alt="100519_introooob.jpg" /><br />
<em>Băng Cốc chìm trong ngọn lửa...</em>
Suy nghĩ rằng Băng Cốc đang đi theo đường xoáy trôn ốc tới
hỗn loạn -- như những gì diễn ra trong tuần qua, khiến tới
nay đã có 40 người chết trong các trận chiến đường phố
giữa phe biểu tình phản đối chính phủ và quân đội -- đang
làm cho nhiều người ngoại quốc chấn động. Thái Lan không
phải là Iraq, hay Yemen, hay Pakistan; nó được miêu tả trong hàng
loạt sách vở, phim ảnh và quảng cáo tour du lịch như một
điểm đến hiền hòa và tươi tốt, một quốc gia để bạn
dẫn người yêu đến, chứ không phải để bắt con tin. Và cho
đến gần đây, hình ảnh đó vẫn tương đối chính xác -- hơn
20 năm nay, Thái Lan đã tránh được những vụ bạo động chính
trị nghiêm trọng.
Nhưng cuộc biến loạn làm mất đi một địa điểm du lịch
nổi tiếng thế giới kể từ khi bạo lực chớm bùng phát hôm
10 tháng tư lại không phải là điều làm người Thái ngạc
nhiên. Hình ảnh đồng quê bình dị của Thái đã che khuất
những căng thẳng nghiêm trọng, được dồn nén trong cả một
thập niên và cuối cùng bùng nổ vào tháng này. Nền kinh tế
hướng toàn cầu hóa phát triển nhanh chóng của Thái trong thập
niên 1980 và 1990 đã bỏ rơi một phần lớn dân số, chủ yếu
là những người sống ở vùng nông thôn phía bắc và đông
bắc. Theo một số thước đo, quốc gia này trên thực tế có
tình trạng bất bình đẳng thu nhập còn tồi tệ hơn cả
Philippines, bất chấp thực tế là Thái Lan vẫn được coi là
một quốc gia hiện đại còn Philippines chỉ là một nước nửa
phong kiến, có nền kinh tế kiểu Châu Mỹ La Tinh. Nhưng sự
giận dữ đang nổi lên còn mang thiên hướng địa phương chủ
nghĩa, chứ không chỉ là xung đột giai cấp. Sự oán giận tích
tụ trong lòng người Thái, những người có thể thuộc diện
nghèo, nhưng quan trọng hơn là họ cảm thấy ngày càng bị xa
lánh bởi các thể chế quyền lực truyền thống của quốc gia
này: hoàng cung, quân đội, và chính quyền, bởi những cơ quan
này có xu hướng ưu đãi cho một mạng lưới được thiết
lập bởi những người xuất thân từ trường Băng Cốc, công
ty Băng Cốc và các trại huấn luyện quân sự Băng Cốc.
Tuy rằng những người Thái từ phía bắc và đông bắc, chiếm
đa số dân số, còn nghèo đói, nhưng trong thập niên vừa qua
họ ngày càng trở nên có quyền lực chính trị, và hạ thấp
dần những lợi thế mà ngày xưa chỉ có tầng lớp tinh hoa
mới được hưởng thụ. Mạng Internet, đài phát thanh, một
hiến pháp mang tính cải cách được thông qua năm 1997, và khả
năng đi học tiếp lên trung học lớn hơn đã cho dân nông thôn
nhiều kiến thức hơn về các quyền lợi của mình, và họ có
thể so sánh được tình trạng của mình với các công dân của
các quốc gia khác. Sự tăng tiến của một nền dân chủ thực
sự sau sáu thập kỷ cai trị liên tiếp của các chính phủ
quân sự đã cho phép người nghèo nông thôn, nếu họ đoàn
kết, có thể bỏ phiếu cho một vị lãnh đạo chú ý đến
nguyện vọng của họ hơn.
Năm 2001, họ đã tìm được người hùng của mình, và Thaksin
Shinawatra, một nhà chính trị dân túy và một người con của
miền Bắc, đã được bầu lên làm Thủ tướng. Thaksin là một
tỷ phú, một ông trùm về truyền thông, và rõ ràng có mong
muốn sử dụng quyền lực của chính phủ, theo kiểu Silvio
Berlusconi, để trợ giúp cho các công ty gia đình của mình.
Nhưng ông cũng đưa ra những chương trình xã hội, như hệ
thống chăm sóc sức khỏe toàn quốc ít tốn kém và những
khoản vay khởi nghiệp cho các làng xã, và đã tạo ra những
tác động. Xét trên mọi phương diện, nghèo đói đã giảm
dưới thời Thaksin. Những nỗ lực đó, cộng với chiến dịch
quảng cáo tinh vi, đã khiến ông chiếm được sự ủng hộ
của nhiều người hơn vào cuộc bầu cử năm 2005.
Nhưng giống như Hugo Chavez và Evo Morales ở Châu Mỹ La Tinh,
Thaksin làm cuộc thập tự chinh chống đói nghèo của mình gây
cấn hơn bằng những nỗ lực kéo lùi nền pháp trị. Ông chỉ
đạo một "cuộc chiến chống ma túy", một cuộc chiến đã
trở thành lý do để tiêu diệt các đối thủ chính trị của
ông, trấn áp tự do báo chí ở Thái, và làm suy yếu các thể
chế chính quyền ví dụ như tòa án. Sự nổi tiếng rộng khắp
của ông cũng đe dọa quyền lực của phe quân đội và hoàng
cung -- đặc biệt là nhà vua Bhumibhol Adulyadej, người đứng
đầu nền quân chủ Thái Lan, người cũng ủng hộ tầng lớp
trung lưu và tinh hoa ở Băng Cốc, những người không ưa Thaksin.
Sau 60 năm ngồi trên ngôi báu, Bhumibhol đã biến mình thành cái
gì đó lớn hơn là một hình tượng vương quyền, ông đã tích
lúy sự ảnh hưởng chính trị bằng những lèo lái phía sau
hậu trường và xây dựng liên minh trong các vòng tròn quân sự
và chính trị tinh hoa của Thái Lan.
Nhưng thay vì cố gắng hạ gục Thaksin trong hòm bỏ phiếu, phe
trung lưu và tinh hoa chống Thaksin ở Thái đã sử dụng biện
pháp vi hiến. Các cuộc phản kháng đòi Thaksin từ chức đã
kêu gọi quân đội can thiệp; vào tháng 9 năm 2006, quân đội
đã nghe lời, lật đổ thủ tướng bằng một cuộc đảo
chính. Thaksin dời bỏ quốc gia, và cho đến hôm nay vẫn sống
chủ yếu tại Dubai.
Cuộc đảo chính là một sai lầm lớn. Dù tội lỗi ra sao đi
nữa, Thaksin vẫn là một nhà chính trị được bầu lên một
cách dân chủ; và hạ gục ông ta bằng biện pháp quân sự là
hết sức lạc hậu trong thế kỷ 21, ngay cả khi sự lật đổ
đó được tha thứ ngầm bởi Hoa Kỳ, đối tác nước ngoài
quan trọng nhất của Thái Lan. (Mặc dù chính quyền George W. Bush
chính thức lên án vụ đảo chính, nó đã không hủy bỏ cuộc
diễn tập quân sự có chuẩn bị trước với Thái Lan, và Hoa
Kỳ kể từ đó đã làm việc một cách thoải mái với chính
quyền do quân đội dựng lên). Dưới sự lãnh đạo của những
vị kế nhiệm Thaksin, được đưa lên một cách vội vã, tình
hình chính trị Thái Lan xuống cấp nhanh chóng. Tòa án Thái,
vốn có liên hệ với tầng lớp tinh hoa Băng Cốc, đã không
chấp nhận 2 chính quyền ủng hộ Thaksin (hai chính quyền này
chỉ tồn tại trong thời gian ngắn) với những lý do luật pháp
đáng tranh cãi.
Được thúc đẩy bởi sự ngược đãi của Thaksin, những
người ủng hộ chính trị gia bị lật đổ này đã phát triển
thành một lực lượng lớn hơn, đáng gờm hơn. Mặc dù vị
cựu thủ tướng vẫn tiếp tục đứng từ xa cổ vũ và, nghe
nói, ủng hộ tài chính, cuộc chiến này không còn là cuộc
chiến về Thaksin: Lực lượng ủng hộ Thaksin đã trở thành
một phong trào xã hội thực sự, với mục tiêu vượt xa khỏi
một lời ân xá cho cựu thủ tướng.
Hôm nay, những người biểu tình "áo đỏ" tập hợp chống lại
một chính quyền cai trị đang đòi hỏi rằng Thủ tướng
Abhisit Vejjajiva - một nhà kỹ trị được đào tạo ở Anh
Quốc, được coi là một người có có tài và biết thỏa
hiệp, nhưng đang bị bắt làm con tin trong một tình huống đầy
bất ổn - phải tổ chức một cuộc bầu cử mới, rất có
thể phần thắng sẽ thuộc về đảng Puea Thai. Họ còn có
những đòi hỏi khác lớn hơn: Nhiều nhà lãnh đạo phe áo đỏ
muốn chính phủ đẩy mạnh các chương trình thúc đẩy quyền
lực kinh tế và chính trị ở các tỉnh. Họ cũng muốn bắt
đầu một cuộc thảo luận về làm sao để giảm sức mạnh
của các thể chế truyền thống và nắm giữ bởi lực lượng
tinh hoa thành phố, như hoàng cung và quân đội.
Một số thậm chí lặng lẽ cho rằng, sau khi vua Bhumibhol, 82
tuổi và ốm yếu, qua đời, thì sức mạnh của cung điện cần
được cắt giảm mạnh - chí ít là vì thái tử, Maha
Vajiralongkorn, không có được sự tôn trọng của người dân
như vị vua hiện tại và dường như không có khả năng giữ
được quyền lực đó. (Họ không nói yêu cầu này quá lớn
tiếng: Thái Lan có luật nghiêm ngặt trừng phạt bất cứ ai
chỉ trích nhà vua, hoàng hậu, hoặc thái tử.)
Liệu những yêu cầu này có hợp lý? Những người biểu tình,
đã từng diễu hành với số lượng 100.000 người tại Bangkok,
rõ ràng đã cắt xét một số chuẩn mực đạo đức của mình
khi cho phép những người ưa bạo lực, ví dụ nhưng vị tướng
ma cà bông bị bắn chết trên đường phố tuần trước, gia
nhập hay trà trộn vào hàng ngũ biểu tình. Và chính quyền
Abhisit rõ ràng có đầy đủ lý do và quyền lực để khôi
phục lại luật pháp và trật tự: Nếu những người biểu
tình có vũ trang diễu hành qua Washington D.C., đốt nhà và ném
lựu đạn thì chính quyền liên bang Hoa Kỳ cũng sẽ dùng mọi
cách để dừng họ. Tuy nhiên, các lực lượng an ninh Thái đã
sử dụng bạo lực quá mức để trấn áp người biểu tình,
và đôi khi tỏ ra lúng túng và thiếu chuẩn bị khi tiếp xúc
với người biểu tình. Mối bất bình của những người biểu
tình, hơn nữa, lại rất thực và chính đáng, mặc dù bạo
lực đã hoen ố phong trào của họ.
Về lâu dài, điều cần thiết ở Thái Lan là một sự hòa
giải thực sự. Đối với giới tinh hoa ở Bangkok, điều này
sẽ có nghĩa là nhận ra rằng, trong một nền dân chủ thực
sự, họ sẽ bị đè bẹp về quân số trên hòm bỏ phiếu, và
như thế cần phải từ bỏ một số quyền lực chính trị và
kinh tế. Đối với người nghèo nông thôn và các chính trị gia
như ông Thaksin, người tuyên bố đại diện cho dân nghèo,
điều này sẽ có nghĩa là nhận ra rằng chiến thắng đa số
trong nghị viện không cấp cho bạn giấy phép chà đạp lên
quyền lợi của thiểu số; bất kỳ lãnh đạo Thái được
bầu lên nào cũng phải duy trì các quy định của pháp luật và
hỗ trợ thể chế dân chủ, giống như các tòa án và chính
quyền, theo cái cách mà rõ ràng ông Thaksin đã không làm. Thái
Lan cũng cần phải có một cuộc tranh luận mở và thực sự
về tương lai của nền quân chủ, mà không bị hạn chế bởi
luật cấm chỉ trích hoàng cung, vốn từ lâu ngăn chặn một
cuộc tranh luận như thế diễn ra.
Có tiền lệ cho sự thỏa hiệp kiểu này. Tại Brazil, Tổng
thống Luiz Ignacio Lula da Silva đã lên nắm quyền bằng sự ủng
hộ của đa số người nghèo, và đã khéo léo kiểm soát các
chương trình xóa đói giảm nghèo, trong khi đồng thời vỗ về
tầng lớp tinh hoa chính trị và kinh tế rằng ông không phải
là một người theo chủ nghĩa tái phân bổ triệt để. Nhưng
hiện nay, một sự thỏa hiệp như thế ở Thái có vẻ quá xa
vời.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5105), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét