lớn, nhưng lại có thể biểu hiện ở những điều nhỏ nhặt
diễn ra hằng ngày, khắp nơi quanh chúng ta. Tôi chỉ xin nêu
một vài chuyện cụ thể qua trải nghiệm bản thân.
Sang Ba Lan thăm con cháu, tôi thường muốn các cháu cùng xem VTV4
và VietnamNet để chúng hiểu biết về đất nước, con người
Việt Nam, kẻo sợ vong bản! Thằng cháu lớn 18 tuổi, thằng
nhỏ 14 tuổi, cái tuổi muốn khẳng định mình bằng quan điểm
độc lập, nên chúng cứ "ý kiến" thẳng tuột. Nhờ đó
cũng hiểu được lớp trẻ gốc Việt trong xã hội châu Âu
cảm nhận văn hóa Việt thế nào.
Về văn hóa hiện đại Việt Nam, sau một hồi được ông
"dẫn dắt, tiếp cận", hai thằng cháu cùng nhún vai, lắc
đầu, rút ra kết luận: "<em>Việt Nam không biết đá bóng,
không biết đóng phim, không biết hát, nhảy múa!</em>" Nghe
thấy nhói trong tim mà ông đành im lặng. Nhưng một lần xem dàn
nhạc của Nhạc viện Hà Nội biểu diễn cùng Đặng Thái Sơn
thì chúng rất chăm chú, tự hào. Lần khác xem nhóm thanh niên
biểu diễn hip-hop và hát ráp chúng rất khoái và tò mò hỏi:
Việt Nam cũng có cái này à?
<div class="boxright300"><img src="/files/u1/sub01/clip_image0102.jpg"
width="465" height="330" alt="clip_image0102.jpg" /><div
class="textholder">Một góc nghĩa trang Warszawa trong ngày Tảo mộ
1/11/2009 (Ảnh MVT)</div></div>
Điều chúng ngạc nhiên hơn là lễ Halloween (31/11) và ngày lễ
Tình nhân (Valentine 14/2) được tổ chức tưng bừng, ầm ĩ trong
học sinh, sinh viên Việt Nam. Chúng vẫn tin rằng Việt Nam đa
số dân theo Đạo Phật và văn hóa phương Đông, không ngờ hai
ngày lễ trên xuất phát từ Thiên Chúa giáo, gắn liền với
văn hóa phương Tây mấy trăm năm lại du nhập vào Việt Nam
thành trào lưu văn hóa hiện đại rầm rộ đến thế?
Trong khi đó dân Ba Lan 95% theo đạo Thiên Chúa mà hai ngày đó
rất yên ắng. Đặc biệt trên các trang báo viết hay TV không
hề đưa tin bài hay hình ảnh gì để "tuyên truyền" cho hai
ngày lễ đó như các báo đài Việt Nam! Ngày Tình nhân là việc
riêng tư của những người đang yêu nhau, họ tặng thơ và hoa
cho nhau một cách tế nhị. Có gì mà báo đài làm ầm ĩ, xã
hội nháo nhào lên! Còn lễ Halloween thì người Ba Lan quan niệm:
đêm 31/10 các hồn người chết hiện về dương gian… Do đó
ngày 1/11 là ngày người sống đi thăm mộ người chết. Ở Ba
Lan ngày này là ngày lễ trọng, toàn dân được nghỉ làm việc
để đi tảo mộ.
Về văn hóa truyền thống Việt Nam, các cháu cũng có phản ứng
khác nhau với mấy chuyện nho nhỏ. Xem các phiên chợ vùng cao
thấy người các dân tộc mặc trang phục nhiều màu sắc, kiểu
dáng, hai cu cậu rất tò mò hỏi về các dân tộc ở Việt Nam.
Được biết trên dải đất hình chữ S có diện tích nhỉnh
hơn Ba Lan một tí mà có tới 54 dân tộc với phong tục, ngôn
ngữ, trang phục khác nhau mà sống hòa thuận bên nhau thì chúng
lạ lắm (Trong khi Ba Lan hơn 38 triệu người dường như cùng
một dân tộc Ba Lan. Một số nhóm nhập cư đang xin là dân tộc
thiểu số). Chúng rất muốn tìm hiểu trang phục các dân tộc.
Còn trình diễn áo dài Việt cùng nón bài thơ luôn là tiết
mục đinh trong những chương trình văn nghệ của cộng đồng
người Việt tại đây, được bè bạn trầm trồ…
Xem biểu diễn nhạc cụ các dân tộc, nhất là đàn đá, đàn
T'rưng, đàn bầu … các cháu thực sự ngạc nhiên, thích thú.
Thằng em cứ hỏi: "Thực sự là đàn bầu chỉ có một
dây?". Xem hát ca trù hay quan họ thì phải giải thích một
hồi các cháu mới cảm nhận hay hay, nhưng khi biết nó tồn
tại như thế hàng mấy trăm năm thì "a hà" và gật gù có
vẻ thán phục.
<div class="boxleft300"><img src="/files/u1/sub01/4483453538_158c84b450.jpg"
width="500" height="332" alt="4483453538_158c84b450.jpg" /><div
class="textholder">Lễ hội chém lợn</div></div>
Xem các lễ hội trên VTV4 không mấy ngày không có. Các cháu
thắc mắc, sao người Việt Nam có thể nhiều lễ hội đến
thế? Mà lễ hội nào cũng gần giống nhau. Khi thấy người ta
đội xôi, gà, sỏ lợn rồi cả bia lon, chai Cocacola…, chen chúc
nhau dâng lễ vật lên đền, chùa thì bọn nó cười hic hic…
rồi pha trò: "<em>Ông già rồi, không chen được người ta
đâu!</em>"… Đặc biệt lễ hội Đâm trâu ở Tây nguyên và
lễ hội Chém đầu lợn ở Bắc Ninh làm chúng rất ghê sợ.
Văn hóa châu Âu coi việc hành hạ thú vật là không thể chấp
nhận, bị lên án, thậm chí phạm tội, phải ra tòa. Nơi chuyên
mổ thịt các gia súc phải kín đáo, không được để các con
vật khác nhìn thấy; không được để người khác xem, nhất
là trẻ em. Cho nên khi thấy người mình reo hò, nhảy múa trong
lễ Đâm trâu và Chém đầu lợn thì họ khiếp thật.
Ngay lễ hội Chọi trâu ở Đồ Sơn Hải Phòng, tưởng các cháu
sẽ khoái lắm nhưng chúng nó cũng nhún vai, lắc đầu! Tôi
liền bảo: "<em>Thế môn Boxing hai anh đấm nhau mặt mũi be bét
máu thì sao?</em>". Thằng anh bảo: "<em>Đấy là hai người
hiểu biết, tự họ thích đấm nhau. Còn con vật bị người
bắt nó đánh nhau. Như vậy người không tốt…</em>". Tôi
lại lý sự: "<em>Thế Tây Ban Nha đấu bò tót có dã man
không?</em>". Thằng em bảo: "Cũng không tốt". Thằng anh
phân tích: "<em>Người ta lên án cách cắm kiếm lên lưng bò
rồi đấu. Giờ không làm thế nữa. Còn người đấu với bò
chỉ như làm xiếc thôi!</em>"… Khi xem cảnh con trâu vô địch
bị chặt đầu đem tế thần, chúng sợ khiếp đảm.
Văn hóa ẩm thực Việt Nam quả là phong phú. Có một bà người
Pháp sang Việt Nam nhiều lần, ăn nhiều món, vẫn hỏi: "Có
phải cỗ Việt Nam đúng nghĩa gồm những mười món: 6 đĩa và
4 bát thật à? Tôi ước được một lần ăn cỗ như thế!"…
Mỗi khi trên VTV4 giới thiệu các món ăn Việt, chúng có vẻ
thích thú, nhất là thằng anh, hay khoe đã từng được ăn
nhiều món. Khó nhất với chúng là sử dụng các gia vị. Món
nào sử dụng gia vị gì, vào lúc nào… còn khó hơn các môn
học ở trường! Có hai món chúng mê nhất là Phở và Nem rán.
Thỉnh thoảng Chủ nhật, thằng em lại được bố cho đến
chợ Sân vận động hoặc vào Trung tâm thương mại Việt Nam ăn
Phở, như là được thưởng. Mỗi bận như thế nó làm hai bát
phở lại thêm mấy cái quẩy. Còn thằng anh, lần nào đãi các
bạn Ba Lan cũng chủ yếu là món nem rán. Hôm liên hoan cuối
học kỳ một, lớp 12, mỗi học sinh đem đến một món, cậu ta
xin mẹ làm cho 100 cái nem rán. Tôi bảo, món này ngon là phải
ăn nóng và khéo pha nước chấm. Cháu bảo: "Không cần đâu
ông ạ. Chúng nó cầm ăn luôn, phải chia mỗi đứa 3 cái. Lần
nào chúng nó cũng hỏi còn nữa không?…". Tôi trộm nghĩ, hai
món đặc sản dân tộc này xứng đáng là hai sản phẩm văn
hóa ẩm thực truyền thống Việt Nam đóng góp cho văn hóa ẩm
thực thế giới, chẳng khác gì quan họ với ca trù!
<div class="boxright320"><img src="/files/u1/sub01/65120725-small_133438.JPG"
width="420" height="315" alt="65120725-small_133438.JPG" /><div
class="textholder">Thịt chó và thịt thú rừng bán tràn lan khắp
nơi tại Việt Nam (Ảnh từ Google)</div></div>
Một lần đang trò chuyện vui vẻ, thằng em hỏi: "<em>Ông có
ăn thịt chó không?</em>". Tôi bảo: "<em>Ở Việt Nam nhiều
người coi rượu – thịt chó là món đặc sản khoái khẩu.
Thỉnh thoảng vui bạn bè, ông cũng đánh chén món này</em>".
Nghe vậy, thằng em lè lưỡi, trợn mắt, còn thằng anh nhăn mũi
cười khó hiểu… Tôi vẫn biết người châu Âu không ăn thịt
chó; còn châu Á, nhiều người vẫn coi đây là món thú vị. Sau
hỏi ra mới biết chuyện thịt chó đã gây ra cú sốc cho cả
xã hội Ba Lan và cộng đồng người Việt tại đây. Vào năm
2001, để chuẩn bị khao đội bóng "quê mình" thắng đội
"quê nó" cũng trong cộng đồng người Việt tại Ba Lan, một
nhóm người Việt trong đêm khuya đã giết mấy con chó. Tiếng
chó kêu, tiếng người í ới đã khiến những người dân bên
cạnh gọi công an đến. Sáng hôm sau cảnh tượng mấy con chó
bị cắt cổ, mổ bụng… và mấy đồ tể được chiếu trên
TV, đăng trên các báo… Hàng ngàn quán ăn Việt Nam trên khắp
Ba Lan bị tẩy chay phải đóng cửa một cách oan uổng, thiệt
hai kinh tế quá lớn. Nhưng cú sốc về tâm lý, về văn hóa
mới đáng sợ và dai dẳng. Người Ba Lan vốn giàu lòng bao dung
và cảm thông với Việt Nam cũng nhìn người Việt với con mắt
khác. Đặc biệt trẻ em, chúng bị các bạn chế nhạo, xúc
phạm, làm tổn thương sâu sắc. Đã hàng chục năm trôi qua,
nhớ lại vụ "chó má" đó, nỗi ám ảnh tủi hổ vẫn chưa
nguôi! Văn hóa là thế. Dẫu là cái truyền thống "đặc
sản", "quốc hồn, quốc túy" của dân tộc anh, nhưng các
dân tộc khác không ưa, anh cũng không thể đem phô ra và sẽ
không thành giá trị chung của nhân loại được.
Lại nữa, một hôm xem trên VTV4 thấy một vị lãnh đạo tiếp
khách quốc tế, giữa phòng khách hai chiếc ngà voi giương ra
hoành tráng, hai thằng cháu trố mắt nhìn: "Cái gì thế?".
Cũng dễ hiểu thôi, vì trẻ em ngày nay được giáo dục bảo
vệ môi trường, bảo vệ muông thú, nên coi việc giết thú
vật lấy da, xương… làm đồ trang sức là những người…
Các cháu gọi bằng từ "lóng" tôi không hiểu, nhưng cũng
cười và không bắt bẻ chúng.
Ta vẫn nói: phát huy truyền thống văn hóa dân tộc, tiếp thu
tinh hoa văn hóa nhân loại… Nhưng cần xem "cái văn hóa" nào
đáng để lớp trẻ lĩnh hội làm hành trang tiến vào nền văn
minh nhân loại! Và có lẽ hãy bắt đầu ngay từ những chuyện
nhỏ nhặt thường ngày!
4/ 2010
MVT
HT Mạng Bauxite Việt Nam biên tập
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5023), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét