Có lần, tôi đọc trong một tạp chí của UNESCO, chuyên đề
về địa- kinh tế ý này (không nhớ nguyên văn): Chính mùa
đông giá rét của các xứ lạnh đã giúp tiêu diệt các loài
sâu bọ, giúp mùa màng bội thu tươi tốt. Và đây là một trong
những nguyên nhân chính dẫn đến sự giàu có phì nhiêu của
các quốc gia này.
Cách giải thích đơn giản trên có vẻ hợp lý, nhất là khi
ngồi trên xe, lơ đãng nhìn ra cánh đồng màu mỡ của nước
Áo dưới mưa xuân lất phất. Mùa Xuân đã về nơi đây, khi
những đám dã quì vàng rực và bồ công anh nở rộ ven
đường. Mà mưa xuân ở đây thì tinh sạch vô cùng. Nó bám
trên cửa kính trong veo, lấp lánh như pha lê Swarovski của nước
Áo. Nó không vẩn đục đầy bụi bẩn như ta vẫn thường
thấy ở nhà. Dưới làn mưa xuân đó, là đất nâu óng ả, là
thảm "cỏ non xanh tận chân trời" đến ngút mắt. Đất đai
khí hậu như vậy, làm gì mùa màng chẳng bội thu!
<div class="boxright300"><img src="/files/u1/sub01/BRT_2030.JPG" width="288"
height="191" alt="BRT_2030.JPG" /><div class="textholder">Đồng quê thanh
bình (Ảnh: Dr Nikonian)</div></div>
Đất đai tươi tốt, nông sản dồi dào nên con người ở đây
hồng hào, cao lớn và khỏe mạnh. Ắt hẳn, họ đã được
nuôi nấng bằng những thực phẩm dồi dào. Như khẩu phần
đùi heo nướng ngon tuyệt bổ béo, đủ để làm cái bao tử
châu Á phải xuýt xoa và các nhà tim mạch học khó tính phải
cau mày. Như ly rượu vang sóng sánh, còn thơm mùi nho, mùi nắng
gió, mùi đất ải của nông thôn nước Áo mà tôi đã đi qua.
<h2>Vienna, nơi ra ngõ không gặp anh hùng</h2>
Nếu như Milan là một chàng trai đầy sức sống, Paris là một
cô gái (già hay trẻ tùy người) õng ẹo và diêm dúa, thì Vienna
là một người đàn ông cương nghị, thành đạt. Ở Vienna, ta
không thấy nhiều lắm những công trình lộng lẫy mang tính
trang trí, hay những phố thời trang xanh đỏ tím vàng. Vienna,
cũng như nước Áo, là một quốc gia nhỏ. Chỉ với diện tích
83 ngàn cây số vuông và dân số hơn 8 triệu dân cho toàn lãnh
thổ. Nhưng ở Vienna, "ra ngõ không gặp anh hùng", mà chỉ
gặp toàn cung điện, nhà thờ, bảo tàng và tượng danh nhân.
Chỉ loanh quanh dăm góc phố, người ta thấy tượng Mozart,
người con xứ Salzburzg đã làm rạng dang nước nước Áo. Qua
một khúc ngoặt, người ta thấy tượng Beethoven, một người
Đức đã được thành Vienna nuôi dưỡng, để lại đây bản
thánh ca Misa Solemnis bất hủ. Dưới tán cây kia, tượng Goethe
trầm mặc bên đám tulip đủ màu đang khoe sắc. Căn nhà khiêm
tốn, mộc mạc bên đường nhưng có treo quốc kỳ kia là nơi
cư ngụ của Franz Schubert, tác giả bản Ave Maria ca ngợi Đức
Mẹ và các Sinfonia bất hủ. Lang thang một chút, ta bắt gặp
bảo tàng Sigmund Freud, cha đẻ thuyết phân tâm học, là một
Viennese chính hiệu. Không xa lắm, là nhà lưu niệm Stefan Zweig,
tác giả của "24 giờ trong đời người đàn bà" và vô số
truyện ngắn ngang hàng kiệt tác. Lấp lánh ánh vàng đằng xa
là dáng Johann Strauss với cây violon trên tay, như thể đang quay
tròn với điệu valse bất hủ của thành Vienna. Rồi còn Gustav
Mahler nhạc sĩ, Gustav Klimt họa sĩ với bức Nụ hôn, Egon Schiele
với các bức phác thảo tuyệt diệu, nhạc trưởng huyền
thoại Herbert von Karajan, … Quả tình, nhân tài của Vienna, đến
Vienna như lá mùa thu, nhiều đến mức kinh ngạc.
<h2>Bậc mẫu nghi nước Áo, người gieo mầm văn hóa</h2>
<div class="boxleft220"><img src="/files/u1/sub01/DSC_1460.JPG" width="260"
height="288" alt="DSC_1460.JPG" /><div class="textholder">Tuổi thơ hạnh
phúc (Ảnh: Dr. Nikonian)</div></div>
Thuyết địa - kinh tế ắt hãy còn thiếu sót, khi chỉ đề
cập đến khía cạnh địa lý, khí hậu để giải thích sự
thịnh vượng của một quốc gia. Bất quá, Vienna cũng là một
gã nhà giàu béo tốt, nếu không có những vương triều rạng
rỡ và nổi tiếng về mặt chiêu hiền đãi sĩ. Nói đến việc
này, không thể không nhắc đến nữ hoàng Maria Theresa
(1717-1780), người được tôn vinh là bậc quốc mẫu của nước
Áo.
Cũng kỳ lạ cho vương triều nước Áo, khi nam giới là thống
trị và độc tôn trong nhiều thế kỷ, lại có một nữ hoàng
đầu tiên và duy nhất là Maria Theresa. Không có con trai nối
dõi, hoàng đế Charles VI đã dọn đường về chính trị để
con gái mình lên trị vì đế chế Áo thời ấy. Trong lịch sử
nước Áo, truyền ngôi cho Maria Theresa quả là một quyết định
mang tính cứu rỗi. Vì người phụ nữ có 16 con, vừa bồng con
trên tay vừa điều hành việc triều chính đã tiến hành những
cách tân vô tiền khoáng hậu để đưa nước Áo đến phồn
vinh.
Thật ngạc nhiên khi biết vào thế kỷ 16, vị nữ hoàng anh minh
này đã thu dụng Gerard van Swieten, một thầy thuốc lừng danh
người Đức để nghiên cứu cách làm giảm thiểu tỷ lệ tử
vong của trẻ sơ sinh. Dưới sự bảo trợ của nữ hoàng, vị
thầy thuốc của hoàng gia này đã xây dựng bệnh viện Vienna,
vẫn còn cho đến ngày nay. Bà đã chuẩn y luật giảo nghiệm
tử thi nhằm phục vụ cho nghiên cứu y học, một vấn đề khó
nhai trong xã hội thời đó. Năm 1767, vị nữ hoàng này còn
chuẩn thuận đạo luật chích ngừa cho trẻ em. Làm "công tác
dân vận" một cách đáng yêu, bà tổ chức một bữa tiệc,
đích thân khoản đãi 60 trẻ đầu tiên được chích ngừa.
Không ngạc nhiên, nếu một người mẫn tiệp như thế là tác
giả của Codex Theresianus, bộ luật về quyền dân sự đầu
tiên của nước Áo mang tên nữ hoàng. Bà bỏ luật hỏa thiêu
và tra tấn, thay án tử hình bằng chung thân khổ sai. Các tòa
án dị giáo khắc nghiệt thời đó, ắt không mấy vui vẻ với
các quyết định nhân bản và can đảm này.
Maria Theresa cũng là người phân định sự lẫn lộn giữa thần
quyền của Giáo Hội Công giáo và thế quyền trong điều hành
đất nước, đặt vai trò chủ đạo là chính quyền quân chủ
và tách biệt các vấn đề tôn giáo ra khỏi chính trị, một
cách tương đối trong bối cảnh thời đó.
Chưa hết, ở thế kỷ 16, Maria Theresa đã thiết lập chế độ
cưỡng bách giáo dục cho tất cả trẻ em từ 6-12 tuổi đến
tận các làng xã xa xôi của nước Áo. Bà cũng cho phép những
người không phải Công giáo được vào Đại học và đưa
luật học vào giảng dạy, thay cho sự thống trị của thần
học.
<h2>Đất nước nở hoa</h2>
Dưới tay những người cai trị lỗi lạc như thế, chẳng trách
Vienna luôn luôn là trung tâm văn hóa, âm nhạc lừng danh của
châu Âu và của nhân loại. Chất xám, nhân tài lỗi lạc của
châu Âu đổ về Vienna để sống, nghiên cứu, làm việc. Và
chắc chắn, họ được hít thở một xã hội khai phóng, tự do
về tư tưởng, đãi ngộ về vật chất, để thiên tài của
họ kết tinh thành di sản không chỉ cho nước Áo, mà cho cả
nhân loại đến tận ngày nay.
<div class="boxright200"><img src="/files/u1/sub01/BRT_2191.JPG" width="204"
height="288" alt="BRT_2191.JPG" /><div class="textholder">Tự hào là công
dân Áo (Ảnh: Dr Nikonian)</div></div>
Các nhạc sĩ thành Vienna, không bị miệt thị là "xướng ca
vô loài", không phải lang thang ca hát mua vui kiếm sống. Nữ ca
sĩ opera được đối đãi ngang hàng quí tộc, không phải hành
nghề cô đầu sinh nhai. Con cái họ, không bị hắt hủi như
Đào Duy Từ vì "lỡ" có mẹ làm phường tuồng con hát. Họ
được chu cấp tiền bạc, cấp nhà cửa người hầu, chiêu
đãi trọng thị tối đa dưới sự bảo trợ của các bậc công
hầu, quí tộc thời ấy. Khi nằm xuống, đám tang Beethoven
được cử hành trọng thể ở nhà thờ chính tòa Vienna, với
đủ mặt công hầu khanh tướng và hơn 60.000 Viennese thương
tiếc người nhạc sĩ tài hoa. "Đất có lành thì chim mới
đậu", câu này không thể đúng hơn trong trường hợp nước
Áo.
Đất đai mùa màng tươi tốt, cộng với những thể chế cai
trị sáng suốt của các bậc quân vương ưu tú đã làm nên
nước Áo, hay Vienna ngày nay. Ngày nay, Vienna là một trong mười
thành phố đáng sống nhất thế giới, ngang với Vancouver của
Canada. Thành phố này được UNESCO chọn là di sản thế giới,
được Liên Hiệp Quốc đặt trụ sở, tuy Áo quốc là một
quốc gia trung lập, không tham gia khối NATO.
Ở Áo, người ta phải đóng thuế ngất ngưỡng, 55% thu nhập.
Nhưng các Viennese hài lòng, vì giáo dục miễn phí đến bậc
đại học. Phúc lợi y tế chi trả luôn phí tổn cực đắt
điều trị ung thư. Sinh con được nghỉ 2 năm rưỡi hưởng
nguyên lương với vô số phúc lợi khác. Chẳng thế mà người
Áo nhẹ nhõm, tươi tắn và đầy tự hào với quốc gia của
mình. Một niềm tự hào chính đáng mà không nặng chút khoa
trương hay tuyên truyền. Cho nên, có rất ít biểu tình đòi
tăng lương giảm giờ làm theo kiểu mè nheo phá bĩnh như dân
Pháp vẫn thường làm với chính phủ của họ.
<h2>Nhìn về quá khứ</h2>
Dân tộc Áo có một cách chôn cất thật lạ lùng. Là quốc gia
sùng đạo, họ chôn cất các giáo sĩ, quân vương và dân chúng
của mình trong lòng các hầm mộ dưới chân các giáo đường.
Mộ nữ hoàng Maria Theresa cùng vua cha Charles VI khi nào cũng đầy
hoa tươi dưới lòng hầm mộ nhà thờ Capuchins. Dưới lòng nhà
thờ chánh tòa St. Stephen của Vienna, là nơi yên nghỉ của hơn
11.000 hài cốt chết do dịch hạch từ nhiều thế kỷ trước.
Họ nằm bên cạnh quan tài của các bậc quân vương, giám mục
khác, xương chất thành đống dưới ánh sáng âm u như trong cõi
chết. Len lỏi dưới hầm mộ này, không thấy rợn người,
chỉ thấy lòng lắng xuống khi nghĩ về cõi nhân sinh cát bụi.
Chỉ dăm bước chân thôi, trồi lên mặt đất từ cửa hông
nhà thờ, cuộc sống vẫn ồn ả, sinh động biết bao dưới
ánh mặt trời. Đó là cách người Vienna chia sẻ với tôi về
triết lý độc đáo của họ: nối liền người sống-kẻ chết
trong một không gian, để sống cho tử tế, trước khi về với
bụi tro.
Phải chăng, đó là cách suy tư về cuộc sống- cái chết đã
làm Stefan Zweig, văn hào lỗi lạc đã viết như sau khi quyết
định cùng người vợ yêu tự sát: "Tôi nghĩ tốt nhất là
nên kết liễu cuộc đời vào lúc tốt đẹp nhất, khi ta đang
mang trên vai một cuộc sống mà trong đó, lao động tinh thần
là niềm vui nguyên tuyền nhất, và sự tự do cá nhân là món
quà tốt đẹp nhất của trái đất này"*
<h2>Nhưng không ngủ quên</h2>
Khi hỏi về ngôn ngữ Áo, Lisa, người bạn mới quen nháy mắt
tinh nghịch: "<em>Nói tiếng Đức, nhưng tụi tao phát âm có
duyên và nhẹ hơn tụi Đức nhiều</em>". Quả đúng thế,
người Áo không nói rổn rảng, gằn giọng như người Đức,
không líu lo điệu đàng như người Pháp. Mặc dù không hiểu
được mô tê ngôn ngữ Đức, tôi cũng đọc được sau câu
đùa của Lisa niềm tự hào vô bờ bến và chính đáng về di
sản văn hóa của đất nước mình.
Nhưng đừng tưởng, hậu duệ của Maria Theresa lỗi lạc vẫn
phải đau đầu với vấn đề xã hội, tưởng như không bao
giờ có ở quốc gia ngăn nắp và trật tự này. Là một nước
Công giáo với 85% dân số là người theo đạo, ảnh hưởng
của Công giáo về văn hóa, kiến trúc, âm nhạc… trên đất
nước này là vô số kể. Không thể hình dung ra văn hóa của
nước Áo nếu bỏ qua ảnh hưởng sâu đậm của Công giáo.
Nhưng với những bê bối gần đây của giáo hội, người Áo
ngày càng kém thiết tha với việc phụng tự. Sung sướng, thanh
niên Áo lại không thèm sinh con, chỉ hưởng thụ chủ nghĩa cá
nhân. Trong khi đó, người nhập cư Thổ Nhĩ Kỳ, cựu thù của
Áo quốc lại đẻ sòn sòn. Và giáo dục nghiêm nhặt con cái
theo kiểu đạo Hồi. Đó là lý do làm Lisa chau mày bảo:
"<em>Nếu vài trăm năm nữa, nước Áo trở thành một quốc gia
Hồi giáo, tao chẳng ngạc nhiên</em>".
<div class="boxright300"><img src="/files/u1/sub01/BRT_2059.JPG" /><div
class="textholder">Văn hoá Áo quốc có lụi tàn như hoa? (Ảnh Dr
Nikonian)</div></div>
Lisa có lý khi lo xa dường ấy. Vì làm sao có thể hình dung
được một nước Áo xa rời với các chuẩn mực đạo đức,
văn hóa của văn minh Kitô giáo. Không thể tin được một Vienna
với những thánh đường Hồi giáo, những luật lệ khắc
nghiệt kiểu Taliban… Nhưng, lịch sử xoay chiều sang trang theo
nhiều cách mà một đời người nhiều khi không thấy hết và
hiểu được. Lisa lo xa là phải!
Tôi thì không lo lắng. Bởi tin rằng nền văn hóa tuyệt diệu
của nước Áo vẫn trường tồn. Vì khả năng phản tỉnh và
cách tân, vì cách nghĩ về cuộc sống- cái chết của họ, về
những nhà cai trị lỗi lạc mà tiêu biểu là bậc mẫu nghi
Maria Theresa, sẽ giữ mãi sự chói lọi, tính nhân văn mang tầm
nhân loại của nước Áo.
Suy cho cùng, một quốc gia dù thịnh trị cách mấy, nếu đánh
mất khả năng tự nhận thức và sửa mình, đều đưa mọi cá
nhân và đất nước đến chỗ lụi tàn. Qua Lisa, dường như
người Áo ngày nay chưa ngủ mê đến độ đánh mất hai tố
chất đã làm nên nền văn hóa tuyệt vời của họ.
Sài gòn, 27.4.2010
__________________
* Tạm dịch từ nguyên tác tiếng Anh: "I think it better to
conclude in good time and in erect bearing a life in which intellectual
labour meant the purest joy and personal freedom the highest good on Earth"
(Stefan Sweig)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5058), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét