trong tâm tư không bao giờ quên những hình ảnh quê nhà, nhất
là những giai điệu tân nhạc mà tôi hằng ấp ủ say mê hồi
còn ở miền Nam, trước năm 1975. Nhân đọc bài "Góc nhìn
chiến tranh trong ca khúc SG trước 1975" của tác giả Nguyễn
Thuỵ Kha đăng trên Tuần Việt Nam (21-04-2010), tôi cảm thấy
tình cảm quê hương bị gián tiếp xúc phạm nặng nề, do đó
cần thấy phải viết lên vài hàng góp ý với tác giả.
Trước hết xin nói rõ tôi chỉ là một kỹ sư quèn, say mê tân
nhạc Việt Nam, kiến thức âm nhạc không dồi dào, nhưng cũng
tạm đủ để trao đổi, tôi xin các nhạc sĩ yêu mến thời
VNCH (những người quá cố và những người còn sống hiện nay
trong nước và hải ngoại) cho phép tôi "múa rìu qua mắt thợ"
một lần.
Đọc lướt qua bài <a
href="http://www.tuanvietnam.net/2010-04-21-goc-nhin-chien-tranh-trong-ca-khuc-sg-truoc-1975">"Góc
nhìn chiến tranh trong ca khúc SG trước 1975"</a> tôi có cảm
tưởng tác giả Nguyễn Thuỵ Kha cố tình diễn giải vấn đề
dưới một cái nhìn chính trị chủ quan một chiều rất dễ
bị độc giả thuộc giới am tường người ta đánh giá là thô
thiển. Mở đầu là một câu phân biệt thể chế chính trị hai
miền: "Sau hiệp định Geneve 20/07/1954, ...Ở miền Bắc là
Nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà. Ở miền Nam là chính quyền
Việt Nam Cộng Hoà". Cách phân biệt này cho thấy ngay tính chất
giả dối của chính sách "hoà hợp hoà giải dân tộc" như thế
nào trên một website của Nhà Nước.
Có lẽ đứng trên quan điểm một "giải phóng quân" mà tác
giả đã phân định tình hình "âm nhạc chiến tranh" ở miền
Nam thành ba giai đoạn trước 1975, như sau:
- Giai đoạn thứ nhất, từ 20/07/1954 đến 20/12/1960: Ngày thành
lập Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam;
- Giai đoạn thứ hai, từ 20/12/1960 đến 1965: Khi Mỹ đổ quân
ồ ạt vào các vùng chiến thuật;
- Giai đoạn thứ ba, từ 1965 đến 30/04/1975: Ngày thống nhất
đất nước;
Hãy tiếp tục đọc để xem tình hình âm nhạc miền Nam phát
triển ra sao theo nhịp độ "giải phóng đất nước".
Giai đoạn thứ nhất (20/07/1954 đến 20/12/1960):
Tác giả kể tên một số nhạc sĩ có tên tuổi ở miền Nam,
sống và sáng tác dưới chính thể VNCH như: Phạm Duy, Hoàng Thi
Thơ, Anh Bằng, Chung Quân ...hay các nhạc sĩ tham gia quân đội
như Lam Phương, Anh Việt, Văn Phụng, Nguyễn Văn Đông ...nhưng
tuyệt nhiên không nghe tác giả nhắc gì về những nhạc sĩ
"sống và chiến đấu trong bưng theo Mặt Trận Giải Phóng Miền
Nam". Có thể đây là một thiếu sót của tác giả hay vì sự
thật là ...không có (?). Tiếp theo, tác giả đã có vài đoạn
ca ngợi các nhạc sĩ miền Nam để nói lên sự thật rằng:
"các nhạc sĩ miền Nam (VNCH) sáng tác nhạc ca ngợi người lính
VNCH trong nhiệm vụ bảo vệ đất đai và bảo vệ cuộc sống
thanh bình của thường dân". Chỉ tiếc là tác giả không giải
thích vì lý do gì mà người lính VNCH lại phải gian khổ nhọc
nhằn như thế? Ai đã xâm phạm đất đai miền Nam? Ai đã đe
doạ cuộc sống người dân miền Nam? Tiếc thật, bài viết quá
ngắn nên không biểu lộ hết ý tác giả.
Tiếp theo đó, tác giả nhận xét nhạc VN trong giai đoạn 1:
"Những giai điệu không khoẻ khoắn lắm nhưng cũng đầy những
cảm xúc với ca từ: "Người đi khu chiến thương người hậu
phương - Thương màu áo gửi ra sa trường ..."(Chiều Mưa Biên
Giới, Nguyễn Văn Đông). Đọc đến đây thì tôi cảm thấy
hơi lùng bùng khó hiểu: thế nào là giai điệu khoẻ khoắn?
Phải chăng ý tác giả muốn nói nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông hơi
uỷ mỵ, không dám đưa những ca từ "mạnh bạo, dũng cảm,
sắt máu" vào giai điệu nhạc giống như nhạc miền Bắc (ví
dụ: Bác Cùng Chúng Cháu Hành Quân, Giải Phóng Miền Nam). Thực
ra thời buổi đó xuất hiện rất nhiều bản hùng ca, nhạc vui,
nhạc tình cảm quê hương, mang tính chất vui tươi khoẻ mạnh
động viên thanh thiếu niên yêu quê hương đất nước, ví dụ:
Khoẻ Vì Nước, Quyết Tiến, Học Sinh Hành Khúc, Việt Nam Minh
Châu Trời Đông, Hè Về, Rạng Đông, Nhạc Rừng Khuya, Khúc Ca
Mùa Hè, Bức Hoạ Đồng Quê, Khúc Ca Ngày Mùa, Hương Lúa Miền
Nam, Miền Nam Mưa Nắng Hai Mùa, Khúc Hát An Tình, Tình Quê
Hương, Nắng Chiều, Hoa Soan Bên Thềm Cũ, Chiều Biên Khu, Lá
Thư Người Chiến Sĩ, Thương Người Chiến Binh, Cung Đàn Muôn
Điệu, Đoàn Người Lữ Thứ, vv...mà tác giả cố ý bỏ quên
chăng? Tác giả không biết rằng thời đó, nhiều bản hùng ca,
hay Sử Ca sáng tác trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân
Pháp (thập niên 40-50), trong Nam được hát tự do thoải mái,
nhưng ngoài Bắc thì cấm tuyệt (ví dụ: Hội Nghị Diên Hồng,
Bạch Đằng Giang, Trên Sông Bạch Đằng, Nước Non Lam Sơn, Đêm
Mê Linh, Đêm Lam Sơn, Bóng Cờ Lau, Ải Chi Lăng, Trưng Nữ
Vương).
Tác giả nhắc sơ qua vài bài ca khí thế hùng mạnh, giai điệu
sục sôi trong hàng ngũ quân giải phóng, như "Hành Khúc Giải
Phóng", "Bài Hát Giải Phóng Quân", "Giờ Hành Động" ...ô hay!
Chí có thế thôi sao? Rồi dựa lên đó tác giả quay lại phê
phán nhạc SaiGon thời đó yểu điệu, yếu ớt, than vãn, thở
than qua vài ca khúc như: Tiễn Bước Sang Ngang (Hoàng Trọng),
Hương Xưa (Cung Tiến), Tình Anh Lính Chiến (Lam Phương) và Bến
Hàn Giang (Dương Thiệu Tước). Như vậy tác giả chắc chưa
từng nghe những ca khúc mang tính chiến đấu mạnh hơn và tình
cảm hơn, ví dụ "Anh Đi Chiến Dịch" của Phạm Đình Chương
(Anh đi chiến dịch xa vời; Lòng súng nhân đạo cứu người
lầm than; Thương dân nghèo, ruộng hoang cỏ cháy; Thấy nỗi xót
xa của kiếp đoạ đầy ... Anh đi!). Bài này tôi đột nhiên
được nghe phát thanh ầm ỹ trong một quán cà phê hồi về
thăm nhà ở tp HCM (2008), đối diện là trụ sở Uỷ Ban Nhân
Dân Phường, vừa uống cà phê sữa đá vừa thưởng thức
nhạc SG (trước 1975) trong một bối cảnh XHCN 2008. Tâm trạng
vui buồn khó tả!
Thực sự, giới nghệ sĩ miền Nam thời đó sống dưới chính
thể VNCH được hưởng bầu không khí tự do dân chủ thoải
mái, cho nên họ sáng tác nhạc với hết cả tấm lòng yêu quê
hương đất nước, yêu đồng loại, họ đâu có bị ép buộc
gò bó trong những khuôn khổ cứng ngắc, do đó không thể nào
tìm thấy những giọng điệu "khát máu, tràn đầy hận thù,
máu kêu trả máu, đầu kêu trả đầu" giống như nhạc ngoài
Bắc thời chiến tranh chống Mỹ cứu nước.
Giai đoạn thứ hai (1960-1965):
Lạ thật! Tôi chẳng tìm thấy chi tiết nào do tác giả trình
bày trong giai đọan "can thiệp của quân đội Mỹ" vào miền
Nam. Chẳng lẽ tác giả cố tình quên hay bị "báo chí lề
phải" kiểm duyệt gắt gao mà tự nhiên để chừa một khoảng
trống khá lớn trong bài viết ... thôi thì tôi đành bỏ qua
"giai đoạn 2" để đọc kế tiếp "giai đoạn thứ ba".
Giai đoạn thứ ba (1965-1975):
Xin phép trích nguyên si đoạn văn này để quý vị độc giả
thưởng thức:
-"Giai đoạn thứ ba, trong khi cả miền Bắc vừa chống chiến
tranh phá hoại bằng không lực Mỹ, vừa dốc lòng dốc sức chi
viện miền Nam giành độc lập và thống nhất tổ quốc trong
một không khí âm nhạc hừng hực ý chí chiến đấu và phải
nhận thấy rằng đó là thứ âm nhạc cực "rock", thì tâm tư
người lính Việt Nam Cộng Hoà, người dân miền Nam nhìn vào
cuộc chiến tranh tàn khốc này bị phân hoá đến cực độ".
Nghe tác giả nhận xét nhạc miền Bắc thời chiến là một
thứ cực "rock", tôi rất ư ngạc nhiên, chẳng hiểu "rock" ở
đây có nghĩa gì? Nghĩa tốt hay nghĩa xấu? Tác giả có thể
giải thích rõ ràng chăng? Còn nhận định rằng "nhạc miền Nam
bị phân hoá cực độ" thì tôi có thể góp ý vài giòng. Kể
từ khi quân đội Mỹ chính thức đổ bộ xuống Đà Nẵng,
công khai tham gia các trận chiến cùng với sự hiện diện của
các nước khác (Nam Hàn, Úc, Tân Tây Lan) thì bầu không khí tang
tóc bắt đầu tràn ngập thành thị, rồi nhiều phong trào học
sinh sinh viên nổi lên đòi hỏi chấm dứt chiến tranh, nhạc
phản chiến xuất hiện cùng lúc với nhạc tình ca, nhạc sến
(Bolero, Rumba, Slow Rock), gây nên một tình trạng không đồng
nhất, không có đuờng hướng chung rõ rệt, chứ không có nghĩa
là phân hoá. Tác giả đã đứng trên lập trường một "đảng
viên CS" hay "giải phóng quân" nhận xét theo chiều hướng tuyên
truyền cứng ngắc, nói thế thì thử hỏi hiện nay nền tân
nhạc ở VN đi về đâu so với thời kỳ trước 1975? Nhạc
"giải phóng quân miền Nam" ra sao sau ngày lịch sử 30-04-1975?
Tình trạng âm nhạc miền Bắc ra sao sau ngày Giải Phóng
30-04-1975? Tôi sẽ có một bài khác trình bày chi tiết về chủ
đề này.
Bây giờ, thử đặt một giả thuyết rằng nếu tất cả văn
nghệ sĩ, nhạc sĩ và toàn thể dân chúng miền Nam nhất quyết
"chiến đấu chống Cộng tới giọt máu cuối cùng", tất cả
mọi bài ca đều mang tính chất "sắt thép, máu, lửa, hận thù
sôi sục" thì chưa hẳn tình hình biến đổi nhanh chóng như
ngày 30-04-1975. Hãy nhìn sang tình hình nước Đại Hàn hồi
giữa thập niên 50, trận tử thủ ở bên bờ sông Lục Đầu,
nếu không có TQ can thiệp bằng chiến thuật "biển người
cuồng tín" tràn qua biên giới thì tình đã thế khác hẳn. Vậy
thì đề nghị tác giả Nguyễn Thuỵ Kha đừng nên suy luận
kiểu một chiều như vậy, đừng nên kiêu ngạo đứng trên tư
thế kẻ chiến thắng để đè bẹp dân tộc, có hay ho gì đâu
khi hai miền xung đột nội chiến, để cho mọi thế lực
cường quốc hưởng lợi trên thân xác nhân dân VN. Rồi đây
lịch sử sẽ vạch trần sự thật cho thấy ai là kẻ hiếu
chiến, ai là kẻ phản quốc "cõng rắn cắn gà nhà", trào lưu
truyền thông phổ biến trên mọi Trang Mạng Internet chính là
tiếng nói chân thật nhất của mỗi người dân, sẽ chấm dứt
thời kỳ tuyên truyền một chiều, bưng bít thông tin của chế
độ Cộng Sản.
"Những ca khúc da vàng"
Đến đây đột nhiên tác giả chuyển hướng đề cập đến
phong trào "Ca khúc da vàng" mà nhạc sĩ Trịnh Công Sơn là
người chủ xướng từ đầu thập niên 60. Có một chi tiết
làm cho tôi bật phì cười, không hiểu tác giả lý luận ra sao
mà dám nói rằng "tình khúc Nhìn Những Mùa Thu Đi của họ
Trịnh, dịu dàng nhưng mới mẻ, đã tiếp sức cho học sinh,
sinh viên Huế kiên cường đấu tranh chống đàn áp Phật tử
năm 1963". Tôi đề nghị tác giả phân tích bài ca "Nhìn Những
Mùa Thu Đi" cho biết yếu tố nào, cụm từ nào đã động viên
tinh thần tranh đấu của học sinh, sinh viên Huế chống Pháp
Nạn thời đó (1963)?
Tác giả có vẻ tâng bốc họ Trịnh quá sa đà, đến độ
viết như sau:
<em>"Khi dạy học ở Bảo Lộc, việc Mỹ đổ quân vào miền Nam
và đánh phá miền Bắc đã khiến Trịnh Công Sơn có một kỳ
nghỉ hè như bị cuông bức. Ông đã trốn vào rừng sâu để
viết ra tập "Ca khúc da vàng" với khát vọng hoà bình chát
bỏng. Năm 1967, ông đã xuất bản lậu tập ca khúc này ở
SaiGon và cùng Khánh Ly đi du ca kêu gọi hoà bình. Chính góc nhìn
này đã hoà nhập Trịnh Công Sơn vào phong trào "Hát cho đông
bào tôi nghe" rừng rực"</em>.
Tôi đã từng nghe những ca khúc da vàng nóng bỏng đó, nhất là
bài "Gia Tài Của Mẹ", "Huế SaiGon Hà Nội", hay "Người Con Gái
Việt Nam Da Vàng", và rõ ràng giòng nhạc họ Trịnh được
truyền bá sâu rộng trong giới trẻ thời đó, không hề bị
ngăn cấm, tập nhạc này được chính quyền VNCH cho xuất bản
tự do, làm gì có chuyện "in lậu". Sau cùng tác giả đưa ra
nhận định rằng: "Có lẽ nhờ vậy mà sau 30/04/1975, giữa
những ca khúc một thời loang ra miền Bắc, Trịnh Công Sơn vẫn
là nỗi ám ảnh đáng kể nhất". Ám ảnh ai? dân chúng miền
Bắc? hay chính quyền CS miền Bắc? Tại sao bị ám ảnh? Tôi
biết rõ rằng giờ đây, mỗi lần giới nghệ sĩ Việt Nam trong
nước mỗi lần muốn tổ chức ngày lễ "giỗ Trịnh Công Sơn"
vẫn thường phải long trọng xin phép chính quyền, đệ trình
một danh sách những ca khúc để cho chính quyền kiểm duyệt,
và đương nhiên nhiều ca khúc TCS hãy còn bị "cấm phổ biến"
ở Việt Nam hiện nay. Giờ đây, trong bối cảnh xã hội VN đang
bị suy thoái, vấn nạn đạo văn, đạo nhạc, đạo tranh, đạo
sách lan tràn khắp nơi, lớp trẻ nhà giàu được gửi học
trường ngoại ngữ đắt tiền, nói tiếng Anh, tiếng Pháp như
gió, nhưng lại không biết viết tên VN của mình ra sao, do đó
khi ngồi nghe bản nhạc "Gia Tài Của Mẹ" tôi mới thấm thía
nỗi đau của một dân tộc đang đánh mất dần bản sắc:
"Một ngàn năm đô hộ giặc Tàu; Một trăm năm nô lệ giặc
Tây; Hai mươi năm nội chiến từng ngày; Gia tài của Mẹ: một
bọn lai căng; Gia tài của Mẹ: một lũ bội tình".
<strong>Kết luận</strong>:
Bài viết "Góc nhìn chiến tranh trong ca khúc SG trước 1975" của
Nguyễn Thuy Kha trình bày quá nhiều sơ hở, ý tưởng rời rạc,
mâu thuẫn mang cảm quan của một người không sống thật trong
xã hội miền Nam thời kỳ chiến tranh, nhiều nhận xét quá
phiếm diện, đưa đến nhiều sai lầm ngộ nhận về một nền
âm nhạc cực thịnh của đất nước.
Trong khuôn khổ bài phê bình này, tôi chỉ có thể phản hồi
những ý tưởng của tác giả Nguyễn Thuy Kha, hy vọng rằng
trong một bài khác tôi sẽ trình bày rõ hơn quan điểm của
tôi, một người sống và say mê âm nhạc miền Nam thời kỳ
trước 1975.
Lê Quốc Trinh, kỹ sư Canada
(Quebec, 05/05/2010)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/4953), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét