông Hồng Vinh, rồi tiếp theo là ông Đinh Thế Huynh. Đến nay
đã qua 15 năm rồi, nhân sự thì thay đổi như vậy, nhưng còn
tờ báo thì vẫn trong tình trạng ế ẩm. Vẫn giữ vững kỷ
lục là tờ báo ít người đọc nhất Việt Nam. Nhưng tờ báo
này không "chết", đơn giản chỉ vì là cơ quan ngôn luận
của đảng cầm quyền.
<center>* * *</center>
Trở lại với nội dung bài <a
href="http://truongduynhat.vnweblogs.com/post/1545/146247">Báo và Blog</a>
của nhà báo Trương Duy Nhất. Phải nói, loại hình báo giấy
truyền thống đã có lịch sử phát triển lâu đời và chắc
chắn sẽ còn tiếp tục phát triển trong một thời gian rất
dài nữa. Về mặt nhanh, nhậy, kịp thời và khả năng phát
tán, quảng bá ở cấp độ toàn cầu v.v… tất nhiên báo giấy
không thể bằng báo mạng được. Nhưng báo giấy lại có ưu
thế hơn hẳn về khả năng phổ cập rộng rãi trong bạn đọc
ở mọi lúc, mọi nơi, không phụ thuộc vào các thứ : máy móc,
điện, thao tác v.v… như "cư dân mạng". Đó là những
chuyện hoàn toàn thuộc lĩnh vực khác. Vấn đề đang cần
phải diễn đàn ở đây là, tại sao lại có chuyện " đọc
báo giấy chán bỏ mẹ…" như nhận xét của một bạn đọc
với nhà báo Trương Duy Nhất? Theo tính toán sơ sơ, riêng báo
giấy hiện Việt Nam có khoảng ngót một ngàn tờ báo và tạp
chí các loại. Trong đó, hai tờ báo có bạn đọc nhiều nhất
là Tuổi Trẻ và Thanh Niên. Còn lại thì lượng phát hành làng
nhàng, từ lỗ vốn đến gần lỗ vốn. Ít bạn đọc nhất là
hệ thống các tờ báo Đảng với mạng lưới từ báo Nhân Dân
đến báo thuộc đảng bộ của tất cả các tỉnh, thành.
Có lần, một bạn đọc sau khi nghe tôi rao giảng cái điệp
khúc của tuyên giáo "không được thương mại hoá tờ báo",
liền chân thành vỗ vai bảo tôi "ông chỉ được cái nói ngu.
Không "thương mại", thì giữ để chùi đít à?". Thời kinh
tế thị trường, muốn biết sức khỏe doanh nghiệp chỉ cần
lên sàn chứng khoán. Còn với báo giấy, chỉ cần mỗi sáng ra
sạp báo là biết ngay "thằng" nào sắp chết, "thằng"
nào ốm yếu sắp toi đời. Nhưng không! có hay không có người
đọc, vấn đề cũng chẳng là cái đinh gì. Tất cả vẫn
sống, sống nhản nhản. Thế mới lạ, mới sướng chứ? Còn
cái sự giống nhau, thì… thôi rồi "Lượm ơi!". Thằng anh
cả na ná thằng anh hai. Thằng anh hai na ná chú em út v.v… Cứ
thế mà tô, mà vẽ cho đúng, cho trúng định hướng tuyên
truyền.
Với bài viết tâm huyết của những cây bút thứ thiệt, thì
sau khi đăng chính tác giả đọc lại cũng thấy "chán bỏ
mẹ…", vì đã bị biên tập, đục khoét, mài mòn, chuốt
nhẵn đến tròn như hòn bi cho nó dễ lăn, cho khỏi rách việc
với mấy "thằng" đâm bị thóc, chọc bị gạo rồi… Nào
đã hết, sống trong "bầu trời" như thế đã quen và viết
rồi "lách" cũng thành quen, đến mức người ta bảo báo chí
là "công cụ…" cũng vui vẻ chấp nhận, chả dám có ý
kiến, ý vống gì. Và, như một lẽ tự nhiên, người viết
lại tự mình "biên tập" "kiểm duyệt" mình trước, nên
bạn đọc đã " chán bỏ mẹ" lại càng "chán bỏ mẹ".
Ngay từ đầu thập niên 1980, vì đọc thấy "chán bỏ mẹ",
nên nhà văn Nguyễn Minh Châu đã phải viết Lời ai điếu cho
một thời kỳ văn học. Giống như một người làm thơ khác,
khi đọc cũng thấy "chán bỏ mẹ" nên mới có mấy câu trong
bài <em>Con sẽ hỏi ba</em>, thế này:
"Bác X, cô Y là nhà văn
sắp già rồi mà chẳng có lấy một vài đầu sách
Sống cùng thời gian
Cái họ viết ra chao ôi là tẻ nhạt
Ông H, chú A là nhà báo, nhà thơ cũng một thời cầm bút
Mà đến giờ chẳng ai còn nhớ được
Một bài báo, một câu thơ mang nhựa sống của đời …".
Phải chua xót mà nhận ra rằng, cái "sợ" và cái hèn nhát
của người cầm bút, nhất là người làm báo, nguy hiểm lắm.
Rất vô thức, nhưng anh ta sẽ làm "lây nhiễm" cái sợ, cái
hèn nhát cho đồng bào mình. Và, như vậy cũng lại thôi rồi
Lượm ơi!
Cũng phải chỉ thẳng ra rằng, một vài người từng đã thành
danh trong nghề cầm bút, khi về già ngẫm lại mới thấy mình
bị chúng nó, hay đứa nào ấy nó lừa. Thôi thì lỡ mang kiếp
bợ đỡ, kiếp thằng "bồi", kiếp … cũng ngậm bồ hòn mà
xuống lỗ cho xong. Nhưng vì còn chút tự trọng, nên day dứt
đến không nhắm mắt được, khi tự thấy mình là kẻ cầm
bút khốn nạn, đã đem chính cái sự "lừa" ấy, để lừa
lại nhân dân mình…
<center>* * *</center>
Nhưng, tất cả đã thay đổi, đã khác, khi xuất hiện báo
mạng, với bầu trời cao xanh lồng lộng gió địa cầu. Các
cây bút thứ thiệt không chịu Sống mòn, chết mòn, hoặc "vui
vẻ chết như cày xong thửa ruộng" nữa. Họ, thi nhau "thò
tay viết blog". Có nhà quản lý nọ bĩu môi "chỉ là nhật
ký cá nhân". Thôi thì nhật ký, tây ký, ta ký gì cũng được,
miễn là được tự do về thân thể (cả nghĩa đen lẫn nghĩa
bóng) để bán sức lao động của mình cho tâm huyết, cho đam
mê sáng tạo, cho ngôn luận của chính mình, nhằm chia sẻ với
cộng đồng. Còn bạn đọc thì thôi rồi, vui quá "Lượm
ơi!". Hàng ngày, trên toàn thế giới, những trang Web, trang blog
hay, người vào truy cập như nước chảy.
Sắp đến ngày Nhà báo cách mạng Việt Nam (21/6), tôi được
một đồng nghiệp trẻ đến thăm, khoe "<em>cháu mới học
được bài hát hay lắm</em>". Tôi hỏi "<em>hay thế nào, cháu
hát thử coi</em>". Cậu ta liền cất giọng "<em>Chúng ta là
nhà báo Việt Nam, nguyện một lòng trung thành với
đảng…</em>". Tôi nghĩ bụng, thế thì lại thôi rồi
"Lượm ơi!". Nhưng tôi vội hỏi ngay "<em>thế cháu có hay
vào mạng, có viết blog không?</em>". Cậu ta thản nhiên
"<em>dạ! không</em>". Tôi lặng người và thân mật bảo
"<em>thế thì vào đi, vào đi mà ráng đọc, ráng học, mà rèn
tay viết, không thì lại "toi" đời như bố mày đấy con
ạ!</em>". "<em>Đọc báo chán bỏ mẹ…</em>". Vâng! thưa
quý bạn đọc, ngay trên mạng có những trang web của… và
của… , đọc cũng "chán bỏ mẹ". Những gì họ đưa lên
mạng vẫn "con mẹ hàng lươn" ấy cả, chả khác báo giấy
tý nào. Không tin xin cứ thử vào qua… cho biết. Vì thế mà
cũng chẳng nên đặt vấn đề buồn hay vui, như nhà báo Trương
Duy Nhất nêu ra làm gì. Với tôi, ở cái tuổi áp lục tuần,
vào mạng còn rất ngập ngoạng, nhưng vẫn cứ là xin khấu
đầu bái phục cái "thằng" intenet, đã cho tôi được sống
những phút giây thật sự sướng khoái, trong bầu trời sáng
tạo bốn bề lộng gió của các đồng nghiệp người Việt
mình ở khắp chân trời, góc biển./.
<em>Nguyễn Chính<br />
Nha Trang</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5097), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét