thiếu minh bạch xảy ra ở khắp nơi và trong rất nhiều
trường hợp, không cần phải có học thức cao hay dày công
nghiên cứu, người dân bình thường cũng dễ dàng nhận thấy.
<h2>THIẾU MINH BẠCH Ở KHẮP NƠI</h2>
Thiếu minh bạch về thu nhập của cả từng cá nhân và của
các doanh nghiệp là điều dễ nhận thấy nhất. Trước hết là
với từng cá nhân. Toàn dân Việt Nam không có nghĩa vụ và
trong rất nhiều trường hợp không thể giải thích được
nguồn gốc của số tài sản mình đang sở hữu. Nghiêm trọng
hơn cả là với các công chức, quan chức trong bộ máy công
quyền. Đã hàng nghìn lần và không ít công dân đặt ra câu
hỏi: một công chức – nhân viên bình thường – trong ngành
thuế, hải quan, nhà đất, quản lý thị trường, công an…
với mức lương thường được đánh giá là "không đủ sống
trong 20 ngày của một tháng" nhưng lấy tiền đâu ra để mua
sắm xe hơi, nhà lầu, đất đai và có một cuộc sống vương
giả? Một quan chức, tuy thu nhập có cao hơn một nhân viên bình
thường, nhưng lấy tiền ở đâu để cho con đi du học nước
ngoài với học phí từ hàng chục đến hàng trăm nghìn đô la
mỗi tháng? Những câu hỏi ấy không ai trả lời. Một nghịch
lý từ lâu vẫn tồn tại như sự thách thức đối với dư
luận, đó là, công chức, quan chức Việt Nam đi làm cho Nhà
nước để nhận lương nhưng không sống bằng lương; không
sống bằng lương nhưng hầu như không ai bỏ việc. Ngược
lại, "cuộc chiến" để tranh giành các ghế quan chức lại luôn
luôn nóng bỏng!
Trong một bộ phận doanh nghiệp, sự thiếu minh bạch cũng xay ra
nghiêm trọng. Ở một số doanh nghiệp ngoài quốc doanh, theo báo
cáo tài chính thì doanh nghiệp lỗ triền miên, thậm chí số
lỗ cộng dồn sau 3 đến 5 năm lớn gấp 5-6 lần vốn điều
lệ, nhưng tài sản cá nhân của ông chủ doanh nghiệp thì tăng
lên gấp nhiều lần sau mỗi năm. Vì sao vậy? Ở khá nhiều
doanh nghiệp nhà nước thì ngược lại. Doanh nghiệp thua lỗ
nặng nề và kéo dài nhưng các báo cáo tài chính (đã được
kiểm toán) lại cho thấy là doanh nghiệp đang có lãi lớn và
doanh nghiệp dễ dàng được vay vốn từ ngân hàng với số
tiền hàng trăm tỷ đồng, nhanh chóng được tham gia niêm yết
trên thị trường chứng khoán… Sự thật chỉ bị phơi bày khi
khả năng thanh toán bị triệt tiêu. Vì sao lại có hiện tượng
ấy? Câu hỏi trên cũng không có ai trả lời!
Trong lĩnh vực đất đai, sự thiếu minh bạch càng bao trùm và
vô cùng nặng nề. Tổ chức minh bạch quốc tế đã xếp sự
minh bạch về đất đai của Việt Nam ở hàng dưới của hàng
cuối cùng trong bảng xếp hạng. Thực tế cũng đúng như vậy.
Chỉ bằng một quyết định hành chính, ông "quan" cấp xã, cấp
huyện cũng dễ dàng "thu hồi" toàn bộ đất đai của người
dân và cả những tài sản trên đất đã được tạo ra bằng
mồ hôi, nước mắt của họ. Thế cho nên khiếu kiện vượt
cấp, kéo dài luôn luôn xay ra trong lĩnh vực đất đai…
Trong giáo dục và đào tạo, sự thiếu minh bạch cũng không kém
so với lĩnh vực đất đai. Học phí không đơn thuần là số
phải nộp theo quy định của Nhà nước. Ngược lại, cái phần
được biến tướng dưới những mỹ từ "tự nguyện đóng
góp", "ủng hộ"… đã lớn hơn rất nhiều lần số học phí
theo quy định. Nghiêm trọng hơn là số thạc sĩ, tiến sĩ, giáo
sư ngày càng nhiều nhưng những người thực sự có trình độ,
có tâm nghiên cứu khoa học vì lợi ích của nhân dân và đất
nước thì chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay!
Trong mối quan hệ giữa các công chức, quan chức của bộ máy
công quyền với nhân dân và các doanh nghiệp, sự minh bạch
cũng bị vi phạm một cách nghiêm trọng. Trước những yêu cầu
chính đáng của nhân dân và các doanh nghiệp, công chức, quan
chức trong bộ máy công quyền hoàn toàn tự do quyết định làm
hay không làm. Khi chưa muốn làm, họ có đến "nghìn lẻ một"
lý do mà người dân và các doanh nghiệp khó có thể bắt bẻ.
Nghiêm trọng hơn là thái độ đó đã được coi là bình
thường trong hầu hết các cơ quan công quyền ở nước ta. Vì
vậy, người dân luôn luôn ở vị thế đi xin, còn công chức,
quan chức thì luôn luôn là người… cho, mặc dù ở rất nhiều
nơi chúng ta vẫn gặp một khẩu hiệu với lời lẽ rất hay:
"Nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân"!
Sự thiếu minh bạch rất nghiêm trọng nhưng tinh vi hơn là ở
lĩnh vực xây dựng những văn bản quy phạm pháp luật. Về
nguyên tắc, Quốc hội là cơ quan lập pháp, do đó, mọi văn
bản Luật, Pháp lệnh phải do Quốc hội thông qua và ban hành.
Song, sự phân biệt giữa cơ quan lập pháp, hành pháp và tư
pháp lại không tồn tại trên thực tế. Phần lớn (khoảng 75%)
đại biểu thuộc cơ quan lập pháp lại đồng thời làm việc
trong cơ quan hành pháp. Hơn nữa, chính họ lại là người soạn
và trình dự thảo Luật, pháp lệnh. Cho nên, lợi ích cục bộ
của ngành, của địa phương chi phối luật/ pháp lệnh là
chuyện không có gì khó hiểu. Lợi ích cục bộ ấy được
thể hiện ở chỗ, thông qua văn bản luật, hình thành thật
nhiều "giấy phép con"; quy định những nội dung chỉ định
tính mà không định lượng và thiếu tính khả thi trong thực
tiễn; đẩy khó khăn về phía người dân và các doanh nghiệp,
đối tượng phải thực thi pháp luật… Có thể thấy rất rõ
những biểu hiện đó ở các văn bản luật, điển hình là
Luật Đất đai, các Luật thuế.
Còn có thể nêu ra rất nhiều ví dụ trong thực tiễn để
chứng minh rằng, thiếu minh bạch đã và đang là căn bệnh nan y
trong quản lý, điều hành kinh tế và xã hội ở nước ta.
Thiếu minh bạch gây hậu quả vô cùng to lớn. Nó làm xói mòn
lòng tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và
Nhà nước; nó tạo ra môi trường vô cùng thuận lợi cho tham
nhũng hoành hành; nó là dư địa cho sự cấu kết để đục
khoét tài sản quốc gia… Tổng hợp lại, nó là lực cản làm
cho nền kinh tế nước ta mãi mãi "kém phát triển".
<h2>GIẢI PHÁP NÀO CHO NGÀY MAI?</h2>
Cần nhanh chóng thiết lập sự minh bạch đến mức cao nhất
trong quản lý, điều hành nền kinh tế, xã hội của đất
nước. Điều đó không chỉ là đòi hỏi của WTO – một tổ
chức quốc tế mà chúng ta đã kiên trì theo đuổi hơn 11 năm
mới được gia nhập – mà còn là đòi hỏi của lương tri,
của bất kỳ một người dân Việt Nam yêu nước nào. Song, làm
gì để thỏa mãn đòi hỏi đó? Đó là câu hỏi không dễ trả
lời và không phải ai cũng muốn trả lời. Theo chúng tôi, cần
thực hiện gấp những giải pháp sau:
Một là, nghiên cứu và ban hành ngay một đạo luật để có
thể kiểm soát được thu nhập của các tầng lớp nhân dân,
trong đó, đặc biệt quan trọng là đội ngũ cán bộ, công
chức, quan chức. Để có thể tạo ra sự minh bạch ở các lĩnh
vực khác, kiểm soát và đảm bảo sự minh bạch về thu nhập
của cá nhân là điểm đột phá quan trọng nhất. Khi thu nhập
của từng cá nhân đảm bảo sự minh bạch, chúng ta có thể
kiểm soát và chống tham nhũng có hiệu quả, tạo điều kiện
thuận lợi cho việc thực hiện và bảo đảm sự công bằng xã
hội khi thực hiện Luật thuế thu nhập cá nhân. Thực tế, ở
nước ta cũng đã có quy định về kê khai tài sản của các
công chức, quan chức. Song, dường như biện pháp này chỉ mang
tính hình thức, thực hiện nửa vời và đã rơi vào quên lãng!
Hai là, cần áp dụng những biện pháp có hiệu quả cả về
tổ chức bộ máy và hành chính để đảm bảo sự độc lập
ngày càng cao giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp.
Thực tiễn ở các nước phát triển cho thấy, sự minh bạch
về thể chế pháp lý có vai trò vô cùng quan trọng. Chúng ta
không thể ngăn chặn tư tưởng cục bộ bằng những lời giáo
huấn, bằng sự hô hào chung chung. Khi và chỉ khi cơ quan lập
pháp có sự độc lập với cơ quan hành pháp và tư pháp trên
thực tế thì sự minh bạch mới được tôn trọng trong các văn
bản quy phạm pháp luật.
Ba là, cải tiến hệ thống tiền lương của đội ngũ công
chức, quan chức theo hướng bảo đảm cho họ và gia đình họ
đủ sống bằng tiền lương. Đồng thời, cần có biện pháp
ràng buộc giữa quyền lợi chính đáng của họ với thái độ
và chất lượng công việc mà họ được giao để phục vụ
nhân dân. Giữ lại một phần tiền lương của công chức, quan
chức để bắt buộc họ phải tận tình phục vụ nhân dân,
phải liêm khiết, không sách nhiễu, vòi vĩnh khi thi hành công
vụ như Chính phủ Singapore đã làm là biện pháp cần được
áp dụng. Bên cạnh đó, cần tăng cường hơn nữa hiệu lực
của thanh tra công vụ nhằm xử lý ngay và kiên quyết đối
với những trường hợp cố tình gây khó khăn cho nhân dân
nhằm thu lợi bất chính.
Bốn là, thực hiện công khai hóa triệt để những quy định
về quyền và trách nhiệm của công chức, quan chức, quyền và
trách nhiệm của người dân. Đồng thời, ứng dụng triệt
để những thành tựu của khoa học kỹ thuật hiện đại để
có thể "tự động hóa" việc kiểm tra, kiểm soát và các công
việc hành chính. Với những biện pháp đó, sự vận dụng lắt
léo, những biệt lệ, ngoại lệ sẽ không thể thực thi trong
thi hành công vụ.
Trong điều kiện của nước ta hiện nay, để bảo đảm sự
minh bạch trong quản lý kinh tế, xã hội có rất nhiều việc
phải làm. Song, bốn giải pháp nêu trên là cơ bản và cấp
bách. Tuy nhiên, điều kiện đặc biệt quan trọng để thực
hiện được những giải pháp ấy vẫn là con người. Đó là
cần phải có những người không sợ sự minh bạch.
<em>SOURCE: TẠP CHÍ NHÀ QUẢN LÝ SỐ 68, THÁNG 2 NĂM 2009</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5167), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét