đi công tác Tây Bắc. Thằng em cùng đi vướng bận chia tay vợ
quá đằm thắm, thành ra xuất hành muộn. Đường Sáu thật
ngon, tuy nhiều đèo dốc nhưng xe chạy êm ru. Mật độ giao
thông cũng tăng đáng kể so với cách đây vài năm và hai bên
đường có thêm khá nhiều nhà mới, chợ mới, quán mới, xóm
mới, bản mới, nhà máy xí nghiệp mới. Người bám mặt
đường nhiều thì người tham gia giao thông cục bộ tất lắm,
đông vui thì có đông vui nhưng điệu này chỉ mươi năm nữa
là đường xá lại chật ních và khi ấy giải tỏa mở rộng
đường là rất khó khăn.
* * *
Một giờ ba mươi phút chiều, tới Yên Châu, không thể đi cố
được nữa, đành nghỉ lại. Vào một quán ăn kiêm nhà nghỉ,
chủ quán xởi lởi vui cười tiếp đón. Kêu luôn một két bia
Sài Gòn lùn. Thằng em trợn mắt "huynh trưởng định nghỉ lại
đây không đi nữa à!". "Khát quá, mà yên tâm đi, ăn thua mịa
gì, tí nữa đi càng máu". Rượu vào lời ra, chuyện trò nổ
như pháo tết thời bao cấp, nhân đó được biết xoài Yên
Châu nổi tiếng thơm ngon nhưng có đến vài loại, ngon nhất là
xoài tròn, bây giờ lác đác chín, phải mấy hôm nữa mới
nhiều.
- Con nhỏ cứ điện thoại dặn đi dặn lại tuần sau nó về,
chuẩn bị sẵn một ít nó mang xuống xuôi làm quà.
- Con gái chị học đại học ở Hà Nội? - Thằng em hỏi.
- Không, cháu nó đang học phổ thông, lớp mười một.
- Thế sao lại phải gửi xuống dưới xuôi học, ở đây nó
nghịch lắm à? - Thằng em cười hỏi lại.
- Các chú ở Hà Nội không biết chứ ở trên này bọn trẻ bây
giờ chỉ thích kiếm tiền và ăn chơi, không có phong trào học.
Muốn con mình học hành đến đầu đến đũa thì phải gửi
về quê, dưới xuôi học có phong trào thì mới học hành tử
tế được.
- Thế quê chị ở đâu?
- Chị ở Thái Bình
- Thái Bình à? Huyện nào hả chị? - Thằng em sốt sắng
- Kiến Xương, thế hai chú quê ở đâu?
- Đồng hương rồi, đủ bộ đặc trưng Thái Bình nhé (*) -
Cười, trả lời chị chủ quán - Tôi ở Nam Trung Tiền Hải,
còn chú em đây ở Diêm Điền.
- Thế à! Vậy khi nào các chú công tác qua đây, cần nghỉ lại
cứ điện trước, chị luôn sẵn sàng tiếp đón. Nhà khách
của chị phòng rộng, có quạt trần, điều hòa, có TV truyền
hình cáp, sân có chỗ để xe rất rộng, thoải mái, yên tâm.
Mà hai anh em cũng nên nghỉ đến chiều hãy đi, nắng kinh
người thế này.
- Bây giờ bọn này phải đi lo việc cái đã, cứ chuẩn bị
sẵn xoài ngon, chuối khô, bữa nào về sẽ ghé nghỉ lại và
mua làm quà luôn thể.
Đến thành phố Sơn La lúc gần bốn giờ chiều, ơn đảng và
chính phủ là giời nắng nóng, các đồng chí nhà TA còn nán
lại hưởng hơi mát máy lạnh, chưa ra sân đánh cầu lông với
ten-nít. Thế là vẫn kịp làm việc. Nhưng mà rồi, dù đã hơn
sáu giờ tối, vẫn phải làm khán giả bất đắc dĩ ngồi xem
các đồng chí chơi thể thao và tất nhiên phải luôn vỗ tay
hoan hô như cụ Nguyễn Công Hoan đã dạy.
Nhậu xong thì đã hơn chín giờ tối. Vừa nhận phòng nghỉ thì
tay bảo vệ nhà nghỉ đã đi theo nhỏ to "các chú có nhu cầu
mát-xa không, có các em trẻ, xinh, đẹp tay nghề hơi bị
được, sẵn sàng phục vụ từ a đến z". "Bác xem, hai anh em đi
đường xa mệt, lại nhậu tơi bời khói lửa thì còn làm ăn
được cái gì? Giờ chỉ muốn ngủ thôi!". "Mệt thì các em nó
sẽ chăm sóc cho tỉnh, làm chút cho vui, mấy khi xa nhà, tội gì
không xả láng, hả?". Từ chối mãi, gã bảo vệ mới chịu
buông tha và đi lần mò gõ cửa gạ gẫm mấy phòng khác.
- Đến là lạ - Thằng em bực dọc - Tiếng là nhà khách mang
danh chính quyền mà lại gạ gẫm mại dâm công khai.
- Chú mày đừng vội kết luận thế, mắc tội vu khống đấy.
Người ta chỉ mời mát-xa nhé, cái đó không có phạm luật.
- Thế "từ a đến z" là cái gì? Anh lại còn bênh che nữa -
Thằng em vặc lại.
- Bình tĩnh em ơi, nếu người ta cãi "đấy là từ a đến z
tất cả các bài mát xa" thì chú tính sao? Thời buổi này, phát
ngôn phải thận trọng, nhất là những lĩnh vực nhạy cảm ở
những chỗ rất nhạy cảm, không thì có ngày toi đấy em ạ!
- Nhưng mà anh có thấy không! - Thằng em như vẫn còn ấm ức -
Vừa gạ gẫm mọi người xong, lão lại nghêu ngao hát "rừng âm
u, mây núi bao quanh, người chiến sĩ, quen với gian lao, ngày dài
đêm thâu, bóng tối quân thù trước mặt, nặng tình non sông,
anh hiến trọn tuổi đời thanh xuân ... cho em thơ ngủ ngon và
hôm sớm tung tăng tới trường ...". Một bài hát cách mạng
rất nghiêm chỉnh.
- Chú cũng thuộc dạng chịu chơi, sao khắt khe khó tính thế
nhỉ?
- Cái nào ra cái đó, rõ ràng rành mạch như tụi tư bản ấy.
Nhập nhèm xấu tốt thật giả lẫn lộn là em rất ghét.
* * *
Buổi sáng hôm sau, ăn sáng ngoài phố, dậy muộn nên không
phải chen chúc chờ chế biến bưng bê. Phở khá ngon, nước
dùng trong, ngọt, thơm, không béo, thịt bò non giòn ngậy. Bình
phẩm với thằng em "hình như bây giờ phở ngon Hà Nội chạy
hết lên Sơn La rồi thì phải". Chị hàng phở nghe thấy, nở
nụ cười duyên như hoa đồng tiền kép. Một chiếc Ford đen sì
bóng loáng xịch đến rồi một ông khách phương phi phởn phơ
bước vào quán. Con nhỏ bưng bê (khá xinh) ngạc nhiên "sao hôm
nay chú ăn sáng muộn thế, tưởng chú quên nhà cháu rồi".
- Hôm qua tao chơi cố mấy séc nên hơi mệt - Ông khách trả
lời rồi hất hàm hỏi con nhỏ nhà hàng phở - Hôm nay sao mày
không di học, tính bỏ học à!
- Vâng ạ! Cháu bỏ học rồi - Con nhỏ (tuổi cỡ mười bốn,
mười lăm) trả lời tỉnh bơ - Ở nhà ngày làm kiến tiền,
tối chơi thoải mái chả sướng hơn chúi đầu chúi mũi vào
bài tập bài tiếc, mệt người, vô tich sự.
- Thế mẹ mày không nói gì à?
- Cũng khuyên bảo nó mãi rồi - Chị hàng phở phân bua - Nhưng
nó nhất quyết thích thế thì tùy nó. Với lại cũng thấy
nhiều đứa tốn bao nhiều tiền ăn học, tiền xin việc mà
rồi có sung sướng gì đâu. Mà xem ra cứ có chức có tiền thì
thích là có bằng cấp, cử nhân tiến sĩ như ai. Thế nên, tôi
thấy cho nó nghỉ học cũng được.
- Nhưng nếu không có bằng cấp thì làm sao kiếm được việc
ngon lắm tiền?
- Cái đó cũng còn tùy - Chị hàng phở cười - cũng như có
bằng cấp rồi chắc gì đã kiếm được việc làm nhiều mầu
lắm lộc.
Bât ngờ, con nhỏ cất giọng trong trẻo tươi nguyên hát
"đảng đã cho ta một mùa xuân bao ước vọng ...". Đợi nó hát
xong, mới trêu đùa "yêu đảng thế mà không chịu đi học thì
sau này làm sao vào đảng được".
- Chú ơi! - Con nhỏ cười tinh nghịch và trả lời - Chả nhẽ
cứ phải học hết phổ thông mới được vào đảng ạ!? Ngày
xưa, các cụ cũng bỏ học giữa chừng để đi làm cách mạng,
sau này toàn là chỉ huy với lãnh đạo cả.
Sững người vì câu nói của con nhỏ, quay sang thằng em thì
thấy nó cũng tròn mắt ngạc nhiên. Đúng lúc ấy, có điện
thoại của thằng bạn thân, thông báo là con nó sắp sang tư
bản học phổ thông trung học.
- Nhóc nhà ông cho đi vậy là hơi sớm, liệu có ổn không?
- Thì vợ chồng tôi cũng huấn luyện nó cả tuần nay về khả
năng tự lập, từ nấu cơm đến quét nhà, rửa bát, đến ứng
xử nọ kia. Biết là hơi sớm nhưng thôi cứ thử một phen, dù
sao cũng hơn ở nhà. Giáo dục Việt Nam bây giờ thì khỏi phải
nói nhiều, toàn dạy những thứ lạc hậu không thực tế,
những điều vô bổ không dùng được trong cuộc sống, trọng
lễ hơn văn, nhồi sọ tư tưởng chính trị hơn kinh tế khoa
học kỹ thuật, học xong không những chẳng làm được mà
đến nghĩ cũng không xong. Tôi cần con tôi trước hết phải
tự lo được cuộc sống tốt cho nó chứ không phải là lý
thuyết tràng giang đại hải nhưng lại không biết tự kiếm
được tiền nuôi thân, sống nghèo khổ cực nhục như ông Các
Mác.
- Giời ạ! Chồng tiến sĩ giảng viên đại học, vợ cử nhân
giáo viên trung học mà nghĩ vậy thì giáo dục Việt Nam kém
cũng phải.
- Lỗi đâu phải tại tôi. Tôi không biên soạn sách giáo khoa,
không lập chương trình dạy học chuẩn quốc gia, cũng không
phải là "lãnh đạo toàn diện". Nếu có trách, phải trách
những người đó trước.
- Ông nói vậy mà không thấy là vô trách nhiệm ...
- Thì ông bảo tôi phải làm gì? - Anh bạn ngắt ngang lời, nói
- Sai trái cả một hệ thống từ trên xuống dưới, ai làm gì
nổi? Đấu tranh à, tránh đâu? Rất có thể rơi vào nguy cơ
trở thành "người dại", "người không bình thường", "người
kiêu căng không tự biết mình là ai" ... Cúi đầu chấp nhận
lề thói hiện tại thì con cháu mình có nguy cơ rơi vào cảnh
hỏng người, vô tích sự. Thôi thì "<em>ba mươi sáu trạng,
trạng bùng là cao</em>" (**), "<em>Hãy tự cứu mình trước khi
trời cứu</em>" (***)
Buổi tối. Gặp gỡ mấy bạn bè cùng học phổ thông. Hỏi
chuyện một cô bạn đang là giáo viên về vấn đề học sinh
bỏ học thì được biết đó là chuyện tương đối phổ biến
ở vùng cao này, không chỉ con nhà nghèo hoàn cảnh khó khăn mà
cả con nhà khá giả cũng không muốn đi học.
- Là giáo viên, thấy học sinh bỏ học cũng buồn, nhưng nghĩ
lại thì thấy học mà không mang lại hạnh phúc ấm no, học
giỏi mà không có chức quyền tiền bạc như kẻ học dốt thì
thà rằng đừng có học. Thà rằng sớm đi làm để có tiền,
có gan thì hoạt động cách mạng để mà có quyền.
- Lớp phó học tập phát biểu hơi quá rồi đấy nhé - Anh bạn
làm ở Tỉnh Ủy quay sang "chấn chỉnh" - Việc nó có nhiều
nguyên nhân, mà chính các nhà giáo cũng phải chịu một phần
trách nhiệm. Ví như cái chuyện dạy thêm học thêm tăng gánh
nặng chi phí học tập.
- Trách nhiệm cái gì? Chúng tôi có được tự do soạn chương
trình học không? Tình trạng tham nhũng quan liêu cứ có tiền là
mua được tất cả có phải tại chúng tôi không? . Còn về
dạy thêm học thêm, học sinh và gia đình có nhu cầu thì chúng
tôi mới dạy. Như tôi chỉ dạy học sinh ở trường khác và
dạy ôn thi đại học, không có liên quan gì đến chấm điểm
kiểm tra ở trường hay đánh giá hạnh kiểm của học sinh.
Lãnh đạo dốt và quan liêu lại cứ đá trách nhiệm xuống
dưới.
Thấy câu chuyện có vẻ căng, vội giảng hòa "Thôi thôi, bạn
bè gặp nhau không nói chuyện chính trị khi bia rượu, không bàn
việc triều đình giữa chốn đông người". Cô bạn lớp phó
học tập dịu giọng nói tiếp "nhưng mà cũng cái hay, thời
buổi kinh tế thị trường, làm cái gì cũng phải tính toán
đầu tư, kể cả việc học. Không thể duy trì mãi kiểu học
thi theo cảm tính bầy đàn, thấy người ta học cũng học,
thấy người ta thi cũng thi mà không chịu tính toán xem mình nên
học gì, thi trường nào hợp với mình, học nghề nào xong có
thể dễ kiếm được việc làm để sống".
- Bà nghĩ sao về việc xuống cấp đạo đức học trò? - Anh
bạn làm việc Tài Nguyên Môi Trường hỏi - ví dụ như chuyện
trò hỗn với thày cô giáo.
- Người lớn hư thì trẻ khó ngoan, đấy là ở gia đình và
ngoài xã hội. Còn trong môi trường giáo dục, ngày xưa, thày
trò cư xử với nhau phần tình nghĩa nhiều hơn tiền của vật
chất. Bây giờ, thày cô là người bán kiến thức, trò là
người mua kiến thức, bóc bánh trả tiền rõ ràng thì phần
tình nghĩa tất nhiên là suy giảm. Thêm nữa, văn hóa thông tin
phát triển, nhận thức của bọn trẻ bây giờ cũng nhanh hơn,
sớm hơn và thực tế hơn.
* * *
Con nhà khá giả, học sinh thành thị thì chạy ra nước ngoài
học. Con nhà nghèo hay không khá giả, học sinh nông thôn miền
núi thì bỏ học. Mười năm trước, người ta báo động về
đồ chơi bạo lực như đao kiếm nhựa, súng đạn nhựa. Bây
giờ, đao kiếm thật, bình xịt hơi cay, roi điện mua bán dễ
dàng, súng đạn airsoft giả như thật, súng hơi cay, súng đạn
hoa cải, súng bút giết người thật không khó mua. Tham nhũng,
lạm quyền, cướp, giết, hiếp ngày càng nhiều và gia tăng
độ dã man, trắng trợn. Mười năm nữa xã hội này sẽ ra sao?
Hy vọng rằng những em học ở nước ngoài thấm nhuần được
nếp sống văn minh dân chủ, tri thức kinh tế kỹ thuật hiện
đại, những em trong nước sớm bỏ học đi làm có được
nhiều năng lực thực hành, kinh nghiệm thực tế. Các em sẽ
phối hợp với nhau và cùng những người tiến bộ khác làm
thay đổi vận mệnh non sông đất nước Việt Nam.
------------------------------
<em>(*) Dân gian có câu "ăn Tiền Hải, cãi Kiến Xương, dở dở
ương ương là dân Thái Thụi" (vì sáng kiến vang tầm thời
đại về cải cách chữ viết của nền giáo dục nước CHXHCN
Việt Nam, qui định chữ I thay cho Y nên "Thái Thụy" có thể
viết và đọc là "Thái Thụi").</em>
<em>(**) Trạng Nguyên Phùng Khắc Khoan quê ở làng Bùng, nên còn
gọi là Trạng Bùng. Gần đây, một số người hay mượn việc
đó để nói vui về cái sự thức thời ra đi rời bỏ một cái
gì đó, trốn chạy khỏi một hoàn cảnh nào đó, to play chuon.
Phùng Khắc Khoan cũng là người thức thời, sinh ra và lớn lên
dưới quyền triều Mạc, học thày Bỉnh Khiêm là quan triều
Mạc nhưng trạng Bùng Khoan lại bỏ nhà Mạc, vào chiến khu
Sầm Châu - Thanh Hóa phục vụ vua Lê - Chúa Trịnh, sau trở
thành quan đại thần của triều Lê Trịnh và là một nhân vật
lịch sử có tiếng.</em>
<em>(***) Câu nói được cho là của cố TBT Nguyễn Văn Linh.</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/5206), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét